Павлодар облысының 13 аумақтық бюджеті (облыстық маңызы бар үш қала мен он аудан) кірістерінің нақтыланған жиынтық жылдық жоспары 553 666,6 млн теңгені құрайды. 2026 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша өспелі қорытындымен атқарылу көлемі 199 427,2 млн теңгеге немесе жылдық жоспардың 36,0%-ына жетті. Есепті кезеңге белгіленген түсімдердің жиынтық жоспары 72,7%-ға орындалды.
Аумақтар кірісінің құрылымында салық түсімдерінің үлесі орындалған соманың 98,2%-ын (195 872,4 млн теңге), негізгі капиталды сатудан түскен түсімдер 1,3%-ын (2 600,0 млн теңге), салықтық емес түсімдер 0,5%-ын (954,7 млн теңге) құрайды. Облыс аумақтарының кіріс базасы негізінен салық түсімдеріне сүйенеді.
Аумақтық бюджеттерден бөлек, облыс деңгейінде басқарылатын облыстық бюджет қалыптастырылады. Есепті күнге оның меншікті салық түсімдері 34 295,8 млн теңгені немесе жылдық жоспардың 44,4%-ын құрады. Оның негізгі бөлігін әлеуметтік салық қамтамасыз етеді. Республикалық бюджеттен берілетін трансферттерді қоса есептегенде, облыстық бюджет кірістерінің жалпы көлемі жылдық жоспардың 58,4%-ына орындалды. Облыстық бюджеттің көрсеткіштері аумақтар рейтингіне енгізілмей, бөлек қарастырылады.
Салық түсімдерінің құрылымы
Аумақтардың салық түсімдері салықтың төрт негізгі түрінен қалыптасқан. Тауарларға, жұмыстар мен қызметтерге салынатын ішкі салықтар орындалған салық түсімдерінің 52,3%-ын қамтамасыз етеді және жергілікті бюджеттердің басым кіріс көзі саналады. Табыс салығының үлесі — 40,0%, меншік салығы — 6,3%, заңдық мәні бар әрекеттер үшін алынатын міндетті төлемдер — 1,1%.
Табыс салығы жеке табыс салығына (51 331,9 млн теңге, салық түсімдерінің 26,2%-ы) және корпоративтік табыс салығына (26 967,4 млн теңге, 13,8%) бөлінеді.
Үлесі 40,0% болатын табыс салығының жылдық жоспары 44,3%-ға орындалған. Бұл салық түсімдерінің орташа көрсеткішінен (36,3%) жоғары.
Салық түсімдері бойынша аумақтар рейтингі (2026 жылғы 1 шілде, млн теңге)
Салық базасының шоғырлануы
Облыстық маңызы бар үш қала — Павлодар, Екібастұз және Ақсу 13 аумақтық бюджеттің үшеуін ғана құрағанымен, облыс аумақтарының орындалған салық түсімдерінің 95,5%-ы осы қалаларға тиесілі. Қалған он аудан 4,5%-ын қалыптастырады. Ең ірі үш аумақтың (Павлодар Қ.Ә., Екібастұз Қ.Ә., Ақсу Қ.Ә.) үлесі — 95,5%, ең ірі бес аумақтың үлесі — 97,2%.
Аумақтар арасындағы салық түсімдерінің бөлінісі бойынша Херфиндаль-Хиршман индексі 6 263 тармақты құрайды. Бұл салық базасының жоғары деңгейде шоғырланғанын көрсетеді. Облыс аумақтарының салық түсімдерінің 77,7%-ын Павлодардың өзі қалыптастырады. Сондықтан жалпы облыстық көрсеткіштің динамикасы көбіне осы аумақ бюджетінің атқарылуына тәуелді. Түсім көлемі ең төмен алты аумаққа салық базасының жиынтық 1,9%-ы тиесілі.
Жоспарды орындаудағы көшбасшылар мен аутсайдерлер
Нақтыланған жылдық жоспардың орындалу қарқыны бойынша (жартыжылдық сызықтық меже — 50%) Успен ауданы (61,1%), Ақтоғай ауданы (55,8%) және Шарбақты ауданы (55,7%) көш бастап тұр. Ең төмен көрсеткіштер Павлодар Қ.Ә. (33,9%), Май ауданы (39,4%) және Ақсу Қ.Ә. (44,5%) тіркелді.
Есепті кезеңнің жиынтық жоспарын орындау бойынша Успен ауданы (119,5%), Аққулы ауданы (118,5%) және Шарбақты ауданы (110,6%) алда. Баянауыл ауданы (99,6%), Ақтоғай ауданы (95,6%) және Павлодар Қ.Ә. (66,7%) кезең жоспарын 100%-дан төмен орындады. Бұлар — есепті күнге жоспарлы межеге жете алмаған облыстағы жалғыз аумақтар.
Павлодар Қ.Ә. кезеңнің жиынтық жоспарын 100%-дан төмен орындап қана қоймай, жылдық жоспарды орындау қарқыны бойынша да орташа облыстық деңгейден қалып отыр. Бұл — екі көрсеткіш те артта қалуды аңғартатын жалғыз аумақ.
Павлодар облысы аумақтарының кіріс базасы 98,2%-ға салық түсімдерінен қалыптасады. Оның ішінде салық түсімдерінің 52,3%-ы тауарларға, жұмыстар мен қызметтерге салынатын ішкі салықтарға тиесілі. Сондықтан аумақтар жоспарының орындалуы осы салық базасының динамикасына тікелей тәуелді.
Салық базасының Павлодар, Екібастұз және Ақсу қалаларында шоғырлануы (95,5%) және Херфиндаль-Хиршман индексінің 6 263 тармақ болуы салық базасы шоғырлануының жоғары деңгейін көрсетеді: жалпы облыстық көрсеткіштердің динамикасын басқа аумақтардағы орташа жағдай емес, көбіне Павлодар бюджетінің атқарылуы айқындайды.
Бірінші шілдеге салық түсімдерінің жылдық жоспарға қатысты орташа облыстық орындалуы 36,3%-ды құрады. Бұл жартыжылдық сызықтық межеден, яғни 50%-дан төмен. Ал кезеңнің жиынтық жоспары 72,2%-ға орындалған. Демек, есепті кезеңге белгіленген жедел межелердің өзіне қол жеткізілмеді.
Кезеңнің жиынтық жоспары мен жылдық жоспарға қатысты орындалу көрсеткіштері бір мезгілде орташа облыстық деңгейден төмен болған жалғыз аумақ — Павлодар Қ.Ә. Бұл оны есепті күнге салық түсімдерін жинауда ең айқын артта қалған аумақ ретінде көрсетеді.
Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросы арнайы EconomyKZ.org үшін
