EC[ON]OMY

Салықтық бәсекелестік: Ұтқандар мен ұтылғандар

Қазіргі таңда мемлекеттер, аймақтар мен қалалар инвестиция тарту үшін бір-бірімен бәсекелесуде. Осы күрестегі негізгі құралдардың бірі – салық саясаты. Егер елде немесе аймақта салық мөлшерлемесі төмен болса, бизнес үшін ол аймақ тартымды болады.

Сондықтан көптеген мемлекеттер компаниялар үшін салықтық жеңілдіктер ұсынып, салық мөлшерлемесін төмендетуде. Бірақ бұл жарыста бәрі бірдей ұта бермейді. Кімге салықтық бәсекелестік тиімді? Ал қандай елдер мен салалар зиян шегеді?

Салықтық бәсекелестік деген не?

Салықтық бәсекелестік – бұл елдер немесе өңірлер инвесторларды тарту үшін салық мөлшерлемесін төмендету немесе арнайы жеңілдіктер ұсыну арқылы бір-бірімен бәсекелесуі.

📌 Мысалдар:

• Ирландия – корпоративтік салық мөлшерлемесін 12,5%-ғадейін төмендетіп, Apple, Google, Facebook секілді ірі компанияларды тартты.

• АҚШ-тағы штаттар – Техас пен Флоридада салық төмен, сондықтан көптеген кәсіпкерлер Калифорния немесе Нью-Йорк сияқты қымбат аймақтардан көшіп жатыр.

Салықтық бәсекелестіктің негізгі әдістері:

✅ Корпоративтік салықты төмендету – компаниялардан алынатын салық мөлшерін азайту.

✅ Салықтық жеңілдіктер – инвесторларға бірнеше жыл бойы салықтан босату.

✅ Белгілі бір салаларға жеңілдіктер – мысалы, IT немесе жасыл энергетика секторлары үшін.

✅ Оффшорлық аймақтар – Кайман, Бермуд аралдары сияқты төмен салықты елдер.

Бірақ төмен салық мөлшерлемелері экономикалық өсуді әрдайым қамтамасыз ете ме?

Кім ұтады?

1. Ірі халықаралық корпорациялар

Бизнес – салықтық бәсекелестіктің ең үлкен пайдасын көретін тарап. Олар өз табысын аз салық төленетін елдерге аудара алады.

📌 Мысал: Apple компаниясы «Double Irish with a Dutch Sandwich» деп аталатын схеманы қолданып, миллиардтаған доллар салықты үнемдейді.

2. Шағын елдер мен өңірлер

Сингапур, Ирландия, Люксембург, БАӘ сияқты елдер салық мөлшерлемелерін төмендету арқылы шетелдік компанияларды өздеріне тартады.

🔹 Олар не ұтады?

✔ Экономикалық өсім.

✔ Жұмыс орындарының көбеюі.

✔ Бюджетке қосымша табыс кіруі.

3. Күшті экономикалар

АҚШ, Ұлыбритания, Германия сияқты елдер салықтық жеңілдіктерді белгілі бір салалар үшін ұсына алады.

📌 Мысал: АҚШ 2017 жылы корпоративтік салықты 35%-дан 21%-ға дейін төмендетіп, компанияларды капиталды ел ішінде сақтауға ынталандырды.

Кім ұтылады?

1. Салық мөлшерлемесі жоғары елдер

Франция, Германия, Скандинавия елдері салықтық бәсекелестіктен зардап шегеді. Компаниялар төмен салықты елдерге көшкенде, олар бюджетке түсетін кірістерді жоғалтады.

🔹 Салдары:

✔ Бюджет тапшылығы артады.

✔ Әлеуметтік бағдарламалар мен инфрақұрылымға қаржы азаяды.

✔ Азаматтарға салынатын салықтар көбеюі мүмкін.

2. Дамушы елдер

Кейбір дамушы елдерде өндіріс бар, бірақ компаниялардың бас кеңселері басқа елдерде тіркелгендіктен, олар жергілікті бюджетке салық төлемейді.

📌 Мысал:

• Google-дың табысы Үндістанда қалыптасады, бірақ салық Ирландияда төленеді.

• Бұл елдердің инфрақұрылымы мен әлеуметтік бағдарламалары қаржы тапшылығына ұшырайды.

3. Қарапайым азаматтар

Кәсіпорындар аз салық төлесе, мемлекет бұл шығынды басқа жерден өтеуге тырысады. Көбіне қарапайым халыққа қосымша салықтар салынады.

📌 Мысал:

• Еуропада кейбір елдер компаниялардан түспеген салықтың орнын толтыру үшін қосылған құн салығын (ҚҚС) көбейтті.

• Нәтижесінде азық-түлік, тауарлар мен қызметтердің бағасы қымбаттады.

Салықтық бәсекелестіктің болашағы

🔹 Жаңа трендтер:

• OECD ұйымы ең төменгі корпоративтік салық мөлшерлемесін 15%-дан төмен болмауы тиіс деп ұсынды.

• Бұл бастаманы АҚШ, Франция, Германия қолдады, ал Ирландия, Кипр және Венгрия қарсы шықты.

🔹 Нәтиже қандай болады?

Қазіргі таңда бұл келісім әлі толық іске асқан жоқ, бірақ егер көптеген елдер оны қолдаса, салықтық бәсекелестік әлсіреуі мүмкін.

Cалықтық бәсекелестік – пайдалы ма, әлде қауіпті ме?

💡 Теңгерім керек:

• Төмен салықтар бизнес үшін пайдалы, бірақ мемлекеттің әлеуметтік шығындарын қысқартады.

• Ең тиімді әдіс – салық жүйесін тұрақты ұстап, экономиканы инновациялар, инфрақұрылым және білім арқылы дамыту.

Салықтық бәсекелестік – тек салық мөлшерлемелерін төмендету емес, бұл мемлекеттің экономикалық стратегиясының бір бөлігі.

 
 

Дайындаған: Ален Серік арнайы www.economyKZ.org үшін

Scroll to Top