2026 жылғы 1 мамырдағы жағдай бойынша Алматы облысының жергілікті бюджеттеріне түскен салық түсімдері 220,5 млрд теңгені құрады. Бұл 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 32 млрд теңгеге көп (188,5 млрд теңге).
Жалпы өсім болғанымен, түсімдердің құрылымы мен аумақтар бойынша бөлінуі айтарлықтай теңгерімсіз екенін көрсетеді.
Түсімдердің құрылымы:
Жергілікті бюджет кірістерінің жартысы ішкі тауарлар мен қызметтерге салынатын салықтардан қалыптасады (50%). Оның ішінде түсімдердің 80%-дан астамы Іле ауданына тиесілі.
Одан кейін:
- жеке табыс салығы (ЖТС) — 19,7% (+3,6 млрд теңге)
- корпоративтік табыс салығы (КТС) — 10,6% (-8,9 млрд теңге)
Аудандық деңгейдегі жағдай
Облыстың салық базасы бірнеше ауданға шоғырланған.
Барлық салық түсімдерінің 60%-дан астамын екі аудан қамтамасыз етеді:
- Іле ауданы — 50,6%
- Қарасай ауданы — 14,7%
Ең жоғары өсім көрсеткен аудандар:
- Іле ауданы (+104,3 млрд теңге)
- Қарасай ауданы (+26,5 млрд теңге)
- Талғар ауданы (+10,5 млрд теңге)
Салық түсімдері бойынша аудандар рейтингі
Көшбасшылар:
- Іле ауданы — 111,6 млрд теңге
- Қарасай ауданы — 32,4 млрд теңге
- Талғар ауданы — 14,9 млрд теңге
- Еңбекшіқазақ ауданы — 12,2 млрд теңге
- Қонаев қаласы — 9,8 млрд теңге
Ең төмен көрсеткіштер:
- Райымбек ауданы — 0,45 млрд теңге
- Балқаш ауданы — 0,63 млрд теңге
- Кеген ауданы — 0,64 млрд теңге
Іле ауданы мен Райымбек ауданы арасындағы айырмашылық шамамен 250 есе. Іле ауданында 111,6 млрд теңге жиналса, Райымбек ауданында небәрі 0,45 млрд теңге түскен.
ЖТС бойынша көшбасшылар:
- Қарасай ауданы (10,1 млрд теңге)
- Іле ауданы (10,0 млрд теңге)
- Талғар ауданы (7,7 млрд теңге)
- Қонаев қаласы (5,3 млрд теңге)
- Еңбекшіқазақ ауданы (4,3 млрд теңге)
КТС бойынша көшбасшылар:
- Іле ауданы (5,26 млрд теңге)
- Қарасай ауданы (5,24 млрд теңге)
- Талғар ауданы (4,13 млрд теңге)
- Еңбекшіқазақ ауданы (3,66 млрд теңге)
- Қонаев қаласы (2,84 млрд теңге)
Облыс экономикасы бірнеше негізгі нүктеге шоғырланған. Негізгі кірістер Іле және Қарасай аудандарында қалыптасады, ал көптеген аудандар ірі экономикалық ағындардан тыс қалып отыр.
Салық түсімдерінің өсуіне негізінен акциздер мен халық табыстары әсер еткен. Ал КТС бойынша төмендеу бизнес табыстылығының қысымға ұшырап отырғанын көрсетеді.
Алматы облысының даму жоспары
2026-2030 жылдарға арналған даму жоспарына сәйкес облыс аграрлық-индустриялық бағытты ұстанады. Негізгі басымдықтар:
- өңдеу өнеркәсібі
- шағын және орта бизнес
- логистика
- туризм
Инвестициялық жоспар аясында бірқатар ірі жобалар қарастырылған:
- балмұздақ өндіретін фабриканың бірінші кезеңін салу — Іле ауданы
- PepsiCo (АҚШ) тұзды жеңіл тағамдар өндіретін зауыты — Алатау қаласы
- «А» санатындағы логистикалық кешен салу (АО «Строитель-98», РФ) — Алатау қаласы
- табақша және жолақты болат өндіретін зауыт салу (Asia United Steel, BAOXIN, Қытай және Өзбекстан серіктестігі) — Жамбыл ауданы
- литий-ионды батареяларды сұрыптау және қайта өңдеу зауыты (ҚХР) — Талғар ауданы
- заманауи жылыжай кешені — Талғар ауданы
- «Қара шатқалдағы» туристік аймақ пен шыны аспалы көпір құрылысы — Кеген ауданы
Алматы облысының экономикасы айқын шоғырланған сипатқа ие. Бюджет кірістерінің негізгі бөлігі Іле және Қарасай аудандарында қалыптасса, көптеген аудандардың салық базасы әлі де шектеулі.
Түсімдердің құрылымы өсімнің негізінен акциздер мен халық табыстары есебінен болғанын көрсетеді. Ал корпоративтік сектордан түсетін кірістер аз ғана аумақта шоғырланған және тұрақтылығы төмендеу болып отыр.
Инвестициялық жоспар өнеркәсіп, логистика, агроөнеркәсіптік кешен және туризм салаларындағы көптеген жобаларды қамтиды. Бұл өңір экономикасын әртараптандыруға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, бұл көрсеткіштер әзірге жоспарланған бағыттарды ғана көрсетеді. Олардың экономика мен бюджетке нақты әсері жобалардың қаншалықты уақытылы және толық іске асырылуына байланысты болады.
Тәжірибе көрсеткендей, басты мәселе инвестициялық жобаларды жариялау емес, оларды уақытында жүзеге асыру, қаржыландыру көздерін нақтылау және жобалардың толыққанды жұмыс істейтін кәсіпорындарға айналуы болып табылады.
Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросы арнайы EconomyKZ.org үшін
