2026 жылдың қаңтар-маусым айларының қорытындысы бойынша Қазақстанның өңдеуші өнеркәсібіндегі негізгі капиталға салынған инвестициялар 1,43 трлн теңгеге жетіп, өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 33,3%-ға өсті.
Алты айда 2025 жылғы жылдық көлемнің 48%-ы игерілді. Бір ай бұрын бұл көрсеткіш 38% болған. Қаңтар-мамырдағы 1 055,3 млрд теңгемен салыстырғанда өсім қарқыны 29,2%-дан 33,3%-ға дейін жеделдеді. Демек, тек маусым айының өзінде өңдеуші өнеркәсіпке шамамен 374,3 млрд теңге инвестиция құйылды. Бұл мамырдағы 339,6 млрд теңгеден де жоғары.
Өсімнің шоғырлануы сақталып қана қоймай, аздап күшейді. Жамбыл, Атырау, Алматы және Қарағанды облыстары бүгінде өңдеуші өнеркәсіпке салынған барлық инвестицияның 54,9%-ын қамтамасыз етіп отыр. Бір ай бұрын бұл көрсеткіш 53,4% болған. Яғни ел бойынша кең ауқымды өнеркәсіптік серпіліс әлі байқалмайды.
1. Жамбыл облысы сөзсіз көшбасшы орнын сақтап қалды. Инвестиция көлемі 300,1 млрд теңге, республикалық үлесі 21,0%. Өткен жылмен салыстырғанда өсім 236,7% болды. Алты айдың ішінде өңір өткен жылғы бүкіл жылдық көлемнің 99%-ын игеріп үлгерді.
Бұл өңірдегі инвестициялық циклдің ең белсенді кезеңі әлі жалғасып жатқанын көрсетеді. Осы қарқын сақталса, Жамбыл облысы шілде айының өзінде-ақ өткен жылғы жылдық көрсеткіштен асады. Бұған негізгі себептердің бірі — Шу ауданында салынып жатқан Fufeng Group компаниясының құны шамамен 800 млн доллар болатын жүгеріні терең өңдеу жобасы. Сонымен қатар Сарысу ауданында ресейлік ЕвроХимнің құны 1 млрд долларды құрайтын күкірт қышқылы зауытының құрылысы белсенді жүріп жатыр.
2. Атырау облысы үшінші орыннан екінші орынға көтерілді. Инвестиция көлемі 193,1 млрд теңге, үлесі 13,5%, өсімі 273,0%.
Алты айда өңір өткен жылғы көлемнің 59%-ын игерді. Бір ай бұрын бұл небәрі 26% болған. Тек маусым айында өңірге шамамен 84,1 млрд теңге инвестиция тартылып, бұл барлық өңірлер арасындағы ең жоғары айлық өсім болды. Негізгі себеп ретінде жылдық қуаты 1,25 млн тоннаболатын және инвестиция көлемі 7 млрд доллардан асатын Silleno полиэтилен зауыты құрылысының белсенді кезеңге өтуін атауға болады.
3. Алматы облысы екінші орыннан үшінші орынға түсті. Инвестиция көлемі 162,2 млрд теңге, үлесі 11,3%, өсімі 160,8%.
Өңір бұрынғысынша жылдың басты өнеркәсіптік драйверлерінің бірі болып қала береді. Алайда өсім қарқыны Атырау облысынан төмен. Іле ауданында Carlsberg Kazakhstan компаниясының PepsiCoсусындарын өндіретін, құны 344 млн доллар болатын зауытының құрылысы жалғасуда.
4. Қарағанды облысы төртінші орнын сақтап қалды. Инвестиция көлемі 130,0 млрд теңге, үлесі 9,1%.
Динамика әлі де теріс. Өткен жылдың деңгейінің 77,5%-ынғана құрады. Дегенмен бұл мамырдағы 70,1%-бен салыстырғанда біршама жақсарған. Алты айда 2025 жылғы көлемнің 29%-ы ғана игерілді.
Өңір рейтингтің жоғарғы бөлігінде негізінен бұрыннан қалыптасқан ірі өнеркәсіптік базаның арқасында қалып отыр. Бұған дейін Теміртауда металлургияға салынатын инвестицияның азайып, оның орнына Саран қаласында салынып жатқан құны 55 млрд теңгелік үшінші ТехноНИКОЛЬ зауыты арқылы бейметалл минералды өнімдер өндірісіне инвестициялардың өскені байқалған болатын.
5. Павлодар облысы бесінші орында қалды. Инвестиция көлемі 108,9 млрд теңге, үлесі 7,6%.
