Жамбыл облысындағы 11 аумақ бюджетінің (Тараз қаласы мен он аудан) жиынтық нақтыланған жылдық кіріс жоспары 175 151,3 млн теңгені құрайды. 2026 жылғы 1 шілдеде өспелі қорытындымен орындалу 82 316,7 млн теңгеге, яғни жылдық жоспардың 47,0%-ына жетті. Есепті кезеңге белгіленген жиынтық түсімдер жоспары 102,2%-ға орындалды.
Аумақтар кірісінің 92,1%-ын салық түсімдері қамтамасыз етті (75 848,9 млн теңге). Негізгі капиталды сатудан түскен түсімдердің үлесі — 7,0% (5 781,7 млн теңге), салықтық емес түсімдердікі — 0,8% (686,0 млн теңге). Демек, облыс аумақтарының кіріс базасы негізінен салыққа сүйенеді.
Аумақтар бюджетінен бөлек, облыс деңгейінде басқарылатын облыстық бюджет қалыптастырылады. Есепті күнге оның меншікті салық түсімдері 15 839,9 млн теңгені, яғни жылдық жоспардың 50,2%-ын құрады. Оның негізгі бөлігін әлеуметтік салық қамтамасыз етеді. Республикалық бюджеттен берілетін трансферттерді қоса есептегенде, облыстық бюджет кірістерінің жалпы көлемі жылдық жоспардың 50,3%-ына орындалды. Облыстық бюджеттің көрсеткіштері аумақтар рейтингіне енгізілмей, бөлек қарастырылды.
Салық түсімдерінің құрылымы
Аумақтардың салық түсімдері салықтың негізгі 5 түрінен қалыптасқан. Табыс салығы орындалған салық түсімдерінің 58,7%-ын қамтамасыз етіп, жергілікті бюджеттердің басты кіріс көзіне айналды. Мүлік салығының үлесі — 18,9%, әлеуметтік салық — 10,6%, тауарларға, жұмыстар мен қызметтерге салынатын ішкі салықтар — 7,7%, заңдық мәні бар әрекеттер үшін міндетті төлемдер — 4,1%.
Басқа да шағын түсімдер қамтылған. Олардың жиынтық үлесі салық түсімдерінің 0,1%-ын құрайды.
Табыс салығы жеке табыс салығынан (33 078,9 млн теңге, салық түсімдерінің 43,6%-ы) және корпоративтік табыс салығынан (11 413,2 млн теңге, 15,0%) тұрады.
Жалпы түсімдегі үлесі 18,9% болатын мүлік салығы жылдық жоспардың 59,0%-ына орындалды. Бұл салық түсімдерінің орташа көрсеткішінен (49,5%) жоғары.
Аумақтардың салық түсімдері бойынша рейтингі (2026 жылғы 1 шілде, млн теңге)
Салық базасының шоғырлануы
Тараз қаласы 11 аумақтық бюджеттің біреуін ғана құрағанымен, облыстың орындалған салық түсімдерінің 48,9%-ын қамтамасыз етеді. Қалған он ауданның үлесі — 51,1%. Ең ірі үш аумаққа (Тараз қ.ә., Шу ауданы және Қордай ауданы) түсімдердің 66,6%-ы, ал алғашқы бес аумаққа 77,3%-ы тиесілі.
Аумақтар арасындағы салық түсімдерінің бөлінісі бойынша Херфиндаль-Хиршман индексі 2 698 тармақты құрады. Бұл салық базасының жоғары деңгейде шоғырланғанын көрсетеді. Тараз қаласының өзі облыс аумақтарындағы салық түсімдерінің 48,9%-ын қалыптастырады. Сондықтан жалпы облыстық көрсеткіштің динамикасы көбіне осы аумақ бюджетінің орындалуына тәуелді. Түсімі ең аз бес аумақтың салық базасындағы жиынтық үлесі 18,2%.
Жоспарды орындаудағы көшбасшылар мен аутсайдерлер
Нақтыланған жылдық жоспардың орындалу қарқыны бойынша (жартыжылдық сызықтық межесі — 50%) Жамбыл ауданы (66,5%), Тұрар Рысқұлов ауданы (61,5%) және Сарысу ауданы (60,5%) көш бастап тұр. Ең төмен көрсеткіштер Қордай ауданында (38,8%), Байзақ ауданында (43,0%) және Мойынқұм ауданында (47,5%) тіркелді.
Есепті кезеңнің жиынтық жоспарын орындау бойынша Жамбыл ауданы (142,0%), Тұрар Рысқұлов ауданы (134,3%) және Сарысу ауданы (125,9%) алда. Облыстың барлық аумағы есепті кезеңге арналған жиынтық түсімдер жоспарын орындады немесе асыра орындады.
Жамбыл облысы аумақтарының кіріс базасының 92,1%-ы салық түсімдерінен қалыптасады. Оның ішінде табыс салығының үлесі 58,7%. Сондықтан аумақтар жоспарының орындалуы еңбекақы қоры мен компаниялар пайдасының динамикасына тікелей тәуелді.
Тараз қаласында салық базасының 48,9%-ы шоғырланған. Херфиндаль-Хиршман индексі 2 698 тармақты құрайды. Бұл жоғары шоғырлануды білдіреді: жалпы облыстық көрсеткіштердің динамикасын өзге аумақтардағы орташа жағдайдан гөрі Тараз қаласы бюджетінің орындалуы көбірек айқындайды.
1 шілдеде салық түсімдерінің жылдық жоспарға қатысты орташа облыстық орындалуы 49,5%-ды құрады. Бұл жартыжылдық сызықтық межеден (50%) сәл төмен. Ал кезеңнің жиынтық жоспары 108,9%-ға орындалды. Яғни аумақтар есепті кезеңге өздері белгілеген жедел межелерден асып түсті.
Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросы арнайы EconomyKZ.org үшін
