EC[ON]OMY

Өнеркәсіптік саясаттың қайта оралуы: дамушы елдерге деген сабақтар

Өнеркәсіптік саясат көптеген дамыған елдердің күн тәртібіне қайта оралды. Атап айтқанда, АҚШ негізгі салаларды қолдауға бағытталған стратегияларды белсенді түрде енгізуде. Алайда, дамушы елдер үшін осындай тәсілдерді енгізу мәселесі даулы болып қалуда. Негізгі қарсы дәлел – институционалдық дамудың жеткіліксіздігімен байланысты тәуекелдер.

Тарихи тұрғыдан алғанда, дамыған елдер экономикалық өсуді жеделдету үшін өнеркәсіптік саясатты қолданған. Бұл тәсіл өнімділіктің артуын және бәсекеге қабілеттілікті жоғарылатуды қамтамасыз етті. Дамушы елдер осы тәжірибелерді бейімдеуге тырысады, бірақ қиындықтарға тап болады. Күшті институттардың болмауы саясаттың тиімділігін шектейді және ресурстарды тиімсіз бөлумен аяқталуы мүмкін.

Өнеркәсіптік саясатты табысты енгізудің мысалы – Қытай тәжірибесі. Ол мемлекеттік қолдау мен жеке бастамалардың үйлесуі экономиканы ынталандыра алатынын көрсетті. Алайда, қытай моделі айтарлықтай қаржылық және басқарушылық ресурстарды талап етеді. Көптеген дамушы елдер үшін мұндай қолдау деңгейі қол жетпес болып қала береді.

UNCTAD 2024 есебі бойынша, жаһандық экономикалық жағдай күрделене түсуде. 2023-2025 жж. әлемдік ЖІӨ өсімінің жалпы қарқыны 2,7% деңгейінде тұрақталды. Бұл пандемияға дейінгі көрсеткіштерден төмен, бұл экономикалық қысымды күшейтеді. Осы жағдайда дамушы елдер тұрақты өсуге қол жеткізу үшін жаңа стратегияларға мұқтаж.

Өнеркәсіптік саясаттың қайта оралуы геосаяси жағдайдың және экономикалық ойлаудың өзгеруімен байланысты. Соңғы жылдары назар еркін нарықтан мемлекет рөлінің белсендірек болуына ауысты. Бұл ауысу жаһандық сын-қатерлер жағдайында ұлттық экономиканы нығайту қажеттілігімен түсіндіріледі. Дамушы елдер өз стратегияларын құру кезінде осы өзгерістерді ескеруі керек.

Өнеркәсіптік саясат инновацияларға және инфрақұрылымға инвестиция салуды ынталандыра алады. Алайда, оны сәтті енгізу үшін нақты бақылау және басқару тетіктері қажет. Олардың болмауы сыбайлас жемқорлықтың және ресурстарды тиімсіз пайдаланудың ықтималдығын арттырады. Тарихи мысалдар осындай тәуекелдер мемлекеттік бастамаларға деген сенімді бұзуы мүмкін екенін көрсетеді.

Дамушы елдердегі экономикалық өсуді мемлекеттік қарыз деңгейінің жоғары болуы да шектейді. 2020 жылдан бастап мемлекеттердің қарызы пандемияның салдарынан күрт өсті. Есепте төмен экономикалық өсу мен жоғары пайыздық мөлшерлемелердің үйлесуі қарыз жүктемесін арттыратыны атап өтілді. Осы жағдайда өнеркәсіптік саясат стратегиялары ұзақ мерзімді қаржылық тұрақтылықты ескеруі керек.

Дамушы елдер үшін тағы бір маңызды міндет – шағын және орта бизнесті қолдау болып қала береді. Онсыз экономика икемділігін және өсу мүмкіндіктерін жоғалтады. Өнеркәсіптік саясат кәсіпкерлікті дамытуға және жаңа жұмыс орындарын құруға бағытталған шараларды қамтуы керек. Бұл әсіресе жұмыссыздықтың өсуі және халықтың сатып алу қабілетінің төмендеуі аясында өзекті.

UNCTAD есебінде өнеркәсіптік саясаттың қайта оралуы климаттық сын-қатерлерді ескеру қажеттігін атап өтілді. 2023-2024 жылдары рекордтық температура, су тасқыны және құрғақшылық тіркелді. Бұл құбылыстар экономикаға қысым көрсетіп, белсенді әрекеттерді талап етеді. Өнеркәсіптік саясатқа климаттық шараларды біріктіру тәуекелдерді азайтуға және экономиканың тұрақтылығын нығайтуға мүмкіндік береді.

Өнеркәсіптік саясатты пайдаланудың оң мысалы – жасыл энергетикаға инвестиция салу. Қайта жаңартылатын энергия көздеріне көшу өсімді ынталандырып, отын импортына тәуелділікті азайта алады. Табиғи ресурстарға бай дамушы елдер оларды жаңа өндірістер мен технологияларды құру үшін пайдалана алады. Бұл кешенді көзқарасты және ұзақ мерзімді жоспарлауды талап етеді.

Алайда, дамушы елдер үшін өнеркәсіптік саясатты бейімдеу сақтықты талап етеді. Ресурстарды дұрыс бөлмеу дағдарысқа әкелуі мүмкін. Есепте экономикалық шараларды үйлестірудің және институционалдық қолдауды қамтамасыз етудің маңыздылығы атап өтілді. Дамушы елдер жүргізіліп жатқан саясаттың тиімділігін арттыру үшін ішкі институттарды нығайтуы керек.

Дамыған елдердің тәжірибесі өнеркәсіптік саясаттың сәтті болуы мүмкін екенін көрсетеді. Бірақ тиісті дайындықсыз ол проблемалардың көзіне айналуы мүмкін. Қытай, АҚШ және басқа елдердің мысалдары стратегиялық көзқарастың маңыздылығын көрсетеді. Дамушы елдер осы мысалдардан сабақ алып, оларды өз ерекшеліктерін ескере отырып бейімдеуі керек.

Қорытындылай келе, өнеркәсіптік саясаттың қайта оралуы – дамушы елдер үшін мүмкіндік. Бірақ оны сәтті енгізу экономикалық, әлеуметтік және экологиялық аспектілерді ескеретін кешенді тәсілді талап етеді. Тек осы арқылы тұрақты өсу мен дамуды қазіргі жағдайда қамтамасыз етуге болады.

 

Дайындаған: Ален Серік (Ec[ON]omyKZ желілік басылымының сарапшысы) арнайы www.economyKZ.org үшін

Scroll to Top