Бірнеше айдан кейін алғаш рет өсім оң аймаққа шықты. Өткен жылмен салыстырғанда көрсеткіш 105,7% болды. Мамырда бұл 90,7% еді. Алты айда өткен жылғы көлемнің 37%-ы игерілді. Бұл маңызды бетбұрыс. Бұған дейін өнеркәсіптік ауқымының арқасында ғана жоғары тұрған өңір ұзақ үзілістен кейін алғаш рет нақты өсім көрсетті.
6. Қостанай облысы жетінші орыннан алтыншы орынға көтерілді. Инвестиция көлемі 85,0 млрд теңге, үлесі 5,9%.
Өткен жылмен салыстырғанда өсім 117,8% болды. Мамырда өңірде төмендеу байқалған еді. Алты айда өткен жылғы көлемнің 40%-ы игерілді. Өңір мамырдағы баяулаудан кейін қайтадан өсімге шықты. Негізгі бағыттар бұрынғыдай Қостанай индустриялық аймағында шоғырланған автокөлік өндірісі мен металлургия болып отыр.
7. Ақтөбе облысы алтыншы орыннан жетінші орынға төмендеді. Инвестиция көлемі 80,7 млрд теңге, үлесі 5,6%.
Жинақталған өсім 144,4% болды. Бұл мамырдағы 445,5%-дан әлдеқайда төмен, өйткені төмен базаның әсері біртіндеп әлсіреп келеді. Соған қарамастан өңір алты айдың ішінде өткен жылғы жылдық көлемнің 106%-ын игеріп үлгерді. Яғни өткен жылдың толық көрсеткіші жарты жылдың ішінде-ақ орындалды.
Маусымда өңірге шамамен 13,1 млрд теңге ғана инвестиция түсті. Бұл мамырдағы шамамен 40 млрд теңгеден айтарлықтай төмен. Демек, West China Cement және QazCem Industries/Sinoma Cement жобаларына байланысты инвестициялық белсенділіктің негізгі шыңы артта қалған болуы мүмкін.
8. Түркістан облысы тоғызыншы орыннан сегізінші орынға көтерілді. Инвестиция көлемі 65,4 млрд теңге, үлесі 4,6%.
Динамика әлі де теріс. Өткен жылдың 84,1%-ы деңгейінде қалып отыр. Алты айда өткен жылғы көлемнің 38%-ыигерілді. Өңірде жинақталған инвестиция көлемі жоғары болғанымен, жаңа инвестициялық серпін өткен жылдағыдан әлсіз. Қаражат негізінен тамақ өнеркәсібі, химия және басқа өңдеу салалары арасында бөлінген.
9. Астана сегізінші орыннан тоғызыншы орынға түсті. Инвестиция көлемі 56,2 млрд теңге, үлесі 3,9%.
Өткен жылмен салыстырғандағы өсім 298,2% болып, бұл алғашқы ондықтағы ең жоғары көрсеткішке айналды. Алты айдың ішінде өткен жылғы жылдық көлемнің 122%-ыигерілді.
Алайда маусым айындағы қосымша инвестиция небәрі 7,0 млрд теңге болды. Бұл мамырдағы қарқыннан әлдеқайда төмен. Сондықтан өсім қарқыны жоғары болғанымен, абсолюттік көлемі салыстырмалы түрде аз болғандықтан, елорда ірі өңірлерге жол берді.
Сонымен қатар Есіл ауданында азық-түлік өндірісіне инвестициялардың күрт өсуі әкімшілік және іскерлік орталық үшін қалыптан тыс көрінеді және нақты жобалар деңгейінде қосымша талдауды қажет етеді.
10. Ақмола облысы алғашқы ондықты түйіндеді. Инвестиция көлемі 40,7 млрд теңге, үлесі 2,8%. Өсім 182,7% болды.
Алты айда өткен жылғы көлемнің 56%-ы игерілді. Өңір жоғары өсім қарқынын сақтап отыр. Дегенмен бұл өсім кең өнеркәсіптік базадан емес, жекелеген ірі жобалардан туындауы мүмкін.
Орташа деңгейден төмен топ
Бұл топқа Маңғыстау облысы, Шығыс Қазақстан облысы, Шымкент, Солтүстік Қазақстан облысы және Алматы қаласы кіреді. Айдың басты тосынсыйы — Маңғыстау облысы. Өңір бірден 16-орыннан 11-орынға көтерілді.
Инвестиция көлемі 34,9 млрд теңге, үлесі 2,4%. Формалды түрде өсім әлі де әлсіз — өткен жылдың 67,9%-ығана. Бірақ тек маусым айында өңірге шамамен 20,1 млрд теңге инвестиция тартылды. Бұл соңғы айларда аутсайдерлер қатарында болған өңір үшін өте айқын өзгеріс.
