Банк секторын көбіне базалық мөлшерлеме, валюта бағамы немесе инфляция арқылы бағалаймыз. Бірақ кез келген қаржы жүйесінің негізінде бір қарапайым өлшем жатыр — ауқым. Логикасы қарапайым: банктің активтері неғұрлым көп болса, оның мүмкіндігі де соғұрлым кең болады. Бұл — несиелеу, инвестиция, өтімділік, инфрақұрылым және клиенттік база.
Сондықтан біздің рейтингтің алғашқы қабаты — банктердің ауқымы, яғни активтер көлемі бойынша салыстыру.
▪️2026 жылғы маусымның қорытындысы бойынша Қазақстанда 23 екінші деңгейлі банк (ЕДБ) жұмыс істейді.
Қазақстан Даму Банкін есепке алмағанда, банк секторының жиынтық активтері 74,2 трлн теңгені құрады. Бұл 2025 жылғы маусыммен салыстырғанда 9,4 трлн теңгеге немесе 14,5%-ға көп (2025 жылғы маусымда — 64,8 трлн теңге).
Сонымен қатар активтердің басым бөлігі әлі де бірнеше ірі ойыншының қолында шоғырланған:
▫️ТОП-3 коммерциялық банк — барлық активтердің 54,3%-ы;
▫️ТОП-5 банк — 69,2%;
▫️ТОП-10 банк — 88,8%.
Бұл банк жүйесінің жалпы жағдайын бағалағанда ең алдымен ірі банктердің динамикасы шешуші рөл атқаратынын көрсетеді.
Осылайша, актив көлемі бойынша ТОП-10 ЕДБ төмендегідей:
1️⃣ «Қазақстан Халық Банкі» АҚ — 21,2 трлн теңге (+224,5 млрд теңге немесе +1,1% ай/ай), ЕДБ активтерінің 28,6%-ы;
2️⃣ «Kaspi Bank» АҚ — 10,2 трлн теңге (+246,9 млрд теңге немесе +2,5%), 13,8%;
3️⃣ «Банк ЦентрКредит» АҚ — 8,9 трлн теңге (+414,0 млрд теңге немесе +4,9%), 11,9%;
4️⃣ «Отбасы банк» АҚ — 5,9 трлн теңге (+99,8 млрд теңге немесе +1,7%), 8,0%;
5️⃣ «ForteBank» АҚ — 5,2 трлн теңге (-74,2 млрд теңге немесе -1,4%), 6,9%;
6️⃣ «Alatau City Bank» АҚ — 3,3 трлн теңге (-32,1 млрд теңге немесе -1,0%), 4,4%;
7️⃣ «Фридом Банк Қазақстан» АҚ — 3,0 трлн теңге (+214,8 млрд теңге немесе +7,8%), 4,0%;
8️⃣ «Bank RBK» АҚ — 2,8 трлн теңге (-116,0 млрд теңге немесе -3,9%), 3,8%;
9️⃣ «Еуразиялық банк» АҚ — 2,8 трлн теңге (-53,7 млрд теңге немесе -1,9%), 3,7%;
🔟 «Bereke Bank» АҚ — 2,7 трлн теңге (+39,4 млрд теңге немесе +1,5%), 3,7%.
▪️Активтердің жылдық абсолюттік өсімі бойынша көшбасшылар:
1️⃣ «Қазақстан Халық Банкі» АҚ — +2,0 трлн теңге (+10,5%);
2️⃣ «Банк ЦентрКредит» АҚ — +1,6 трлн теңге (+22,4%);
3️⃣ «Kaspi Bank» АҚ — +1,4 трлн теңге (+15,2%);
4️⃣ «Отбасы банк» АҚ — +1,3 трлн теңге (+27,4%);
5️⃣ «Фридом Банк Қазақстан» АҚ — +717,7 млрд теңге (+32,0%).
Өткен бір жылда активтері қысқарған банктер де болды:
▫️**«Еуразиялық банк» АҚ** — -257,7 млрд теңге (-8,6%);
▫️**«Alatau City Bank» АҚ** — -182,0 млрд теңге (-5,3%);
▫️**«Банк ВТБ» АҚ ЕБ** — -30,2 млрд теңге (-11,5%);
▫️**«БиЭнКей Коммерциялық Банкі» АҚ** — -1,9 млрд теңге (-6,8%).
Маусым айының қорытындысы банк секторындағы өсімнің біркелкі емес екенін тағы бір мәрте көрсетті. ЕДБ-лардың жиынтық активтері бір айда 1,2 трлн теңгеге немесе 1,7%-ға ұлғайды. Алайда бұл өсім бүкіл нарыққа бірдей таралған жоқ. Негізгі өсімді «Банк ЦентрКредит» АҚ, «Kaspi Bank» АҚ, «Қазақстан Халық Банкі» АҚ және «Фридом Банк Қазақстан» АҚ қамтамасыз етті. Ал бірнеше ірі банк осы кезеңде активтерін қысқартты.
Алғашқы ондықтың ішінде де орын ауысулар байқалды. «Фридом Банк Қазақстан» АҚ активтерін бір айда 7,8%-ға арттырып, жетінші орынға көтеріліп, «Bank RBK» АҚ мен «Еуразиялық банк» АҚ-ты басып озды. Соған қарамастан, нарықтағы жалпы шоғырлану деңгейі айтарлықтай өзгерген жоқ.
Қорытындысында, банк секторы өсуді жалғастырып жатыр. Бірақ бұл өсім нарықтың теңгерімді бола бастағанын білдірмейді. Жекелеген банктердің рейтингтегі орны өзгергенімен, жаңа активтердің басым бөлігі бұрынғыдай ең ірі ойыншылардың үлесінде қалып отыр.
Бұл мақала жасанды интеллект көмегімен аударылды.
Tengenomika Telegram-арнасы
