2026 жылдың көктемінде инфляция жылдық көрсеткіш бойынша баяулап келе жатқанымен, айлық деңгейдегі баға өсімінің қарқыны әлі де айтарлықтай жоғары болып отыр. Мамыр айының қорытындысы бойынша жылдық инфляция 10,4%, ал айлық инфляция 0,7% болды. Бұл жалпы алғанда инфляцияның төмендеу үрдісі сақталғанын көрсетеді. Алайда бағаның қазіргі өсу қарқыны ұзақ мерзімді тұрақты әрі төмен инфляцияға тән деңгейден әлі де жоғары.
Бұл жағдай маңызды бір жайтты көрсетеді: жылдық инфляция ішкі баға қысымының әлсіреуінен жылдамырақ төмендеп жатыр. Сондықтан инфляцияның құрылымы мен халықтың бағаға қатысты күтуі әлі де шешуші рөл атқарады.
Бұған дейін Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросы (ҰЭЗБ) мамыр айындағы инфляцияны 10,6-10,7% деңгейінде болжайтын. Нақты көрсеткішпен айырмашылық небәрі 0,2-0,3 пайыздық тармақты құрады. Болжам қателігі негізгі компоненттер бойынша мынадай болды:
- азық-түлік тауарлары: болжам 11,0%, нақты көрсеткіш 10,7% (қателік 0,3 т.п.);
- азық-түлікке жатпайтын тауарлар: 11,8% қарсы 11,7% (қателік 0,1 т.п.);
- қызметтер: 8,4% қарсы 8,7% (қателік 0,3 т.п.).
Қазіргі инфляциялық жағдайға ең көп әсер еткен факторлардың бірі — жанар-жағармай бағасының өсуіне қойылған әкімшілік шектеулердің аяқталуы болды. Соның нәтижесінде алдымен жанармай қымбаттап, кейін тасымал мен логистиканың құны артты. Бұл өз кезегінде көптеген тауарлар мен қызметтердің өзіндік құнына әсер етті.
Осы себепті теңге бағамының салыстырмалы түрде қолайлы динамикасына қарамастан, айлық инфляция жоғары болып қала алады. Валюта бағамы импорттық инфляцияны тежегенімен, жанармай бағасының қымбаттауы ішкі инфляциялық қысымды күшейтетін факторға айналып отыр.
Осылайша маусым айындағы инфляциялық жағдай үш негізгі фактордың ықпалымен қалыптасады.
Біріншісі — ақша-кредит саясатының жұмсаруы. Базалық мөлшерлеменің 17,0%-ға дейін төмендеуі және оның әрі қарай қысқару ықтималдығы халықтың күтуіне және тұтынушылық сұранысқа әсерін күшейтеді.
Екіншісі — жанар-жағармай бағасынан туындайтын шығындық қысым. Бақылау тетіктерінің әлсіреуі тасымал, жеткізу және қосымша қызметтердің қымбаттауына ықпал етуі мүмкін.
Үшіншісі — тарифтік тәуекелдер. Коммуналдық тарифтерге қатысты бақылау аяқталғаннан кейін қызмет көрсету саласындағы баға динамикасына қатысты белгісіздік күшейеді. Сонымен қатар бұл бизнес шығындары арқылы басқа нарық сегменттеріне де әсер етуі мүмкін.
Осының барлығы жаз мезгілінің негізгі интригасын қалыптастырады. Жыл соңына қарай инфляцияны бір таңбалы деңгейге түсіру мүмкіндігі жоғары. Бірақ бұл нәтиженің тұрақтылығы жанармай мен тарифтерге байланысты әсерлердің қаншалықты тез әлсірейтініне және олардың инфляциялық күтулерге орнығып үлгермеуіне байланысты болады.
