EC[ON]OMY

Қазақстанның шағын және орта бизнесінің даму стратегиялары

2025 жылғы 1 тамызға қарай Қазақстанда 2,35 миллионнан астам шағын және орта бизнес субъектісі (ШОБ) тіркелген. Оның ішінде 1,9 миллионға жуық жеке кәсіпкер бар. Ұлттық статистика бюросының деректеріне сәйкес, елдегі бизнес негізінен сауда, құрылыс және қызмет көрсету салаларында дамып келеді.

Соңғы он жылда Қазақстандағы тіркелген заңды тұлғалардың саны шамамен 49%-ға артты: 2015 жылы 360 мың болса, 2025 жылдың тамызында 547,7 мыңға жетті. Оның ішінде 427 мыңнан астамы белсенді жұмыс істеп тұр.

Ең үлкен өсім шағын кәсіпорындар есебінен болды. Орта есеппен жыл сайын заңды тұлғалардың саны 4,5%-ға, ал шағын компаниялар 4,6%-ға көбейіп отыр.

Маңызды кезеңдер

•  2015 жыл: 360 мың заңды тұлға.

•  2020 жыл: пандемияға қарамастан 461 мың компания.

•  2024 жыл: 536 мың заңды тұлға.

•  2025 жыл: 547,7 мың тіркелген заңды тұлға, оның 427 мыңы белсенді.

Экономист Ержан Сейлгазиннің айтуынша:

«Бизнес белсенділігі негізінен Алматы, Астана және Шымкент қалаларында шоғырланған. Бұл үш қалада елдегі заңды тұлғалардың шамамен 53%-ы тіркелген. Бұл капиталдың және реттеуші талаптардың орталықтанғанын көрсетеді».

Расул Смаилов былай дейді:

«Қазақстандағы бизнес құрылымы біржақты. Компаниялардың 27%-ы сауда саласында, 13,4%-ы құрылыста, ал 10%-ы қызмет көрсету саласында. Мұндай жағдай елді тұтынушылық сұраныс пен мемлекеттік тапсырысқа тәуелді етіп отыр».

Ең көп кәсіпкерлер жұмыс істейтін бағыттар:

•  Сауда және автокөлік жөндеу – 148 мыңнан астам заңды тұлға және 687 мың жеке кәсіпкер.

•  Құрылыс – 73 мыңнан астам заңды тұлға, яғни барлық компаниялардың 13,4%-ы.

•  Қызмет көрсету – шамамен 55 мың заңды тұлға және 294 мың жеке кәсіпкер.

Жеке кәсіпкерлердің саны бір жылда 5,9%-ға, ал белсенді жұмыс істейтіндері 6%-ға артты. Негізгі бағыттар – сауда, қызмет көрсету және ауыл шаруашылығы.

Аймақтардағы жағдай

•  Алматы – барлық заңды тұлғалардың 28,4%-ы (155,6 мың компания).

•  Астана – 19,6% (107,1 мың).

•  Шымкент – 5,4% (29,6 мың).

Ал ең төмен көрсеткіштер Ұлытау (0,5%), Жетісу (1,6%)және Абай облыстарында (1,6%) тіркелген.

Сарапшылардың айтуынша, 2025 жылдың соңына дейін белсенді ШОБ субъектілерінің саны 2,2 миллионнан асуы мүмкін.

•  Цифрландыру мен реттеуші өзгерістер экономиканы әртараптандыруға серпін береді.

•  Аймақтық теңсіздік сақталады: Алматы мен Астана көшбасшы болып қала береді, ал кіші облыстар бизнеске аз тартылады.

•  Реттеуші орта сапасын жақсарту негізгі фактор болмақ.

Аналитик Ирада Кахарман атап өтті:

«Негізгі мәселе – реттеуші ортаның сапасы. Егер әкімшілік кедергілер азайтылып, бизнеске қойылатын талаптар жеңілдетілсе, кәсіпкерлік дамуы жеделдейді және өндірістік сектордың үлесі артады».

Кәсіпкерлік субъектілерінің өсуі Қазақстандағы бизнестің тұрақтылығын көрсетеді. Дегенмен құрылымдық теңгерімсіздік те бар: шағын бизнес әлі де болса сауда мен қызмет көрсетуге сүйенеді. Алдағы айларда ел экономикасының өндірістік бағытқа қаншалықты бет бұратыны анықталмақ.

Дайындаған: Лина Егель қызы, EconomyKZ.org порталының сарапшысы

Scroll to Top