EC[ON]OMY

Қазақстандағы онлайн дәрі-дәрмек сатудың қазіргі жағдайы

Интернет арқылы дәрі-дәрмек сату бүгінде денсаулық сақтау саласының ажырамас бөлігіне айналып келеді. Егер 1990 жылдары онлайн дәріханалар жаңалық болса, қазір олар – күнделікті өміріміздің бір бөлшегі. COVID-19 пандемиясы бұл үрдісті тіпті жылдамдатты. Алайда, ыңғайлылық артқан сайын тәуекелдер де көбейді. Қазақстан осы салада нақты қадамдарға баруы керек – халықаралық тәжірибені ескере отырып, өзіне бейімдеп дамыту қажет.

Интернет арқылы дәрі-дәрмек сату 1990-жылдардың соңында басталды. АҚШ-тағы FDA (Тамақ және дәрі-дәрмек әкімшілігі) арнайы бөлім ашып, онлайн сатып алуда абай болуды ұсынды. 25 жыл өтсе де, жалған дәрілер мен бақылаусыз сату секілді мәселелер шешілмей отыр.

47 елде жүргізілген зерттеулерге сәйкес, онлайн дәріханаларды негізінен табысы жоғары, қалалық, білімі бар тұрғындар пайдаланады. АҚШ-та бұл – көбінесе ақ нәсілді, жоғары білімді адамдар. Онлайн сауда мен цифрлы сауаттылық тығыз байланысты.

Онлайн сауда кең қанат жайғанымен, халық дәстүрлі дәріханаларға әлі де сенім артады. Көпшілік дәріні онлайн қарап, бірақ сатып алу үшін жақын дәріханаға барады. Әсіресе рецептпен берілетін препараттарда.

Британдық зерттеу бойынша, пандемия кезінде зерттелген 116 онлайн дәріхананың 47%-ы алаяқ болған. Олар дәрігер кеңесінсіз күшті дәрілерді еркін сатқан. Бұл – тек тұтынушы үшін емес, бүкіл денсаулық жүйесі үшін қауіп.

Мәселе – заңның әлсіздігі мен интернеттің шекарасыздығында. Дамыған елдердің өзінде онлайн дәріханаларды тексеріп отыру оңай емес. Қазақстанда бұл сала әлі нақты ережелермен реттелмеген.

Сауд Арабиясы, Кувейт, БАӘ, Катар, Бахрейн және Оман сияқты елдерде де интернет арқылы дәрі сату толық реттелмеген. Ондағы дәрі сатушылардың көпшілігі ережелер туралы білмейді. Бұл – Қазақстанға сабақ болуы керек.

Қазақстанда онлайн дәрі-дәрмек саудасы заңмен нақты реттелмеген. Қолданыстағы заңдар негізінен офлайн дәріханаларға бағытталған. Бірақ халық цифрлы қызметтерді жиі қолдана бастағандықтан, мемлекет бұл саланы дереу жүйелеуі тиіс.

Румынияда қатерлі ісікке шалдыққандарға арналған медициналық тағам өнімдерін онлайн жеткізу зерттелді. Аурулар қызметтің ыңғайлы екенін айтты, бірақ бағаның жоғары және кеңестің аз болуына наразы болды. Бұл – онлайн қызметтер дәрігерді алмастырмауы керек дегенді білдіреді.

Маман пікірлері мен халықаралық тәжірибе мына бағыттарды көрсетеді:

1. Онлайн дәріханалар мен телемедицинаны заңмен нақты реттеу

2. Сенімді сайттар мен платформаларды лицензиялау

3. Денсаулық сақтау министрлігі мен IT сектордың бірлесіп жұмыс істеуі

4. Тұрғындарды онлайн дәрі сатып алуда сақтыққа үйрету

5. Жарнама мен маркетинг ережелерін бекіту

Онлайн дәрі саудасы халықаралық стандарттарды талап етеді. Мысалы, АҚШ-тағы VIPPS жүйесі арқылы сенімді дәріханаларды анықтауға болады. Қазақстан үшін де осындай жүйе қажет – бұл әрі тұтынушыны қорғайды, әрі отандық компанияларға шетелге шығуға жол ашады.

Онлайн дәріханалар – уақыт талабы. Бірақ оларды қауіпсіз, сенімді және адамға пайдалы ету – мемлекеттің міндеті. Қазақстан бұл саланы артта қалдырмай, керісінше, алдыңғы қатарда дамытуға мүмкіндік ала алады. Ол үшін нақты қадамдар, заңнамалық негіз және қоғамның қолдауы қажет.

 
Руслан Сұлтанов, экономист, Tengenomika Telegram-арнасының авторы,
«ФармМедИндустрия Казахстана» қауымдастығының президенті, арнайы www.economyKZ.org үшін

Scroll to Top