Болжам нәтижелері: 2026 жылғы маусым және жыл соңына дейінгі траектория
Жаңартылған болжамға сәйкес, маусым айында жылдық инфляция айтарлықтай өзгермей, айлық өсім қалыпты деңгейде сақталады деп күтіледі:
- жалпы инфляция: 10,2-10,4% ж/ж (айына 0,6-0,8%)
о азық-түлік тауарлары: 10,2% ж/ж (айына 0,6%);
о азық-түлікке жатпайтын тауарлар: 11,4% ж/ж (айына 0,7%);
о ақылы қызметтер: 9,1% ж/ж (айына 1,0%).
Жаз мезгілінде жылдық инфляция біртіндеп төмендей береді деп күтіледі. Кейбір уақытша ауытқулар болуы мүмкін, бірақ маусым соңына қарай көрсеткіш бір таңбалы аймаққа жақындайды:
- шілде — 10,4%;
- тамыз — 10,1%;
- қыркүйек — 9,8%.
Бұл кезеңде азық-түлік бағасының өсу қарқыны маусымдық факторлардың әсерінен жылдамырақ баяулайды. Жаңа өнімдердің нарыққа шығуы баға қысымын азайтады. Ал азық-түлікке жатпайтын тауарлар сегментінде инфляция бұрынғысынша баяу төмендейді.
Қызмет көрсету саласында жағдай салыстырмалы түрде тұрақты көрінгенімен, шығындардың басқа салаларға берілуі жалғасса, бұл сегмент жалпы инфляцияға әсер етуін сақтап қалады.
Жаз мезгілінің негізгі ерекшелігі де осында. Формалды түрде инфляция бір таңбалы деңгейге өтеді. Бірақ нәтижесінің тұрақтылығы ай сайынғы баға өсімінің қалыпты қарқыны сақталуына және екінші реттік инфляциялық әсерлердің күшею-күшеймейтініне байланысты болады.
2026 жылдың соңына дейінгі болжам
Жыл соңына дейін инфляция бір таңбалы аймақта қалады деп күтіледі. Дегенмен оның төмендеу траекториясы түзу сызық сияқты болмайды.
Қыркүйектегі 9,8%-дан кейін уақытша қайта өсу байқалуы мүмкін:
- қазан — 10,1%;
- қараша — 10,0%;
- желтоқсан — 9,9%.
Жыл соңындағы құрылым ерекше назар аудартады:
- азық-түлік инфляциясы 9,2%-ға дейін төмендейді;
- азық-түлікке жатпайтын тауарлар шамамен 10,4% деңгейінде қалады;
- қызметтер инфляциясы 10,8%-ға дейін жеделдейді.
Бұл инфляцияның төмендеуі біркелкі болмайтынын көрсетеді. Жалпы көрсеткіш бір таңбалы деңгейде сақталғанымен, қысым біртіндеп қызмет көрсету секторына және өндірістік шығындарға ауысады. Дәл осы жерде тарифтік шешімдердің, тасымал мен логистиканың әсері көбірек байқалуы мүмкін. Ал азық-түлік бағасы инфляцияны төмендететін негізгі факторлардың бірі болып қала береді.
Болжамның негізгі қорытындысы
2026 жылдың соңына қарай бір таңбалы инфляцияға қол жеткізу мүмкіндігі жоғары. Алайда шешуші фактор жылдық көрсеткіштің өзі емес, жанар-жағармай, логистика және тарифтерден туындайтын шығындардың экономикаға қаншалықты терең таралатыны болады.
Егер бұл әсерлер ұзақ сақталса, инфляция жоғарырақ деңгейде қалып, оның траекториясы тұрақсыз болуы мүмкін. Ал егер олар әлсіресе, бір таңбалы инфляция тұрақты режимге айналып, ақша-кредит саясатын одан әрі абайлап жұмсартуға мүмкіндік береді.
