Ақпанда USD/KZT орташа айлық бағамы 496,0 теңге шамасында бекіді. Енді нарық назары наурызға ауып отыр. Себебі бұл айда бір уақытта фискалдық және салықтық ағындар күшейеді. Қысқа мерзімде теңгенің қозғалысын көбіне жай күтулер емес, нақты күнтізбелік төлемдер мен бюджет операциялары айқындайды.
Наурызға арналған базалық гипотеза мынадай: ай басында теңге әлсіреуі мүмкін, яғни USD/KZT өседі, ал ай соңына қарай немесе сәуірдің басында керісінше нығаю ықтималдығы жоғары.
Бұл логика түсінікті, себебі наурызда екі бағыттағы фактор қабаттасады:
- Ұлттық қордан бюджетке валюта сату — нарықта валюта ұсынысын арттырып, теңгені қолдайтын фактор.
- 2025 жыл үшін корпоративтік табыс салығын төлеу — бизнес салық міндеттемесін орындау үшін теңгеге сұранысты күшейтеді. Салық кодексіне сәйкес декларация 31 наурызға дейін тапсырылады, ал төлем келесі 10 күн ішінде жасалады. Яғни теңгеге сұраныс наурыз бен сәуір тоғысында артуы мүмкін.
Айдың алғашқы бөлігінде импорт төлемдері, позицияларды қайта теңгеру және салық алдындағы сақтық салдарынан валютаға сұраныс жоғары болып, теңге қысқа уақытқа әлсіреуі ықтимал. Бірақ дедлайн жақындаған сайын және фискалдық сатулар аясында кері қозғалыс, яғни теңгенің нығаюы, ықтималдығы артады.
Болжам нәтижелері: базалық сценарий — шамамен 496,9 теңге
2 наурыздағы жағдай бойынша орташа айлық бағам 499,2 теңге деңгейінде бағаланды. Осы нүктеден үш сценарий есептелді:
- Оптимистік сценарий — 479,5 теңге. Ауытқу 19,8 теңге немесе 4,1%.
- Базалық сценарий — 496,9 теңге. Ауытқу 2,3 теңге немесе 0,5%.
- Пессимистік сценарий — 514,4 теңге. Ауытқу 15,2 теңге немесе 2,9%.
Мазмұн жағынан бұл нені білдіреді?
Базалық сценарий бағамның жалпы алғанда қазіргі деңгейге жақын сақталуын болжайды, бірақ ай ішінде доға тәрізді динамика болуы мүмкін: басында әлсіз, соңында күштірек.
Оптимистік сценарийде Ұлттық қор сатылымдары мен салықтық теңге сұранысының әсері күштірек болады. Ал пессимистік нұсқада сыртқы фон мен ішкі валютаға сұраныс қолдау факторларын басып кетуі мүмкін.
Жаңартылған болжамда маңызды алғышарт бар. Таяу Шығыстағы геосаяси шиеленіс жаһандық энергия нарығын күрделендіріп, мұнай бағасын жоғары деңгейде ұстап отыр. Қазақстан үшін мұнай бағасы бағамға тікелей әсер ететін негізгі арналардың бірі.
Егер мұнай бағасы шамамен 100 доллар деңгейінде сақталса, төлем балансында ағымдағы операциялар шоты оң болуы ықтимал. Бұл ұлттық валютаның нығаюына қосымша қолдау береді.
Әрине, бұл фактор бір күнде әсер етпейді. Бірақ айлық горизонтта теңгенің тұрақтылығын арттырып, базалық және оптимистік сценарийлердің ықтималдығын жоғарылатады.
Маңыздысы: сценарийлік шекаралар кепілдік дәлізі емес. Бұл тек статистикалық заңдылықтарға сүйенген ықтимал траекториялар диапазоны.
Болжам әдіснамасы: стационарлық қатарлар және 4 модель консенсусы
Болжам статистикалық тұрғыдан дұрыс әрі уақыт бойынша салыстыруға жарамды тәсілге негізделген.
- USD/KZT орташа айлық деректері 2011 жылдың қаңтарынан бастап пайдаланылды.
- Модельдер стационарлық қатарларда бағаланды. Яғни деректер алдын ала статистикалық қасиеттері уақыт өте өзгермейтін форматқа келтірілді. Бұл жалған байланыстар мен тұрақсыз бағалаулардың алдын алу үшін маңызды.
- Қорытынды мән — төрт тәуелсіз эконометриялық модельдің консенсус болжамы. Әртүрлі модельдер шоктарға әрқалай жауап береді, ал оларды біріктіру бір модельдің қателігіне тәуелділікті азайтады.
2025 жылғы қателік көрсеткіштері
2025 жылдың 12 айының қорытындысы бойынша:
- Орташа салыстырмалы қателік — 0,5%.
- Орташа абсолюттік қателік — 2,6 теңге.
2026 жылдың ақпанында базалық сценарийден ауытқу:
- Салыстырмалы түрде — 0,9%.
- Абсолюттік түрде — 4,6 теңге.
2026 жылғы наурызда теңге айды басында әлсіздеу, соңына қарай күштірек аяқтауы мүмкін. Себебі екі қолдаушы фактор қабаттасып отыр: Ұлттық қордан валюта сату және корпоративтік табыс салығына байланысты теңгеге сұраныстың өсуі. Қосымша позитивті алғышарт — жоғары мұнай бағасы.
Бұл материал аналитикалық сипатта. Жеке инвестициялық ұсыныс емес. Айырбас бағамы жаңалықтарға, сыртқы шоктарға және нарық қатысушыларының мінез-құлқына өте сезімтал. Сондықтан нақты динамика сценарийлік бағалаудан ауытқуы мүмкін.
Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросы арнайы EconomyKZ.org үшін
