Қазақстанның аймақтарындағы 100 000 теңгемен өмір сүру

Қазақстанның әр аймағындағы өмір сүру деңгейі әртүрлі — бұл талқылауды қажет етпейтін аксиома.

Келіңіз, әр өңірде 100 000 теңгемен қалай күн көруге болатынын қарастырайық.

Егер табысыңыз 100 000 теңге болса, Қарағанды облысында, ШҚО-да, Астанада және Алматыда өзіңізді таршылықта сезінесіз — ол жерлерде бір адамға шаққандағы орташа табыс бұдан шамамен екі есе жоғары.

Ал Абай, Ақмола, Ақтөбе, Батыс Қазақстан, Қостанай, Маңғыстау, Солтүстік Қазақстан, Ұлытау облыстарында бұл табыс — орташа деңгей.

Бірақ Алматы, Атырау, Жамбыл, Жетісу, Қызылорда, Түркістан облыстары мен Шымкентте сізді нағыз «дәулетті» санайды. Себебі бұл өңірлерде орташа табыс 100 000 теңгеден төмен.

Ресми статистикаға сүйенсек, бір қазақстандық ай сайын орта есеппен 104 200 теңге жұмсайды. Яғни 100 000 теңгемен сіз елдегі «орташа» қазақстандықтай өмір сүре аласыз (ресми дерекке сенейік делік).

Осы сомаға бір айға азық-түлік, керек-жарақ, тұрмыстық химия, киім-кешек алып, тұрғын үй мен коммуналдық қызметке төлем жасап, шаштаразға барып, аяқ киім жөндетіп, анда-санда кафе мен ойын-сауыққа барып, салық төлеп, туыстарға көмектесіп, несиеңізді жапсаңыз болады.

Бірақ айырмашылық мынада: Абай, Ақтөбе, Алматы, Атырау, БҚО, Жамбыл, Жетісу, Қызылорда, Маңғыстау, Түркістан облыстары мен Шымкентте сізде аз да болса артық ақша қалады. Ал Ақмола, Қарағанды, Қостанай, Павлодар, СҚО, ШҚО, Ұлытау және Астана мен Алматыда бұл сома жетпейді.

«Қымбат» өңірлерде неге жетпейді?

— Базалық азық-түлікке — шамамен 30 000 тг

— Ет пен балыққа — тағы 17 000 тг

— Киім-кешекке — айына 6 000-7 000 тг

— Коммуналдық қызметке: Атырау мен Жетісуда — 6 500 тг, Қарағанды мен Қостанайда — 8 000 тг, ал Астана мен Алматыда — 12 000 тг

— Ойын-сауыққа: «арзандау» өңірлерде — 4 000 тг, қымбат аймақтарда — 9 000 тг

— Байланыс пен көлікке: Павлодар мен СҚО — 15 000 тг, ШҚО — 20 000 тг, ал Атырау мен Жамбылда — 7-8 мың тг

— Несие төлемдері: қымбат өңірлерде — 11 000 тг, басқаларда — 6 000 тг

Сол себепті Щучинск, Қарағанды, Қостанай, Павлодар, Петропавл, Ұлытау, ШҚО және ірі қалаларда 100 000 теңгеге толыққанды киім-кешек жаңартып, техника сатып алып, жиі кафе мен демалыс орындарына бару мүмкін емес.

Мысалы, Ақмола мен Қостанай облыстарында бұл ақша тек негізгі қажеттіліктерге жетеді. СҚО мен Ұлытауда да жағдай ұқсас — мейрамхана, ойын-сауық және жаңа киім-кешекке үнемдеуге тура келеді. ШҚО-да тіпті ет жеуді шектеуге, жеке көлік шығындарын азайтуға мәжбүр боласыз.

Ал ең қымбат өңірлерде 100 000 теңгеге «шынымен аман қалу» тактикасын қолдануға тура келеді. Кафе мен ойын-сауықты қойып, кейбір азық-түлікті де қысқартасыз.

Азық-түлік бағасы қайда қымбат?

Орташа есеппен 45 000 тг-ге негізгі рационды (сиыр еті, тауық еті, макарон, жарма, картоп, май, нан, сүт, айран, сүзбе) қамтамасыз етуге болады. Бірақ Астана, Алматы, Ақтау және Жезқазғанда — бұл 47-48 мың тг, ал Ақтөбе, Атырау, Қостанай, Көкшетау және Петропавлда — 39-40 мың тг.

Тұрғын үй мәселесі

45 мың теңгені азық-түлікке жұмсасаңыз, қалған 55 мың тг-ге баспана жалдауға тура келеді. Бірақ елде айына 50-55 мың тг тұратын небәрі 140 шақты пәтер ғана бар. Алматы, Жамбыл, Қарағанды, Қостанай, Түркістан облыстары мен Шымкентте мұндай бағада пәтер не бөлме табуға болады, ал СҚО мен Ұлытауда — мүлде жоқ.

Ипотекаға келсек, 15% мөлшерлемемен 25 жылға, 30% бастапқы жарнамен 30 шаршы метрлік пәтерді тек Ақтөбе, БҚО, Жамбыл, Жетісу, Қызылорда және Түркістан облыстарында ғана ала аласыз. 40 шаршы метрден жоғары пәтер — ешбір өңірде қолжетімсіз.

Қорытынды:

— 100 000 теңгеге елдің көп бөлігінде тек азық-түлікке жетеді.

— Үйді жалға алу үшін біреумен бірігіп төлеу керек.

— Үй сатып алу бұл сомаға мүмкін емес.

Ал шынайы өмірде көптеген қазақстандық осы ақшамен ата-анасына көмектесіп, бала тәрбиелеп отыр. Бұл — нағыз «Хогвартстан тыс сиқыр».