Соңғы жеті жылда бай қазақстандықтар жоғары сұранысқа ие автомобиль нөмірлерін сатып алуға шамамен 3,5 млрд. теңге жұмсады.
«Қымбат» нөмірлерді сатып алуға ұмтылыс тұрақты өсуде: 2017 ж. жоғары сұранысқа ие 4539 мемлекеттік тіркеу нөмір белгілері (бұдан әрі — МТНБ) 1,6 млрд. теңгеден астам сомаға сатылды. 2018 ж. 14 909 МТНБ 3,5 млрд. теңгеден астам сомаға, 2019 ж. — 12 658 МТНБ 3 млрд. теңгеден астам сомаға, 2020 ж. — 3,9 млрд. теңгеге, 2021 ж. — 5,8 млрд. теңгеге, 2022 ж. — 7 млрд. теңгеден астам, ал 2023 ж. автокөлік иелері 10 млрд. теңгеден астам төледі.

2023 ж. ең танымал мемлекеттік нөмірлер 010, 020, 030, 040, 050, 060, 070, 077, 080, 090, 707 болды. Мұндай нөмір белгілерінің құны 2024 ж. 57 МРП (210 444 теңге) құрайды. Ең қымбат нөмірлер — 001, 002, 003, 004, 005, 006, 007, 008, 009, 777 бірдей әріптері бар, автокөлік иесіне 285 МРП (1 052 220 теңге) тұрады.
Қазақстанда «VIP» нөмірлерін сату 10 жыл бұрын енгізілді, ал нөмірлерді сатудан түскен табыстар республикалық бюджетке түседі.
Халықаралық тәжірибе:
- Дубайда (БАӘ) көлік нөмірлері бірнеше саннан тұрады: бес сан — көлік иелері арасында ең көп таралған комбинация, төрт сан — негізінен мемлекеттік қызметшілерде, үш сан — негізінен бизнесмендер мен басқа да бай адамдарда, екі сан — өте ықпалды адамдарда, бір сан — негізінен монархияның билеуші отбасы мүшелерінде. Дубайда «5» нөмірлік белгі 8 млн. АҚШ долл. сатылды.
- АҚШ-та автомобиль нөмірлік белгісі 2-ден 7 символға дейінгі әріптік-сандық комбинациядан тұрады, мұнда сандар мен әріптер кез келген ретпен орналасуы мүмкін. Американдықтар «нәрселердің аты» деп атайтын бірдей сандар мен әріптер комбинациясы бар нөмірлік белгілер шамамен 100 АҚШ долл. тұрады.
Қорытындылар:
Қазақстанда автомобильдік «VIP-нөмірлерге» сұраныс өсуде. Нөмірлік белгілерді сатудан түскен қаражат жол-көлік оқиғасынан зардап шеккендерді емдеу мен полицияның қажеттіліктеріне жұмсалады, сондай-ақ басқа да қайырымдылық мақсаттарына жұмсалады. 2014 жылдан бастап Қазақстанда «VIP-нөмірлер» ресми түрде сатылымда болғанымен, сұранысқа ие аз танымал, бірақ жоғары сұранысқа ие нөмірлік белгілердің «көлеңкелі» жағы болуы мүмкін.
Ұсыныстар:
- Сұранысқа ие «айналы» белгілер мен автокөлік иелері арасында ең танымал басқа белгілерді нөмірлер тізіміне қосу.
- Нөмірлік белгілердің «көлеңкелі» жағын шешу үшін нөмірлік белгілерді сатудан түскен табысты жергілікті бюджетке аудару.
- БАӘ тәжірибесі бойынша бірдей әріптер комбинациясы бар жоғары сұранысқа ие нөмірлерге арналған арнайы аукциондар өткізу.
- АҚШ тәжірибесі бойынша көлікті бірінші рет тіркеу үшін мемлекеттік баж салығының мөлшерін 10 мың теңге шегінде (қазіргі 16 мың теңгенің орнына) төмендету.
Ерлан Қарымов
экономист


