Жалпы тауар айналымы
2026 жылдың бірінші жартысында Батыс Қазақстан облысы алғашқы жеті өңірдің ішінде барлық көрсеткіші төмендеген жалғыз аймақ болды. Тауар айналымы $3,32 млрд-қа дейін қысқарды (-17,5%), экспорт $2,93 млрд болды (-14,9%), ал импорт одан да қатты төмендеп, $391,0 млн-ға түсті (-33,1%). Ел көлеміндегі үлесі: экспортта — 7,3%, импортта — 1,2%, жалпы айналымда — 4,6%.
Италия негізгі серіктес болып қалғанымен, позициясын айтарлықтай жоғалтты: айналым 41,6% төмендеп, $1,21 млрд болды. Германия 25,6% өсім көрсетті, Нидерландпен сауда үш еседен астам ұлғайды (+225,4%), ал Испания нөлге жуық базадан бірден 4551,4% өсті. Бұл — мүлде жаңа сауда бағыты пайда болған сирек жағдай.
Экспорт
Экспорт $2,93 млрд-қа дейін төмендеді (-14,9%). Азық-түліктің үлесі мардымсыз — 1,1%, бірақ оның өсімі экспорт қоржынының қалған бөлігінен жоғары болды (+52,8%).
Экспорт қоржыны іс жүзінде бір ғана тауардан тұрады — $2,77 млрд-тың шикі мұнайы. Одан кейін үлкен алшақтықпен Өзбекстан мен Ауғанстанға жөнелтілетін жеңіл дистилляттар келеді.
Ең қызық өзгеріс мұнай экспортының географиясында байқалады. 2022-2024 жылдары жылына $3,3-3,9 млрд-қа жеткен шарықтау кезеңінен кейін Италияның үлесі 41% қысқарды. Қарашығанақ конденсаты сатып алушылардың кеңірек тобына қайта бағытталып жатқаны анық: Германия 27% өсті, Нидерланд үш есеге ұлғайды, ал Испания аяқ астынан жаңа нарық ретінде пайда болды. Бұл көлемді жай ғана қайта бөлу емес, бір ғана Еуропа нарығына шамадан тыс тәуелділіктен нақты арылу. Германияның мұнай сатып алушы ретіндегі рөлі де жаңа құбылыс. 2015-2022 жылдары сатып алу жыл сайын дерлік нөлге жуық болды ($0-4 млн), 2023 жылы бірден $431 млн-ға секіріп, содан бері $600-800 млн деңгейінде сақталып келеді. Бұл статистикалық ауытқу емес, пайда болған мерзімі анық жаңа сауда арнасы.
Импорт
Импорт — облыс саудасының ең әлсіз бағыты: $391,0 млн, төмендеу — 33,1%. Мұнайлы өңір үшін азық-түліктің үлесі күтпеген жерден жоғары — импорттың 21,9%-ы.
Жіксіз болат құбырлар, полиэтилен, қаптама және бұрғылау құбырлары — импорт қоржынының негізгі тауарлары. Олардың барлығы дерлік бір елден жеткізіледі.
Өңірдің ірі импорты іс жүзінде Ресейдің монополиясы: құбырлар, полиэтилен және қаптама құбырлары бойынша Ресейдің үлесі 90-100%. Бұл қаралған облыстар ішіндегі бір жеткізушіге ең қатты шоғырланған импорт құрылымы. Қарашығанақтың мұнай сервистік қажеттіліктерін негізінен шекаралас ресейлік компаниялар өтейтіні түсінікті. Әзірге олардың айқын баламасы көрінбейді.
Батыс Қазақстан облысының саудасы барлық бағыт бойынша төмендеді: жалпы айналым 17,5% қысқарды. Бірақ ең маңызды өзгеріс осы құлдыраудың ішінде жатыр. Экспорттың жалпы құны азайғанымен, мұнай сатып алушылар Италиядан Германия, Нидерланд және мүлде жаңа Испания нарығына қарай нақты әртараптанып келеді. Ал импорт өзгеріссіз қалып отыр: оның басым бөлігі Ресейден келетін мұнай сервистік шикізат, құрылымдық өзгерістің белгісі жоқ.
Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросы арнайы EconomyKZ.org үшін
