Көлікті электрлендіру – көміртегі бейтараптығына қол жеткізудің негізгі жолдарының бірі. 2024 жылдың қазан айында Goldman Sachs өздерінің «Carbonomics» есебінде осы саладағы елеулі өзгерістерді атап өтті. Алдағы онжылдықта ғаламдық көлік секторы түбегейлі өзгерістерге ұшырауы күтілуде.
Электромобильдер (EV) CO2 шығарындыларын азайту стратегиясының маңызды бөлігіне айналды. 2023 жылы әлемдегі жеңіл көліктер сатылымындағы EV үлесі 16%-ға жетті. Бұл 2021 жылғы алдыңғы есепте болжанған 10%-дан айтарлықтай жоғары. Бұл өсімнің көшбасшысы – Қытай, мұнда электромобильдердің үлесі 35%-ды құрады. Бұл белсенді мемлекеттік қолдау, субсидиялар және зарядтау инфрақұрылымын дамыту арқасында мүмкін болды.
2030 жылға қарай электромобильдердің әлемдік сатылымдағы үлесі 50%-дан асады деп күтілуде. Қытайда бұл көрсеткіш 80%-ға жетуі мүмкін. Бұл жоғары сұраныс пен батарея өндірісінің қарқынды дамуы арқылы түсіндіріледі. Сонымен қатар, Еуропа мен АҚШ-та өсу қарқыны баяулау үстінде. Зарядтау инфрақұрылымын енгізудегі тежелістер болжамдарға әсер етті.
Көлікті электрлендірудің негізгі кедергілерінің бірі – зарядтау станцияларының жетіспеушілігі. Бұл әсіресе АҚШ пен Еуропада өзекті. Ал Қытайда, керісінше, зарядтау станцияларының желісі жылдам дамып келеді. Бұл электромобильдерге жоғары сұранысты қолдауға мүмкіндік береді.
Goldman Sachs есебіне сәйкес, электромобильдердің тұрақты өсуіне қол жеткізу үшін зарядтау инфрақұрылымын едәуір кеңейту қажет. Бұл салаға инвестициялар 2021 жылғы болжамдармен салыстырғанда 40%-ға артуы тиіс. 2030 жылға қарай әлем бойынша 12 миллионнан астам зарядтау станциялары орнатылады деп болжануда.
Электромобильдердің таралуы мұнайға сұранысқа тікелей әсер етеді. 2023 жылы EV өсуінің арқасында мұнайға қажеттілік күн сайын 1 млн. баррельге азайды. Бұл бұрын болжанғаннан 0.5 млн. баррельге артық. Goldman Sachs 2030 жылға қарай бұл көрсеткіш күн сайын 4 млн. баррельге жетеді деп болжайды.
Бұл мұнай компанияларын таңдау алдында қояды. Олар бизнес модельдерін бейімдеп, жаңартылатын энергияны дамытуға қаржы салуы қажет. Балама ретінде синтетикалық отын өндіру технологияларын әзірлеу болуы мүмкін.
Гибридті көліктер электрлендіру процесінде аралық рөл атқарады.
Оларды енгізу инфрақұрылымды күрт өзгертпестен CO2 шығарындыларын азайтуға мүмкіндік береді. 2023 жылы гибридті көліктердің сатылымы да өсті, әсіресе зарядтау желісі дамып жатқан елдерде. Толығымен электрлік модельдердің қолжетімділігі артқан сайын, олардың үлесі азаяды деп күтілуде.
Электромобильдерді өндіру бірнеше мәселелермен байланысты. Ең бастысы – литий мен басқа сирек кездесетін металдардың жеткілігін қамтамасыз ету. 2023 жылы литий бағасы 2022 жылмен салыстырғанда 70%-ға өсті. Бұл өндірушілер үшін қиындықтар туғызып, жаңа модельдердің шығуын баяулатты.
Goldman Sachs бұл мәселелердің бір бөлігі қайта өңдеу және литийдің екінші реттік өндіру технологияларын енгізу арқылы шешілетінін болжайды. 2030 жылға қарай литий бағасының 20%-ға төмендеуі күтілуде. Алайда батарея өндірісі әлі де зерттеулер мен әзірлемелерге қомақты инвестицияларды қажет етеді.
Көлікті электрлендіру – CO2 шығарындыларын азайтудың басты факторы. 2023 жылы EV арқасында әлемдік шығарындылар 2%-ға қысқарды. Бұл 2021 жылғы болжанған 1.5%-дан жоғары. Негізгі үлес көлік секторындағы шығарындыларды айтарлықтай азайтқан Қытайға тиесілі.
Goldman Sachs 2050 жылға қарай электромобильдер CO2 шығарындыларын 20%-ға азайтуға көмектеседі деп болжайды. Бұл жаңа технологияларды жедел енгізу және инфрақұрылымға инвестициялар ұлғайған жағдайда мүмкін болады.
Көлікті электрлендіру дамуын жалғастыруда. Негізгі күш-жігер зарядтау желісін кеңейтуге, өндірісті ұлғайтуға және батарея бағасын төмендетуге бағытталған. 2070 жылға қарай көлік секторының толықтай дерлік электрлендірілгені күтіледі. Бұл 2050 жылға дейін $2.7 трлн инвестицияларды талап етеді.
Дегенмен, қиындықтар бар. Жоғары шығындар, ресурстардың жетіспеушілігі және инфрақұрылымның тапшылығы – басты кедергілер. Бірақ электромобильдер саласын белсенді дамытусыз көміртегі бейтараптығына қол жеткізу мүмкін болмайды.
Дайындаған: Лина Егель қызы, Economy.kz порталының сарапшысы