2026 жылдың жазы — жай ғана әдемі инфляциялық көрсеткіштердің кезеңі емес, инфляцияның шынайы сапасын тексеретін уақыт. Негізгі сценарий бойынша жаздың соңына қарай инфляция бір таңбалы аймаққа өтеді және жыл соңына дейін сол деңгейде сақталады. Бірақ бұл нәтиженің тұрақтылығы жанармай мен тарифтердің әсері экономикадағы басқа шығындарға және халықтың инфляциялық күтулеріне қаншалықты таралатынына байланысты болады.
5 маусымда базалық мөлшерлеменің төмендеуі және оның әрі қарай қысқару ықтималдығы бұл мәселенің маңызын арттырады. Сондықтан алдағы кезеңде шешуші фактор жылдық инфляцияның деңгейі емес, ай сайынғы баға өсімінің қаншалықты кең ауқымда баяулайтыны және тасымал мен коммуналдық қызметтерден басталған шығындық қысымның басқа тауарлар мен қызметтерге таралмауы болады.
Болжам әдістемесі
Болжам статистикалық дәлдік пен әртүрлі кезеңдердегі деректердің салыстырмалылығын қамтамасыз ету қағидаты негізінде жасалды.
- Деректер және кезең. Талдауда 2011 жылдың қаңтарынан бастап қазіргі уақытқа дейінгі мәліметтер пайдаланылды. Бұл маусымдық заңдылықтар мен қайталанатын инфляциялық үрдістерді сенімді анықтауға мүмкіндік береді.
- Стационарлық қатар. Модельдер статистикалық қасиеттері уақыт өте өзгермейтін деректер негізінде бағаланды. Бұл эконометриялық модельдердің дұрыс жұмыс істеуі үшін маңызды шарт болып саналады.
- Тәуелсіз эконометриялық модельдердің консенсусы.Қорытынды болжам бір ғана модельдің нәтижесі емес, бірнеше модельдің жиынтық бағасына негізделген.
Артықшылықтары:
о модельдік тәуекелдің төмендеуі — жекелеген модельдердің қателіктері өзара теңестіріледі;
о ерекше кезеңдерге тұрақтырақ реакция — тосын өзгерістердің әсері азаяды;
о болжам құрылымының сапасы жоғарылайды — жалпы инфляция мен оның құрамдас бөліктері арасындағы байланыс жақсырақ көрінеді.
Инфляция компоненттерін жеке болжау маңызды. Бұл инфляцияның төмендеуі бүкіл экономика бойынша жүріп жатыр ма, әлде бір ғана фактордың әсерінен болып отыр ма деген сұраққа жауап береді.
Статистикалық қателік
Модельдің тиімділігін бағалаудың негізгі көрсеткіштерінің бірі — оның нақты дәлдігі.
- 2026 жылы орташа айлық қателік жылдық инфляция бойынша 0,2 пайыздық тармақты, ал айлық инфляция бойынша -0,1 пайыздық тармақты құрады.
- 2026 жылғы мамырда болжам мен нақты көрсеткіш арасындағы айырмашылық жылдық мәнде 0,2-0,3 пайыздық тармақты, ал айлық мәнде 0,2 пайыздық тармақты құрады.
Бұл нәтижелер модельдің қазіргі инфляциялық үрдістер мен қысқа мерзімді динамиканы жеткілікті дәл сипаттай алатынын көрсетеді. Сонымен қатар кез келген эконометриялық модельдің табиғи шектеулері бар екенін ескеру қажет. Ұсынысқа байланысты күтпеген күйзелістер, логистикалық өзгерістер немесе әкімшілік шешімдер жекелеген айларда болжамнан ауытқуларға алып келуі мүмкін.
Дисклеймер: бұл материал ақпараттық-талдамалық сипатта әзірленген және жеке инвестициялық немесе қаржылық ұсыныс болып табылмайды. Нақты инфляциялық траектория ұсынысқа қатысты күйзелістердің, тарифтік саясаттағы өзгерістердің, сыртқы баға факторларының және экономикалық агенттердің мінез-құлқындағы өзгерістердің әсерінен болжамнан ауытқуы мүмкін.
Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросы арнайы EconomyKZ.org үшін