Мұнай-газ ресурстары мол өңір үшін бұл көмірсутекті терең өңдеу жобаларының нақты іске аса бастағанының алғашқы белгісі болуы мүмкін. Дегенмен мұндай қорытынды жасауға әзірге ерте. Шығыс Қазақстан облысы 12-орнын сақтап қалды. Инвестиция көлемі 34,8 млрд теңге. Өткен жылмен салыстырғанда көрсеткіш 69,0% ғана.
Шымкент 11-орыннан 13-орынға түсті. Инвестиция көлемі 33,5 млрд теңге, үлесі 2,3%. Соған қарамастан өсім оң деңгейде қалып, 121,1% болды. Солтүстік Қазақстан облысы бір саты төмендеп, 14-орынға жайғасты. Инвестиция көлемі 25,7 млрд теңге, үлесі 1,8%. Өсім іс жүзінде тоқтап, 95,4% болды. Алматы қаласы бұрынғысынша әлсіз өнеркәсіптік орталық күйінде қалып отыр. Инвестиция көлемі 22,8 млрд теңге, республикалық үлесі небәрі 1,6%. Динамика 59,6%ғана. Елдегі ең ірі қала әлі де өңдеуші өнеркәсіпке инвестиция тартатын негізгі орталықтардың қатарына кірмейді.
Аутсайдерлер
Рейтингтің төменгі бөлігінде Абай, Батыс Қазақстан, Қызылорда, Жетісу және Ұлытау облыстары орналасқан.
Абай облысы бір саты жоғарылап, инвестиция көлемін 18,6 млрд теңгеге жеткізді. Үлесі 1,3%, өткен жылмен салыстырғанда көрсеткіш 89,1% болды. Батыс Қазақстан облысы, керісінше, 15-орыннан 17-орынға түсті. Инвестиция көлемі 16,5 млрд теңге. Өткен жылмен салыстырғанда өсім 141,2% болғанымен, маусымдағы нақты қосымша инвестиция небәрі 1,3 млрд теңгені құрады. Бұл бұрынғы серпілістің бір реттік сипатта болғанын көрсетеді. Қызылорда облысында инвестиция көлемі 12,3 млрд теңге, Жетісу облысында 5,1 млрд теңге, ал Ұлытау облысында 2,9 млрд теңге болды. Жетісу мен Ұлытаудың республикалық үлесі тиісінше 0,4%және 0,2% ғана.
Қаңтар-маусым айларының басты қорытындысы оң. Өңдеуші өнеркәсіпке салынған инвестициялар өсімін үдетіп, 1,43 трлн теңгеден асты. Өсімнің 29,2%-дан 33,3%-ға дейін жеделдеуі бұл үрдістің кездейсоқ емес екенін көрсетеді. Ірі жобалар құрылыс кезеңінен нақты капиталды игеру кезеңіне көшіп жатыр. Сонымен бірге инвестициялардың алғашқы төрт өңірде шоғырлануы 54,9%-ға дейін күшейді. Бұл әзірге бүкіл ел бойынша кең өнеркәсіптік өрлеудің емес, бірнеше ірі жобаның әсері.
Өсімнің негізгі қозғаушы күштері өзгерген жоқ. Қытай капиталы Жамбыл облысындағы Fufeng жобасы мен Ақтөбедегі цемент жобалары арқылы, ресейлік инвесторлар ЕвроХим және ТехноНИКОЛЬ арқылы, ал Carlsberg/PepsiCo Алматы облысындағы жобасы арқылы негізгі үлесті қамтамасыз етіп отыр. Маусым айында бұл қатарға Атырау облысындағы Sillenoжобасы қосылып, өңірді рейтингте екінші орынға шығарды.
Сондай-ақ Маңғыстау облысындағы маусымдағы инвестициялардың күрт өсуін мұқият бақылау қажет. Әзірге бұл бір реттік құбылысқа ұқсайды, бірақ кейін өңірдегі өңдеу өнеркәсібінің жаңа кезеңінің басталуына айналуы да мүмкін.
Бір ай бұрынғыдай, әрбір өңірде Жамбыл, Атырау және Алматы облыстарындағыдай ірі якорлық жобалар пайда болуы маңызды. Сонда өңдеуші өнеркәсіптің өсімі жекелеген серпілістерге тәуелді болмай, бүкіл ел бойынша тұрақты өнеркәсіптік дамуға ұласар еді.
Ернар Серік, Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросы, Tradereport Telegram арнасының авторы, арнайы www.economyKZ.org үшін

