Соңғы 20 жылда әлем қатты өзгерді. Бұрын ұялы телефон тек хабарласу үшін керек еді. Қазір ол экономиканың дамуына серпін беретін құралға айналды. 2024 жылы ұялы технологиялардың әлемдік экономикаға қосқан үлесі 6,5 трлн. доллар болды (ЖІӨ-нің 5,8%). Бірақ бұл тек бастамасы. 2030 жылға қарай бұл көрсеткіш 11 трлн долларға (ЖІӨ-нің 8,4%) жетеді деген болжам бар. Бұл өсімге ең алдымен 5G, жасанды интеллект (AI) және «Заттар интернеті» (IoT) себеп болады.
Мамандардың айтуынша, ұялы технологиялар қазірдің өзінде бизнестің дамуына ықпал етіп отыр. Ал 2030 жылға қарай олар экономиканың құрылымын толығымен өзгертіп, оны икемдірек әрі инновациялық етеді.
Бұл мақалада біз 5G, AI және IoT технологияларының ЖІӨ мен еңбек нарығына қалай әсер ететінін, қандай салалар ұтатынын және бизнесті қандай қиындықтар күтіп тұрғанын қарастырамыз.
2025 жылғы ұялы экономика: қазіргі жағдай қандай?
Ұялы технологиялар экономиканың маңызды бөлігіне айналды:
• 2024 жылы олар әлемдік экономикаға 6,5 трлн доллар қосқан.
• 24 млн адам тікелей осы салада жұмыс істейді, ал тағы 16 млн – оған байланысты салаларда. Барлығы – 40 млн жұмыс орны.
• 2030 жылға дейін 5,5 млрд адам интернетті мобильді түрде қолданады.
Бірақ бұл технологиялардың әсері тек байланыс саласымен шектелмейді. Олар бизнес-модельдерді өзгертеді, компаниялар икемдірек, ал жұмыс тиімдірек болады.
Цифрлық экономиканың үш тірегі: 5G, AI және IoT
5G – интернет жылдамдығын арттырып, «ақылды қалалар» мен автоматтандырылған өндірістерге жол ашады.
AI – бизнес процестерді оңтайландырып, шығынды азайтады және жаңа мамандықтарды тудырады.
IoT – миллиардтаған құрылғыларды біріктіріп, барлық салада деректермен жұмыс істеуді жеңілдетеді.
5G экономикаға не береді?
• Қазірдің өзінде 121 елдегі 305 оператор 5G желісін іске қосқан.
• 2 миллиардтан астам құрылғы қосылған.
• 2030 жылға қарай дамыған елдерде барлық мобильді байланыстардың 80%-ы 5G болады.
5G не үшін маңызды?
📍 Жұмыс өнімділігі артады – компаниялар деректерді тез өңдеп, сапаны жақсартады.
📍 Өндіріс автоматтандырылады – зауыттарда роботтар жұмыс істейді.
📍 «Ақылды қалалар» дамиды – жүргізушісіз көліктер, ақылды бағдаршамдар, энергияны үнемдейтін ғимараттар пайда болады.
Мысал: Қытайда China Mobile компаниясы 3D марафондарды көрсетіп, өндірісті автоматтандыру үшін 5G қолданады. АҚШ-та Verizon компаниясы бейнеқоңыраулар сапасын жетілдіруде.
Жасанды интеллект (AI): цифрлық экономиканың негізі
• AI қарапайым, қайталанатын жұмыстарды автоматтандырады.
• Мемлекеттік органдар қағазбастылықты азайтып, шешім қабылдауды тездетеді.
• Жаңа мамандықтар пайда болады – AI-инженерлер, цифрлық фабрикалардың операторлары.
Мысал: Orange компаниясы мемлекеттік ұйымдар мен бизнеске арналған оңай AI жүйесін жасап шығарды.
Заттар интернеті (IoT): құрылғылар сөйлесе бастағанда
IoT барлық салаға енеді:
Өндірісте – құрал-жабдықты бақылау.
Көлікте – қауіпсіз жүргізушісіз көліктер.
Экологияда – ауа мен судың сапасын бақылау.
2030 жылға қарай IoT құрылғыларының саны 50 миллиардтан асады.
Ұялы технологиялар еңбек нарығын қалай өзгертеді?
• Қазірдің өзінде 40 млн жұмыс орны осы салаға байланысты.
• Болашақта қарапайым жұмыстар азаяды, ал зияткерлік жұмыс көбейеді.
Сұранысқа ие болатын мамандықтар:
Үлкен деректерді талдаушылар.
Жасанды интеллект жасаушылар.
Киберқауіпсіздік мамандары.
Жойылуы мүмкін мамандықтар:
❌ Кассирлер мен кеңсе қызметкерлері – оларды автоматтандырылған жүйелер алмастырады.
❌ Бухгалтерлер мен сақтандыру агенттері – AI бұл жұмысты жақсырақ атқара алады.
Бірақ барлық жұмыс орындары жойылмайды – кейбірі жаңа сипатта жалғасады.
Цифрлық экономикадағы кедергілер
5G-ды енгізу қымбат – алдағы 5 жылда операторлар 1,3 трлн доллар инвестиция салады.
Маман тапшы – жаңа технологияларды іске асыру үшін білікті IT кадрлар қажет.
Реттеу баяу жүріп жатыр – мемлекеттер жиіліктерді бөлу мен ережелерді бекітуде кешігуде.
2030 жылы не күтеміз?
📌 Экономика толығымен цифрланады – ұялы технологиялар ЖІӨ-ге 11 трлн доллар қосады.
📌 Жұмыс орындары өзгереді – жаңа мамандықтар пайда болады.
📌 Кім технологияны ертерек қолданса – сол бәсекеде озады.
Мемлекет пен бизнес бүгіннен бастап дайындалуы керек.Себебі бұл тек байланыс емес – бұл жаңа дәуірдің кілті.
Дайындаған: Ален Серік арнайы www.economyKZ.org үшін
