2026 жылдың қаңтар-мамыр айларының қорытындысы бойынша Қазақстанның өңдеу өнеркәсібіне салынған негізгі капиталға инвестициялар көлемі 1,1 трлн теңгеге жетті. Бұл өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 29,2%-ға жоғары.
Бес айдың ішінде өткен жылдың толық көлемінің 38%-ы игерілді. Қаңтар-сәуір қорытындысында өсім 21,5% болып, инвестициялар көлемі 715,7 млрд теңгені құраған еді. Яғни тек мамыр айының өзінде өңдеу саласына шамамен 339,6 млрд теңге бағытталған.
Басты ерекшелік өзгерген жоқ: инвестициялар әлі де бірнеше өңірде шоғырланған. Жамбыл, Алматы, Атырау және Қарағанды облыстары өңдеу өнеркәсібіне салынған барлық инвестицияның 53,4%-ын қамтамасыз етіп отыр. Өнеркәсіптік өсім әзірге ел аумағына біркелкі таралған жоқ.
1. Жамбыл облысы
Жамбыл облысы сөзсіз көшбасшы болып қала береді. Өңірге 254,4 млрд теңге инвестиция тартылып, республикадағы үлесі 24,1%-ға жетті. Өсім қарқыны өткен жылмен салыстырғанда 228,5%-ды құрады. Бес айда өңір 2025 жылғы толық көлемнің 83%-ын игеріп үлгерді. Бұл өңірде инвестициялық циклдің өте белсенді кезеңі жүріп жатқанын көрсетеді. Қазіргі қарқын сақталса, Жамбыл облысы биыл өткен жылғы көрсеткіштен әлдеқайда ерте асып түсуі мүмкін.
Негізгі драйвер — Шу ауданында салынып жатқан құны шамамен 800 млн доллар болатын Fufeng Group компаниясының жүгеріні терең өңдеу жобасы. Сонымен қатар Сарысу ауданында ресейлік «ЕвроХим» компаниясының құны 1 млрд доллар болатын күкірт қышқылы зауытының құрылысы қарқынды жалғасуда. Үшінші кезең жұмыстарының 70%-дан астамы аяқталған.
2. Алматы облысы
Алматы облысы екінші орнын сақтап қалды. Инвестициялар көлемі 114,2 млрд теңгені құрап, республикадағы үлесі 10,8%-ға жетті. Өсім қарқыны — 180,1%. Бес айда өткен жылғы көлемнің 41%-ы игерілген.
Өңір биыл да негізгі өнеркәсіптік драйверлердің бірі болып отыр. Қазіргі кезде Іле ауданында Carlsberg Kazakhstan компаниясының PepsiCo өнімдерін шығаратын жаңа зауыты салынып жатыр. Жобаның құны шамамен 344 млн доллар.
3. Атырау облысы
Атырау облысы төртінші орыннан үшінші орынға көтерілді. Инвестициялар көлемі 109,0 млрд теңгеге жетіп, республикадағы үлесі 10,3%-ды құрады. Өсім қарқыны — 208,7%. Соған қарамастан өткен жылғы көлемнің әзірге тек 26%-ы ғана игерілген. Бұл негізгі инвестициялық ағын әлі алда болуы мүмкін екенін көрсетеді.
Өңірде Қазақстандағы ең ірі өңдеу жобаларының бірі жүзеге асырылуда. Бұл — жылына 1,25 млн тонна полиэтилен өндіретін және құны 7 млрд доллардан асатын «Силлено» зауыты.
4. Қарағанды облысы
Қарағанды облысы үшінші орыннан төртінші орынға түсті. Инвестициялар көлемі 86,7 млрд теңгені құрады. Республикадағы үлесі — 8,2%. Динамика теріс күйінде қалып отыр: көрсеткіш өткен жылдың деңгейінің 70,1%-ын ғана құрады.
Өңірдің жоғары орындарда қалуына жаңа жобалардан гөрі қалыптасқан өндірістік базасы көбірек әсер етуде. Бұған дейін Теміртауда металлургия саласына салынған инвестициялардың екі есеге жуық қысқарғаны байқалған болатын. Ал Саран қаласында бейметалл минералды өнімдер өндірісіне инвестициялар шамамен 10 есе өскен.
