Қарағанды облысындағы 13 аумақ бюджетінің (облыстық маңызы бар алты қала мен жеті аудан) жиынтық нақтыланғанжылдық кіріс жоспары 360 795,0 млн теңгені құрайды. 2026 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша өспелі қорытындымен орындалу 168 685,6 млн теңгеге немесе жылдық жоспардың 46,8%-ына жетті. Есепті кезеңге белгіленген жиынтық түсімдер жоспары 103,7%-ға орындалды.
Аумақтар кірісінің құрылымында салық түсімдері орындалған соманың 97,1%-ын (163 874,4 млн теңге), негізгі капиталды сатудан түскен түсімдер 2,3%-ын (3 854,5 млн теңге), салықтық емес түсімдер 0,6%-ын (956,4 млн теңге) құрайды. Демек, облыс аумақтарының кіріс базасы негізінен салыққа сүйенеді.
Аумақтар бюджеттерінен бөлек, облыстық деңгейде басқарылатын облыстық бюджет қалыптастырылады. Есепті күнге оның меншікті салық түсімдері 27 285,1 млн теңгені немесе жылдық жоспардың 45,9%-ын құрады. Негізгі үлесті әлеуметтік салық қамтамасыз етеді. Республикалық бюджеттен берілетін трансферттерді қоса есептегенде, облыстық бюджет кірістерінің жалпы көлемі жылдық жоспардың 55,3%-ына орындалды. Облыстық бюджет көрсеткіштері аумақтар рейтингіне енгізілмей, бөлек қарастырылды.
Салық түсімдерінің құрылымы
Аумақтардың салық түсімдері салықтың негізгі 5 түрінен қалыптасқан. Табыс салығы орындалған салық түсімдерінің 66,4%-ын қамтамасыз етіп, жергілікті бюджеттердің басты кіріс көзіне айналды. Әлеуметтік салықтың үлесі — 15,0%,мүлік салығы — 11,2%, тауарларға, жұмыстар мен қызметтерге салынатын ішкі салықтар — 5,1%, заңдық мәні бар әрекеттер үшін міндетті төлемдер — 2,4%.
Табыс салығы жеке табыс салығына (74 799,5 млн теңге, салық түсімдерінің 45,6%-ы) және корпоративтік табыс салығына (33 957,0 млн теңге, 20,7%) бөлінеді.
Жалпы түсімдегі үлесі 15,0% болатын әлеуметтік салық жылдық жоспардың 42,5%-ына орындалды. Бұл салық түсімдерінің орташа көрсеткішінен (46,4%) төмен.
Салық түсімдері бойынша аумақтар рейтингі (2026 жылғы 1 шілде, млн теңге)
Салық базасының шоғырлануы
Облыстық маңызы бар алты қала — Қарағанды, Теміртау, Балқаш, Саран, Шахтинск және Приозерск — 13 аумақтық бюджеттің алтауын ғана құрағанымен, облыстың орындалған салық түсімдерінің 84,0%-ын қамтамасыз етеді. Қалған жеті ауданның үлесі — 16,0%. Үш ірі аумаққа (Қарағанды қ.ә., Теміртау қ.ә., Балқаш қ.ә.) түсімдердің 79,6%-ы, бес ірі аумаққа 87,1%-ы тиесілі.
Аумақтар арасындағы салық түсімдерінің бөлінісі бойынша Херфиндаль-Хиршман индексі 3 852 тармақты құрайды. Бұл салық базасының жоғары деңгейде шоғырланғанын көрсетеді. Қарағандының өзі облыс аумақтарындағы салық түсімдерінің 59,5%-ын қалыптастырады, сондықтан жалпы облыстық көрсеткіштің серпіні едәуір дәрежеде осы аумақ бюджетінің орындалуына тәуелді. Түсім көлемі ең төмен алты аумақтың жиынтық үлесі салық базасының 8,0%-ын ғана құрайды.
Жоспарды орындаудағы көшбасшылар мен аутсайдерлер
Нақтыланған жылдық жоспардың орындалу қарқыны бойынша (жартыжылдық сызықтық меже — 50%) Ақтоғай ауданы (58,2%), Приозерск қ.ә. (55,8%) және Шет ауданы (55,1%) алда. Ең төмен көрсеткіштер Теміртау қ.ә. (40,8%), Қарағанды қ.ә. (45,9%) және Қарқаралы ауданында (48,3%) тіркелді.
Есепті кезеңнің жиынтық жоспарын орындау бойынша Ақтоғай ауданы (160,5%), Шет ауданы (122,6%) және Абай ауданы (117,0%) көш бастады. Облыстың барлық аумағы есепті кезеңге арналған жиынтық түсімдер жоспарын орындады немесе асыра орындады.
Қарағанды облысы аумақтарының кіріс базасының 97,1%-ы салық түсімдерінен қалыптасады, ал салық түсімдерінің 66,4%-ы табыс салығына тиесілі. Сондықтан аумақтар жоспарының орындалуы еңбекақы қоры мен ұйымдар пайдасының серпініне тікелей тәуелді.
Салық базасының Қарағанды, Теміртау, Балқаш, Саран, Шахтинск және Приозерск қалаларында шоғырлануы (84,0%) және Херфиндаль-Хиршман индексінің 3 852 тармаққа жетуі концентрацияның жоғары екенін көрсетеді. Жалпы облыстық көрсеткіштердің серпінін өзге аумақтардың орташа нәтижесі емес, едәуір дәрежеде Қарағанды бюджетінің орындалуы айқындайды.
2026 жылғы 1 шілдеде салық түсімдерінің жылдық жоспарға қатысты орташа облыстық орындалуы 46,4%-ды құрады. Бұл жартыжылдық сызықтық 50% межеден төмен. Ал кезеңнің жиынтық жоспары 103,4%-ға орындалды, яғни есепті кезеңге белгіленген жедел бағдарлардан жоғары болды.
Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросы арнайы EconomyKZ.org үшін
