Қызылорда облысындағы 8 аумақ бюджетінің (Қызылорда қаласы мен жеті аудан) жиынтық нақтыланған жылдық кіріс жоспары 107 522,8 млн теңгені құрайды. 2026 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша өспелі қорытындымен орындалу 49 990,5 млн теңгеге немесе жылдық жоспардың 46,5%-ына жетті. Есепті кезеңге белгіленген жиынтық түсімдер жоспары 103,9%-ға орындалды.
Аумақтар кірісінің құрылымында салық түсімдері орындалған соманың 87,0%-ын (43 490,2 млн теңге), негізгі капиталды сатудан түскен түсімдер 11,4%-ын (5 687,3 млн теңге), салықтық емес түсімдер 1,6%-ын (812,8 млн теңге) құрайды. Демек, облыс аумақтарының кіріс базасы негізінен салыққасүйенеді.
Аумақтар бюджеттерінен бөлек, облыстық деңгейде басқарылатын облыстық бюджет қалыптастырылады. Есепті күнге оның меншікті салық түсімдері 20 118,6 млн теңгені немесе жылдық жоспардың 49,2%-ын құрады. Негізгі үлесті әлеуметтік салық қамтамасыз етеді. Республикалық бюджеттен берілетін трансферттерді қоса есептегенде, облыстық бюджет кірістерінің жалпы көлемі жылдық жоспардың 55,8%-ына орындалды. Облыстық бюджет көрсеткіштері аумақтар рейтингіне енгізілмей, бөлек қарастырылды.
Салық түсімдерінің құрылымы
Аумақтардың салық түсімдері салықтың негізгі 4 түрінен қалыптасқан. Табыс салығы орындалған салық түсімдерінің 70,0%-ын қамтамасыз етіп, жергілікті бюджеттердің басты кіріс көзіне айналды. Мүлік салығының үлесі — 22,3%, заңдық мәні бар әрекеттер үшін міндетті төлемдер — 4,3%, тауарларға, жұмыстар мен қызметтерге салынатын ішкі салықтар — 3,4%.
Табыс салығы жеке табыс салығына (22 877,4 млн теңге, салық түсімдерінің 52,6%-ы) және корпоративтік табыс салығына (7 572,0 млн теңге, 17,4%) бөлінеді.
Жалпы түсімдегі үлесі 22,3% болатын мүлік салығы жылдық жоспардың 42,1%-ына орындалды. Бұл салық түсімдерінің орташа көрсеткішінен (45,1%) төмен.
Салық түсімдері бойынша аумақтар рейтингі (2026 жылғы 1 шілде, млн теңге)
Салық базасының шоғырлануы
Қызылорда қаласы 8 аумақтық бюджеттің біреуін ғана құрағанымен, облыстың орындалған салық түсімдерінің 60,8%-ын қамтамасыз етеді. Қалған жеті ауданның үлесі — 39,2%. Үш ірі аумаққа (Қызылорда қ.ә., Шиелі ауданы, Жаңақорған ауданы) түсімдердің 78,0%-ы, бес ірі аумаққа 88,8%-ы тиесілі.
Аумақтар арасындағы салық түсімдерінің бөлінісі бойынша Херфиндаль-Хиршман индексі 3 953 тармақты құрайды. Бұл салық базасының жоғары деңгейде шоғырланғанын көрсетеді. Қызылорданың өзі облыс аумақтарындағы салық түсімдерінің 60,8%-ын қалыптастырады, сондықтан жалпы облыстық көрсеткіштің серпіні едәуір дәрежеде осы аумақ бюджетінің орындалуына тәуелді. Түсім көлемі ең төмен төрт аумақтың жиынтық үлесі салық базасының 16,3%-ын ғана құрайды.
Жоспарды орындаудағы көшбасшылар мен аутсайдерлер
Нақтыланған жылдық жоспардың орындалу қарқыны бойынша (жартыжылдық сызықтық меже — 50%) Шиелі ауданы (55,7%), Арал ауданы (53,3%) және Жалағаш ауданы (50,5%) алда. Ең төмен көрсеткіштер Сырдария ауданы (41,3%), Қызылорда қ.ә. (42,4%) және Қармақшы ауданында (49,7%) тіркелді.
Есепті кезеңнің жиынтық жоспарын орындау бойынша Арал ауданы (117,1%), Шиелі ауданы (111,3%) және Сырдария ауданы (105,6%) көш бастады. Жалағаш ауданы кезең жоспарын 98,8%-ға орындады. Есепті күнге жоспарлы межеге жетпеген облыстағы жалғыз аумақ — осы аудан.
Қызылорда облысы аумақтарының кіріс базасының 87,0%-ы салық түсімдерінен қалыптасады, ал салық түсімдерінің 70,0%-ы табыс салығына тиесілі. Сондықтан аумақтар жоспарының орындалуы еңбекақы қоры мен ұйымдар пайдасының серпініне тікелей тәуелді.
Салық базасының Қызылорда қаласында шоғырлануы (60,8%) және Херфиндаль-Хиршман индексінің 3 953 тармаққа жетуі концентрацияның жоғары екенін көрсетеді. Жалпы облыстық көрсеткіштердің серпінін өзге аумақтардың орташа нәтижесі емес, едәуір дәрежеде Қызылорда бюджетінің орындалуы айқындайды.
2026 жылғы 1 шілдеде салық түсімдерінің жылдық жоспарға қатысты орташа облыстық орындалуы 45,1%-ды құрады. Бұл жартыжылдық сызықтық 50% межеден төмен. Ал кезеңнің жиынтық жоспары 103,0%-ға орындалды, яғни есепті кезеңге белгіленген жедел бағдарлардан жоғары болды.
Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросы арнайы EconomyKZ.org үшін