Бұл жерде құны 55 млрд теңге болатын ресейлік «ТехноНИКОЛЬ» компаниясының үшінші зауытының құрылысы жүріп жатқан болуы ықтимал.
5. Павлодар облысы
Павлодар облысы бір саты жоғарылап, бесінші орынға шықты. Инвестициялар көлемі 68,1 млрд теңгені құрады. Республикадағы үлесі — 6,5%. Алайда өсім әлі де әлсіз. Көрсеткіш өткен жылдың 90,7%-ын ғана құрап отыр.
Павлодар да Қарағанды сияқты өнеркәсіптік әлеуетінің арқасында рейтингтің жоғарғы бөлігінде тұр. Бірақ әзірге бұл жаңа серпілістен гөрі қолдағы позицияны сақтау кезеңіне көбірек ұқсайды.
6. Ақтөбе облысы
Айдың басты тосынсыйы — Ақтөбе облысы болды. Өңір сегізінші орыннан алтыншы орынға көтерілді. Инвестициялар көлемі 67,6 млрд теңгеге жетіп, өткен жылмен салыстырғанда 445,5%-ға өсті. Қаңтар-сәуір аралығында инвестициялар 27,6 млрд теңге болған болса, мамыр айында ғана шамамен 40 млрд теңге қосылды. Бұл жай ғана төмен базаның әсері емес, толыққанды инвестициялық серпіліс. Бес айда өткен жылғы көлемнің 68%-ы игерілді.
Негізгі әсер қытай капиталы қатысатын екі цемент зауытының құрылысымен байланысты болуы мүмкін. Олар — West China Cement қатысатын Алға ауданындағы жоба және Sinoma Cement компаниясымен бірлескен QazCem Industries жобасы.
7. Қостанай облысы
Қостанай облысы бесінші орыннан жетінші орынға түсті. Инвестициялар көлемі 63,4 млрд теңгені құрады. Республикадағы үлесі — 6,0%. Сәуірдегі 46,6%-дық өсімнен кейін мамыр айында өңдеу өнеркәсібіне салынған инвестициялар шамамен 10%-ға төмендеді. Бұл сәуірдегі өсім бір реттік қаржыландырумен байланысты болуы мүмкін деген болжамды күшейтеді.
Негізгі бағыттар — автокөлік өндірісі мен металлургия. Жобалардың басым бөлігі Қостанай қаласының индустриялық аймағында орналасқан.
8. Астана
Астана бірден төрт сатыға көтеріліп, 12-орыннан 8-орынға шықты. Өңдеу өнеркәсібіне салынған инвестициялар көлемі 49,2 млрд теңгені құрады. Өсім қарқыны — 305,3%. Дегенмен бес айда өткен жылғы көлемнің небәрі 20%-ы ғана игерілген. Сондықтан әзірге бұл тұрақты өндірістік бетбұрыс деп айту ерте.
Қызығы, Есіл ауданында азық-түлік өндірісіне салынған инвестициялар күрт өскен. Әдетте бұл аудан әкімшілік және іскерлік орталық ретінде қабылданады. Сондықтан мамырдағы өсім нақты қандай жобамен байланысты екенін қосымша нақтылау қажет. Астана әкімдігіне сәлем.
9. Түркістан облысы
Түркістан облысы жетінші орыннан тоғызыншы орынға түсті. Инвестициялар көлемі 48,3 млрд теңге болды. Республикадағы үлесі — 4,6%. Көрсеткіш өткен жылдың 73,4%-ын ғана құрады. Соған қарамастан бес айда өткен жылғы көлемнің 72%-ы игерілген. Бұл өңірде жинақталған көлем жоғары болғанымен, жаңа инвестициялық серпіннің баяулағанын көрсетеді. Инвестициялар негізінен тамақ өнеркәсібі, химия және басқа да өндіріс бағыттарына бөлінген.
10. Ақмола облысы
Ақмола облысы алғашқы ондықты түйіндеді. Инвестициялар көлемі 36,5 млрд теңгені құрады. Республикадағы үлесі — 3,5%. Өсім қарқыны — 261,1%. Өңір жоғары динамиканы сақтап отыр. Дегенмен өсім кең өндірістік базаға емес, жекелеген ірі жобаларға байланысты болуы мүмкін.
