2024 жылы негізгі капиталға салынған инвестициялар 7,5%-ға өсіп, 19,3 трлн теңгеге жетті. Бірақ мемлекеттік қаржысыз бұл өсім небәрі 1,7%-ды құрады. Бұл Мемлекет басшысының экономика негізінен мемлекет есебінен дамып жатқанын және жеке инвестициялардың бәсеңдеп қалғанын айтқан сөздерін растайды.
Жыл қорытындысы бойынша мемлекеттік капитал салымдары 4,1 трлн теңгені құрап, рекордтық деңгейге жетті. Бұл өткен жылмен салыстырғанда номиналды түрде 40%-ға, ал нақты өсім 5,7%-ды көрсетті. Жалпы инвестициялардағы мемлекеттік қаражаттың үлесі 21%-ға жетіп, тағы бір рекорд орнатты.
Қай өңірлер ең көп қаражат алды?
Мемлекеттік қаржының ең көп үлесі Астанаға (14%), Түркістан облысына (9%) және Атырау облысына (7%) бөлінді.
Ең аз қаражат Ұлытау (1%), Жетісу (3%), сондай-ақ Жамбыл, Павлодар және Солтүстік Қазақстан облыстарына (әрқайсысына 3%) бөлінген.
Мемлекеттік инвестициялар негізінен инфрақұрылымға бағытталған:
• жол құрылысы – 951,9 млрд теңге,
• мектептер мен балабақшалар – 911,5 млрд теңге,
• ЖЭО жаңғырту – 642,8 млрд теңге,
- сумен жабдықтау – 523,7 млрд теңге.
Сонымен қатар, медицина мекемелері мен жабдықтар сатып алуға (283 млрд теңге) және тұрғын үй құрылысына (352 млрд теңге) қаражат бөлінді.
Өңірлердегі мемлекеттік қаржының әділ бөлінуі бар ма?
Аймақтарға бөлінген қаражаттың өсу қарқыны әртүрлі. Мысалы, Маңғыстау облысына бөлінген бюджет қаржысы бір жылда 2,2 есе өсіп, 73,3 млрд теңгеден 160,1 млрд теңгеге жетті. Бұл аймақтың бұрынғы жылдары демеушілік қаражатқа сенгенімен байланысты болуы мүмкін. 2023 жылы Маңғыстау облысы мемлекеттік инвестиция бойынша 19-орында болған.
Сондай-ақ, Атырау облысына бөлінген қаржы 75%-ға өсіп, 300,7 млрд теңгеге жетсе, Ақтөбе облысында бұл көрсеткіш 64%-ға өсіп, 196,2 млрд теңгені құрады. Бұл өзгерістер мемлекеттің аймақтарды қаржыландыру тәсілінің өзгергенін көрсетеді – енді мемлекет мұнай өндіруші өңірлердің инфрақұрылымын өз есебінен дамытуды қолға алуда.
Бюджеттік инвестициялардың өңірлер бойынша бөлінуі
|
ҚР өңірлері |
2023 жыл |
2024 жыл |
Жылдық өсім |
||||
|
млрд теңге |
үлесі |
орны |
млрд теңге |
үлесі |
орны |
||
|
Барлығы республика бойынша |
2 936 |
100% |
|
4 098 |
100% |
|
140% |
|
Астана қ. |
441 |
15% |
1 |
579 |
14% |
1 |
131% |
|
Түркістан облысы |
262 |
9% |
2 |
352 |
9% |
2 |
135% |
|
Атырау облысы |
172 |
6% |
4 |
301 |
7% |
3 |
175% |
|
Алматы облысы |
167 |
6% |
5 |
234 |
6% |
4 |
139% |
|
Ақмола облысы |
141 |
5% |
7 |
227 |
6% |
5 |
161% |
|
Шығыс Қазақстан облысы |
151 |
5% |
6 |
222 |
5% |
6 |
148% |
|
Алматы қ. |
178 |
6% |
3 |
218 |
5% |
7 |
123% |
|
Шымкент қ. |
127 |
4% |
10 |
202 |
5% |
8 |
159% |
|
Ақтөбе облысы |
120 |
4% |
14 |
196 |
5% |
9 |
164% |
|
Қызылорда облысы |
139 |
5% |
8 |
188 |
5% |
10 |
135% |
|
Батыс Қазақстан облысы |
139 |
5% |
9 |
174 |
4% |
11 |
126% |
|
Қарағанды облысы |
122 |
4% |
13 |
170 |
4% |
12 |
139% |
|
Маңғыстау облысы |
73 |
2% |
19 |
161 |
4% |
13 |
219% |
|
Қостанай облысы |
124 |
4% |
12 |
156 |
4% |
14 |
126% |
|
Абай облысы |
119 |
4% |
15 |
139 |
3% |
15 |
116% |
|
Солтүстік Қазақстан облысы |
87 |
3% |
18 |
136 |
3% |
16 |
157% |
|
Павлодар облысы |
112 |
4% |
16 |
135 |
3% |
17 |
121% |
|
Жамбыл облысы |
100 |
3% |
17 |
130 |
3% |
18 |
130% |
|
Жетісу облысы |
126 |
4% |
11 |
128 |
3% |
19 |
101% |
|
Ұлытау облысы |
35 |
1% |
20 |
49 |
1% |
20 |
140% |
Жеке инвестициялар қай өңірлерде төмен?
