Қазақстан ESG-ге Қалай Бейімделе алады?

UBS Global Entrepreneur Report 2025 мәліметінше, 51% компания ESG стратегияларын енгізіп жатыр. Еуропада бұл көрсеткіш 72%, ал Қазақстан енді ғана бастамашыл қадамдар жасауда.

ESG Еуропада бизнесті қалай өзгертуде?

1. Қатаң экологиялық саясат

• ЕО көміртегі салығын (CBAM) енгізді, 2026 жылдан бастап экспорттаушы елдерге жаңа талаптар қойылады.

• Кәсіпорындар CO₂ шығарындылары мен экологиялық жауапкершілігі туралы есеп беруі тиіс.

📌 Мысал: Volkswagen электромобиль өндірісіне миллиардтаған инвестиция құйды, өйткені бензин және дизель көліктеріне жоғары салық салынбақ.

2. ESG – инвестиция тартудың басты факторы

• Еуропадағы ірі қаржы қорларының 85%-ы ESG стандарттарын ұстанбайтын компанияларға қаржы бөлмейді.

• ESG-мен жұмыс істейтін кәсіпорындар банктерден төмен пайызбен несие ала алады.

📌 Мысал: Nestlé 2030 жылға дейін көміртегі бейтарап компанияға айналмаса, инвесторлар сенімін жоғалтады.

3. Жасыл технологиялар мен инновациялар

• Еуропада жаңартылатын энергия көздері, қайта өңдеу және электромобильдер қарқынды дамып жатыр.

• Мемлекет экологияға инвестиция салған кәсіпорындарға субсидиялар береді.

📌 Мысал: Франция 30 миллиард еуро қаржы бөліп, экологиялық өндірістерді қолдап отыр.

 

Қазақстан: ESG бағытындағы қиындықтар мен мүмкіндіктер

1. Еуропалық нарықты жоғалту қаупі

• Қазақстан экспортының 40%-ы Еуропаға бағытталған. CBAM енгізілген соң экологияға зиян келтіретін тауарларға қосымша салық салынады.

• Егер қазақстандық кәсіпорындар көміртегі шығарындыларын азайтпаса, ЕО серіктестері жаңа жеткізушілер іздейді.

2. ESG инвестицияларының тапшылығы

• ESG стандарттарын енгізетін кәсіпорындарға мемлекеттік қолдау жеткіліксіз.

• Қазақстандағы жаңартылатын энергияға инвестиция жалпы қаржының 3%-ын ғана құрайды.

3. Технологиялық артта қалу

• Қазақстандағы өндірістердің көпшілігі ескірген технологияларды пайдаланады, бұл олардың әлемдік нарықтағы бәсекеге қабілеттілігін төмендетеді.

• Қазақстандық кәсіпорындардың тек 31%-ы ғана қалдықтарды қайта өңдеу жүйесін енгізген, ал Еуропада бұл көрсеткіш 70%-дан асады.

 

Қазақстан ESG-ге қалай бейімделе алады?

1. Көміртекті реттеу жүйесін енгізу

• Қазақстанда көміртегі квоталарының сауда жүйесінқұру.

• Ұлттық ESG стратегиясын әзірлеу және стандарттар енгізу.

2. Мемлекеттік ынталандыру шаралары

• Жаңартылатын энергия көздеріне инвестиция салған компанияларға салық жеңілдіктерін беру.

• Экологиялық жобаларға арзан несиелер мен гранттар бөлу.

3. Альтернативті энергетиканы дамыту

• Күн және жел электр станцияларын көбейту.

• Өнеркәсіп орындарында энергияны үнемдеу технологияларын енгізу.

📌 Мысал: 2024 жылы Қазақстан алғашқы сутегі электр станциясын іске қосты, бұл CO₂ шығарындыларын азайтуға көмектеседі.

4. ESG саласындағы мамандарды даярлау

• Жоғары оқу орындары мен бизнес-мектептерде ESG курстарын енгізу.

• Ұлттық ESG сарапшыларының реестрін құру.

📌 Мысал: Германияда ESG білімі топ-менеджерлер үшін міндетті оқу бағдарламасына енгізілген.

 

ESG-дің Қазақстандағы болашағы: екі сценарий

1. Оптимистік сценарий

Егер Қазақстан ESG стандарттарын белсенді түрде енгізсе:

• Еуропа нарығына шығу мүмкіндігі сақталады.

• Жасыл экономикаға инвестициялар артады.

• Тұрақты даму бағытында жаңа жұмыс орындары ашылады.

2. Пессимистік сценарий

Егер ESG реформалары жүргізілмесе:

• Көптеген еуропалық компаниялар қазақстандық өнімнен бас тартуы мүмкін.

• Қазақстан жоғары көміртекті елдердің қатарында қалып қояды.

• Жасыл экономиканың даму мүмкіндігі жоғалады.

 

Қорытынды

✅ ESG – бұл бизнес үшін жаңа ереже, оны елемеуге болмайды.

✅ Еуропа тұрақты дамуға көшті, ал Қазақстан бұл талаптарға бейімделуі қажет.

✅ Көміртегі шығарындыларын азайтатын және жасыл технологияларға көшетін компаниялар бәсекелестік артықшылыққа ие болады.

Қазақстанның бизнесі бүгіннен бастап ESG стратегияларын әзірлеп, тұрақты дамуға бейімделуі қажет.