Орташа деңгейден төмен топ
Бұл топқа Шымкент, Шығыс Қазақстан, Солтүстік Қазақстан, Алматы қаласы және Батыс Қазақстан облысы кіреді. Шымкент 14-орыннан 11-орынға көтерілді. Инвестициялар көлемі 30,1 млрд теңге болды. Өсім — 126,4%.
ШҚО мен СҚО екі сатыдан төмендеді. ШҚО-да инвестициялар көлемі 25,6 млрд теңгені құрап, өткен жылдың 61,1%-ын ғана көрсетті. СҚО-да 23,4 млрд теңге болып, өткен жылғы деңгейге жақын қалды. Алматы қаласы өңдеу өнеркәсібі үшін әлі де әлсіз орталық болып отыр. Инвестициялар көлемі небәрі 18,2 млрд теңге. Республикадағы үлесі — 1,7%. Елдің ең ірі қаласы болғанымен, Алматы өңдеу өнеркәсібіне инвестиция тартатын негізгі орталыққа айнала алған жоқ.
Батыс Қазақстан облысы 13-орыннан 15-орынға түсті. Инвестициялар көлемі 15,2 млрд теңгені құрады. Алайда өсімнің негізгі бөлігі бұрын қалыптасқан, ал мамырдағы қосымша көлем өте аз болды. Бұл алдыңғы өсім бір реттік жабдық сатып алу немесе жеке жобамен байланысты болғанын көрсетеді.
Аутсайдерлер
Рейтингтің соңында Маңғыстау, Абай, Қызылорда, Жетісу және Ұлытау облыстары орналасқан. Маңғыстау облысында инвестициялар көлемі 14,8 млрд теңгені құрады. Республикадағы үлесі — 1,4%. Көрсеткіш өткен жылдың тек 30,7%-ын ғана құрады.
Мұнай-газ әлеуеті жоғары өңір үшін бұл маңызды сигнал. Терең өңдеу жобалары әзірге тұрақты инвестициялық ағымға айнала қойған жоқ. Абай облысында инвестициялар көлемі 12,8 млрд теңге, Қызылорда облысында — 11,2 млрд теңге, Жетісу облысында — 3,6 млрд теңге, ал Ұлытау облысында — 2,8 млрд теңге болды. Жетісу мен Ұлытау облыстарының әрқайсысының республикадағы үлесі небәрі 0,3%.
Қаңтар-мамыр айларының қорытындысы бойынша басты нәтиже оң деп айтуға болады. Өңдеу өнеркәсібіне салынған инвестициялар айтарлықтай жеделдеп, 1 трлн теңгеден асты. 29,2%-дық өсім елдегі көптеген өндірістік жобалардың қағаз жүзіндегі жоспардан нақты құрылыс пен инвестиция игеру кезеңіне өткенін көрсетеді. Өсім әзірге бірнеше өңірде шоғырланғанымен, ірі жобалар кез келген өнеркәсіптік серпілістің алғашқы қозғаушы күші болып саналады. Бұл өсімнің негізгі драйверлері — қытайлық және ресейлік инвесторлар, сондай-ақ Алматы облысындағы Carlsberg/PepsiCo жобасы болды.
Қытай капиталы Ақтөбедегі цемент зауыттарын және Жамбыл облысындағы Fufeng жобасын алға сүйреп отыр. Ресейлік инвесторлар «ЕвроХим» мен «ТехноНИКОЛЬ» арқылы көзге түсуде. Ал Carlsberg/PepsiCo Алматы облысындағы азық-түлік өндірісін күшейтіп жатыр.
Яғни өңдеу өнеркәсібінде енді тек пайыздар емес, нақты зауыттар, нақты компаниялар және нақты инвестициялық циклдер көріне бастады. Егер әр өңірде бүгінгі Жамбыл немесе Алматы облысындағыдай ірі якорлық жобалар болса, өңдеу өнеркәсібінің өсімі жекелеген серпілістерге тәуелді болмай, ел бойынша кең ауқымды өнеркәсіптік дамуға айналар еді.
Ернар Серік, Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросы, Tradereport Telegram арнасының авторы, арнайы www.economyKZ.org үшін
