2026 жылғы қаңтар-маусым аралығында Қазақстанда жалпы құны 1 577 769 522 мың теңге, яғни шамамен 1,578 триллион теңге болатын 1995 тұрғын емес нысанпайдалануға берілді. Бұл — Ұлттық статистика бюросының елдегі пайдалануға берілген өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылым жөніндегі деректері. Тізімге мұнай ұңғымаларынан бастап жел электр станцияларына, мектептерден мешіттер мен демалыс үйлеріне дейінгі сан алуан нысан кіреді. Алайда оларды саны бойынша емес, құны бойынша сараласақ, құрылыс туралы жаңалықтардан қалыптасатын түсініктен мүлде бөлек көрініс ашылады.
Ең қымбат санат — зауыттар да, энергетика нысандары да емес, компаниялардың кеңсе ғимараттары. Ел бойынша жалпы ауданы 445 193,2 шаршы метрдіқұрайтын 240 кеңсе салынып, олардың құны 141 746 129 мың теңгені, яғни 141,7 млрд теңгені құрады. Бұл соманың басым бөлігі үш қалаға тиесілі. Астанада 81 кеңсе ғимараты (205 006,3 шаршы метр) 64,55 млрд теңгеге, Алматыда 55 ғимарат (138 274 шаршы метр) 43,67 млрд теңгеге, Шымкентте 31 ғимарат (41 476 шаршы метр) 12,99 млрд теңгеге пайдалануға берілді. Осы үш қала ғана жаңа кеңсе құрылысының жалпы құнының 121,2 млрд теңгесін, яғни 85,5%-ынқамтамасыз етті.
Құны бойынша екінші орында жалпы білім беретін мектептер тұр. Елде 16 640 оқушы орнына арналған 30 мектеп салынып, оған 125 641 499 мың теңге, яғни 125,6 млрд теңге жұмсалды. Бұл санатта өңірлер арасындағы бір оқушы орнының құны айтарлықтай өзгеше. Атырау облысында 4980 орын 38,38 млрд теңгеге салынды — бір орынға шамамен 7,71 млн теңге. Қарағанды облысында 900 орын 10,77 млрд теңгеге тұрды немесе 11,96 млн теңге. Ал Шымкентте 350 орындық мектеп небәрі 924 млн теңгеге пайдалануға беріліп, бір орынның құны 2,64 млн теңгені құрады. Бұл — есепті кезеңдегі елдегі ең арзан мектеп құрылысы.
Үшінші орында жел электр станциялары. Бұл жерде құн мен ауқым арасындағы айырмашылық ерекше байқалады. Бар болғаны 4 жоба іске қосылғанымен, олардың жиынтық қуаты 250 мың киловатт, немесе 250 мегаватт, ал жалпы құны 104 638 094 мың теңгені, яғни 104,6 млрд теңгені құрады. Бұл — ел бойынша салынған 30 мектептің жалпы құнына жуық көрсеткіш. Оның ішінде Ақтөбе облысында 150 мегаваттық ЖЭС 66,53 млрд теңгеге, Қарағанды облысында 100 мегаваттықстанция 38,11 млрд теңгеге пайдалануға берілді.
Жел электр станциялары есепті кезеңде іске қосылған жалғыз жаңа генерация емес. Бірақ энергетикалық картаға қарасақ, төрт генерация түрінің екеуі бір ғана өңірде шоғырланған. Гидроэлектр станциялары толықтай Жетісу облысында салынды: 2 нысан, 34,8 мегаватт, 15 158 059 мың теңге. Газ турбиналы электр станциялары да тек осы өңірде іске қосылды — 13,7 мегаватт, 9 390 277 мың теңге. Күн электр станциялары сәл кеңірек таралған: жалпы 45,8 мегаваттқуатқа 12 536 127 мың теңге жұмсалды, оның ішінде 25,8 мегаватты Қостанай облысына тиесілі.
Генерация түрлері бойынша бір мегаваттың құнын салыстырсақ, ең арзан технология күн энергетикасы болды — шамамен 273,7 млн теңге. Одан кейін жел энергетикасы — 418,6 млн теңге, гидроэнергетика — 435,6 млн теңге. Ең қымбат генерация газ турбиналы электр станциялары болып шықты — бір мегаватқа шамамен 685,4 млн теңге. Жалпы алғанда, жарты жылда іске қосылған барлық жаңа генерацияның көлемі — 344,3 мегаватт, ал оған жұмсалған инвестиция 141,72 млрд теңгені құрады. Оның үстіне жаңа гидро және газ турбиналы қуаттың түгелге жуығы бір ғана өңірде — Жетісу облысында іске қосылды.
Құны бойынша төртінші орында автотұрақтар орналасқан. Елде 9680 орынға арналған 124 паркинг салынып, олардың жалпы құны 73 965 313 мың теңгені, яғни 74 млрд теңгені құрады. Бұл санатта да қаржы үш қалада шоғырланған. Астанада 58 паркинг (5459 орын) 36,97 млрд теңгеге, Алматыда 24 паркинг (2317 орын) 22,52 млрд теңгеге, Шымкентте 29 паркинг (1122 орын) 6,70 млрд теңгеге пайдалануға берілді. Осы үш қала жаңа паркинг құрылысының жалпы құнының 66,19 млрд теңгесін, яғни 89,5%-ын қалыптастырды.
Бесінші орында демалыс үйлері мен пансионаттар тұр. Бұл санатта өңірлік шоғырлану ең жоғары деңгейге жеткен. Ел бойынша 2244 орындық 20 нысанпайдалануға беріліп, олардың жалпы құны 53 102 476 мың теңгені, немесе 53,1 млрд теңгені құрады. Соның ішінде 51 620 575 мың теңге, яғни 51,6 млрд теңгенемесе бүкіл санаттың 97,2%-ы Маңғыстау облысына тиесілі. Мұнда 1690 орындық 7 демалыс нысанысалынды. Бір орынның құны шамамен 30,5 млн теңгені құрады. Бұл осы кезеңде пайдалануға берілген қонақүйлердегі көрсеткіштен де жоғары. Қонақүйлер бойынша 1337 орынға 31,1 млрд теңге жұмсалып, бір орынның құны шамамен 23,3 млн теңгені құрады. Демалыс үйлері салынған басқа өңірлер, әсіресе Жетісу облысы (528 орын, 1,39 млрд теңге) бір орынға шаққандағы шығын бойынша бірнеше есе арзан болды.
Осы деректер Қазақстандағы 2026 жылдың алғашқы жартысындағы тұрғын емес құрылыс нарығының негізгі ерекшеліктерін көрсетеді. Ең қымбат санаттар — кеңселер, мектептер, жел электр станциялары, паркингтер және демалыс үйлері — саны жағынан ең көп салынған нысандар емес. Электр энергиясын өндіретін жаңа инфрақұрылым ел аумағына біркелкі таралмай, нақты өңірлерде шоғырланған: гидро және газ турбиналы генерация — Жетісу облысында, жел энергетикасы — Ақтөбе мен Қарағанды облыстарында. Ал курорттық құрылыс бойынша Маңғыстау облысы бір өзі осы санаттағы ұлттық инвестиция көлемінің басым бөлігін қалыптастырды. Сондықтан 1,578 триллион теңге деген жиынтық көрсеткіш елдің барлық өңірінде бірдей құрылыс жүргенін білдірмейді. Керісінше, қаржының негізгі бөлігі жекелеген қалаларда, белгілі бір өңірлерде және нақты құрылыс түрлерінде шоғырланған.
Эльвира Батурова, EconomyKZ.org порталының сарапшысы
