2024 жылдың қазан айында Goldman Sachs жаңартылған «Carbonomics» есебін жариялады. Онда көміртегі бейтараптығына қол жеткізудің жаңа жолдары қамтылған. Құжатта жылынуды шектеуге арналған үш ғаламдық сценарий берілген: 1.5°C, <2.0°C және 2.0°C. 2.0°C сценарийі ең шынайы деп саналады, бірақ алдыңғы модельдерге қарағанда амбициясы төмен.
Бұл қайта қаралған модель соңғы үш жылдағы ғаламдық өзгерістерді ескереді. Негізгі факторлардың қатарында 2022 жылғы энергетикалық дағдарыс және көмірді тұтынудың артуы бар. Нәтижесінде 2023 жылы жаһандық CO2 шығарындылары рекордтық 43.2 млрд тоннаны құрады. 2021 жылғы болжамдар ақталмады. Жоспарланған 5% төмендеудің орнына, шығарындылар 2.2%-ға өсті.
Шығарындылардың өсуіне негізгі үлес энергетика, көлік және ауыл шаруашылығы секторларының үлесінде болды. Көрсеткіштер орта есеппен 6%-ға асып түсті. Керісінше, ғимараттар шығарындылары 2%-ға төмендеп, бұрын болжанған 1%-дан жоғары нәтиже көрсетті. Төмен көміртекті технологиялар, соның ішінде жылу сорғылары, тезірек енгізілді.
Энергетика саласында шығарындылардың артуы күтпеген жағдай болды. 2021 жылы 5% қысқарту болжанғанымен, іс жүзінде 2%-ға өсті. Қуатты күн және атом энергетикасы сияқты жаңартылатын энергия көздерінің өсіміне қарамастан, көмір мен газға тәуелділік жоғары болып қалды. 2023 жылы әлемдік жаңартылатын энергия көздерінің қуаты 2400 ГВт-тан асып, болжанған 2200 ГВт-тан жоғары болды. Әсіресе Қытайда айтарлықтай өсу байқалды.
GS 2024 (2.0°C) сценарийі көміртегі бейтараптығына 2070 жылға қарай қол жеткізуді көздейді. Бұл 2060 жылға қарай нөлдік шығарындыларды көздейтін GS 2021 (<2.0°C) сценарийімен салыстырғанда ұзағырақ мерзім. Негізгі себеп – әлемдік энергетиканың жаңа жағдайларға бейімделуі. Газ бағасының өсуі және 2023 жылғы құрғақшылықтан туындаған гидроэнергия өндірісінің төмендеуі көмірді пайдалануды арттырды.
Goldman Sachs болжамынша, жаңартылатын энергия мен атом қуаты тезірек өседі. Алайда жел энергиясының үлесі экономикалық қиындықтарға байланысты баяу артады. Жеткізу тізбектеріндегі қиындықтар мен жоғары шығындар жел энергиясының дамуын баяулатады. Сонымен бірге күн энергиясы 2030 жылға қарай бұрынғы болжамнан 60%-ға жоғары болады.
Алдыңғы болжамдардан айырмашылығы, көмірсутектер 2040 жылға дейін маңызды рөл атқарады. Газ өтпелі отынға айналады. Оның үлесі бұрынғыдан жоғары деңгейде қалады. Көмір үлесі, керісінше, төмендейді, бірақ болжамдалғаннан баяу. Көмірді пайдалану 2030 жылға қарай 28%-дан 2060 жылға қарай 4%-ға дейін қысқарады деп күтілуде.
2050 жылға қарай төмен шығарындылы энергия көздері – жаңартылатын энергия, атом станциялары және сутегі – әлемдік генерацияның 75%-ын құрайды. 2060 жылға қарай бұл көрсеткіш 84%-ға жетеді. Алайда, GS 2024 болжамы бойынша, кейбір дамушы елдер көмір мен газды пайдалануды жалғастырады. Соның салдарынан, энергетика секторы 2060 жылдан кейін де 7% шығарындылар көзі болып қала береді.
Көлік секторы да қайта қаралды. Электромобильдер (EV) Қытайдың арқасында 2021 жылғы болжамдардан асып түсті. 2023 жылы олардың жеңіл автокөліктер сатылымындағы үлесі болжанған 10%-дың орнына 16%-ды құрады. Қытай EV сатылымында 35% үлеспен әлемдік көшбасшы болды. 2030 жылға қарай бұл көрсеткіш 80%-ды құрайды деп күтілуде.
Алайда АҚШ пен Еуропада электромобильдерді енгізу қарқыны төмен болды. Кейбір өндірушілер зарядтау инфрақұрылымы мен жүріс қоры туралы алаңдаушылықтың артуынан сатылымның баяулауын хабарлады. Goldman Sachs осы аймақтарға арналған 2024-2027 жылдарға арналған болжамдарды қайта қарады.
Goldman Sachs жаңа сценарийлері көміртегі бейтараптығына жету жолының күткеннен қиын екенін көрсетеді. Негізгі қиындықтар көмір мен газға тәуелділікке, энергетикалық балансты жылдам өзгерту мүмкіндіктерінің шектеулігіне және жаңа технологияларға арналған экономикалық қиындықтарға байланысты. Дегенмен күн және атом энергетикасының өсуі дағдарыс жағдайларын жеңілдетуге үміт береді.
GS 2.0°C сценарийін орындау үшін 2070 жылға дейін шамамен $74.6 трлн инвестиция қажет болады. Бұл көлік, энергетикалық инфрақұрылым және өнеркәсіп сияқты барлық секторларды қамтиды. Goldman Sachs болжамы әлемдік климаттық міндеттемелерді орындау үшін жедел шаралар қабылдау қажеттігін баса көрсетеді.
Дайындаған: Ален Серік, Economy KZ порталының сарапшысы
