2023 жылы Үндістанның энергетикалық секторында сирек кездесетін құбылыс орын алды – көмірқышқыл газының шығарындылары шамамен 1,2% төмендеді. Бұл шамамен 24 млн тонна СО₂ азайғанын білдіреді. Мұндай жағдай соңғы жарты ғасырда тек екі рет болды. Алғашқысы 2020 жылы, пандемия кезінде, экономикалық белсенділік күрт төмендегенде тіркелген. Бірақ 2023 жылғы нәтиже мүлде басқа: экономика өсіп тұрса да, шығарындылар қысқарды. Бұл жаңартылатын энергия көздерінің артуымен және су электрінің ерекше жылымен байланысты.
Соңғы 50 жыл бойы Үндістан энергетикасындағы СО₂ көлемі үздіксіз өсіп келді. Елдің экономикалық дамуы көмірмен тығыз байланысты болды. Бүгінде электр энергиясының 72%-ы көмірден өндіріледі. Бірақ өткен жылы жағдай өзгере бастады. Көмір станцияларының өндірісі 2%-ға азайса, күн энергетикасы 26%-ға, жел энергетикасы 4%-ға, жалпы жаңартылатын көздер 13%-ға өсті. Бұл айтарлықтай серпін берді.
Су электрінің де үлесі ерекше болды. 2023 жылы елге мол жауын-шашын түсті, нәтижесінде су электр станцияларының өндірісі 10%-ға артты. Бұл шамамен 20 тераватт-сағатқосымша энергия – шағын бір еуропалық елдің жылдық тұтынуына тең.
Электр энергиясына сұраныс та өсе түсті – 6%. Экономика 6,7%-ға ұлғайды. Бұрын мұндай өсім міндетті түрде көмір тұтынудың артуына алып келетін. Бірақ 2023 жылы бұл өсімді негізінен күн, жел және су энергетикасы жапты. Нәтижесінде экономика өсіп, халық көбірек электр тұтынғанымен, СО₂шығарындылары қысқарды.
Жалпы 2023 жылы Үндістан 16 гигаватт жаңа күн және жел қуатын іске қосты. Бұл 2022 жылмен салыстырғанда үштен бірге көп. Қазіргі таңда елдегі жаңартылатын қуаттардың жалпы көлемі 125 ГВт-тан асты, оның ішінде күн энергетикасы 70 ГВт-тан жоғары. 2015 жылдан бері бұл көрсеткіш үш есе өсті.
Дегенмен, бұл жетістікке қарамастан тәуекелдер бар. Көмір әлі де басым. Оның үлесі аздап қысқарғанымен, энергетиканың негізі болып қала береді. Су электрінің жоғары нәтижесі 2023 жылғы жауын-шашынға байланысты болды. Құрғақ жылдары бұл көрсеткіш төмендеуі мүмкін. Ал электр энергиясына сұраныс болашақта күрт өседі: 2030 жылға қарай тұтыну 40%-ға артуы мүмкін. Бұл жаңа желілерді, энергия сақтау жүйелерін және жүздеген миллиард долларлық инвестицияны қажет етеді.
Бүгінгі нәтиже символикалық мәнге ие. Үндістан – әлемдегі СО₂ шығарындылары бойынша үшінші ел, Қытай мен АҚШ-тан кейін. Сондықтан оның энергетикасындағы кез келген өзгеріс жаһандық климат үшін маңызды. Егер ел жаңартылатын көздердің үлесін арттыра алса, бұл басқа дамушы мемлекеттерге үлгі болмақ. Ал егер сұраныс көмірге қайта тәуелді етсе, 2023 жыл тарихтағы сирек ерекшелік болып қалуы мүмкін.
Carbon Brief талдауы көрсеткендей: Үндістан энергетикасы тарихи бұрылыс кезеңінде тұр. Экономика өсіп келеді, бірақ шығарындылар біртіндеп азая бастады. Бұл – мүмкіндіктің белгісі. Алайда осы жолды тұрақты ету үшін елге ауқымды инвестициялар мен жүйелі қадамдар қажет.
Ален Серік, порталының сарапшысы EconomyKZ.org