Кейбір аймақтар мемлекет қаржысына қатты тәуелді. Мысалы:
• Ақмола облысында инвестицияның 40%-ын,
• Астанада – 31%-ын,
• Қызылорда облысында – 29%-ын бюджет құрайды.
Ал жеке инвестициялар жоғарырақ деңгейде қалыптасқан өңірлер:
• Атырау облысы – 14%,
• Маңғыстау облысы – 15%,
• Қарағанды және Павлодар облыстары – 12%.
Бұл көрсеткіштер мемлекеттік қаржының жеке капитал аз тартылатын өңірлерге бағытталып жатқанын көрсетеді. Ал мұнайлы және индустриалды аймақтарда жеке инвестициялардың үлесі әлі де жоғары.
Бюджет қаражатының негізгі капиталға салынған жалпы инвестиция көлеміне арақатынасы
|
Барлығы республика бойынша |
2024 год |
||
|
Негізгі капиталға салынған жалпы инвестициялар, млрд теңге |
Соның ішінде бюджет қаражаты |
Бюджет қаражатының жалпы инвестиция көлеміне арақатынасы |
|
|
Барлығы республика бойынша |
19 375 |
4 098 |
21% |
|
Ақмола облысы |
563 |
227 |
40% |
|
Астана қ. |
1 899 |
579 |
31% |
|
Қызылорда облысы |
639 |
188 |
29% |
|
Шығыс Қазақстан облысы |
768 |
222 |
29% |
|
Шымкент қ. |
766 |
202 |
26% |
|
Түркістан облысы |
1 335 |
352 |
26% |
|
Жамбыл облысы |
507 |
130 |
26% |
|
Жетісу облысы |
522 |
128 |
25% |
|
Қостанай облысы |
637 |
156 |
25% |
|
Солтүстік Қазақстан облысы |
556 |
136 |
24% |
|
Батыс Қазақстан облысы |
713 |
174 |
24% |
|
Абай облысы |
575 |
139 |
24% |
|
Алматы облысы |
981 |
234 |
24% |
|
Ақтөбе облысы |
901 |
196 |
22% |
|
Ұлытау облысы |
227 |
49 |
22% |
|
Маңғыстау облысы |
1 080 |
161 |
15% |
|
Атырау облысы |
2 173 |
301 |
14% |
|
Павлодар облысы |
1 114 |
135 |
12% |
|
Қарағанды облысы |
1 432 |
170 |
12% |
|
Алматы қ. |
1 987 |
218 |
11% |
Қазақстан экономикасындағы инвестициялардың өсуі негізінен мемлекеттік қаражаттың есебінен жүзеге асуда. Бұл кейбір өңірлердің бюджетке тәуелділігін күшейтіп, қаржы ресурстарының теңгерімсіз бөлінуіне алып келеді. Сонымен қатар, мемлекет бұрын жеке инвесторлардан күтілген инфрақұрылымдық жобаларды өз мойнына ала бастады.
Ернар Серік, сауда және инвестициялық саясат жөніндегі сарапшы, tradereport.kz телеграм-арнасының авторы (https://t.me/tradkz)
