EC[ON]OMY

Фармацевтика өндірісі және импорттың үлесі Қазақстанда

Қазақстанның фармацевтика нарығы өсіп жатыр, бірақ бір мәселе әлі де шешілмеген — импортқа тәуелділік. Дәрі-дәрмекке жұмсалатын шығындар көбейгенімен, ішкі өндіріс елдің сұранысын толық жаба алмай отыр.

Нарық өндірістен жылдамырақ өсуде: Proxima (MAT, 2025 жылғы тамыз) деректері бойынша:

  • ⁠ ⁠Барлық санаттар — 928 млрд теңге (+11% ж/ж), 753 млн қаптама (–5%).
  • ⁠ ⁠Тек дәрілік заттар — 708,5 млрд теңге (+10%), 464 млн қаптама (–9%).

Нарық қымбаттап, қаптама саны азаюы — халықтың біртіндеп арзан дәрілерден қымбат және заманауи препараттарға ауысқанын көрсетеді. Яғни тұтыну «көлденең» емес, «терең» өсіп жатыр — дамушы фармрыноктар үшін бұл қалыпты үрдіс. Бірақ мұндай динамика сыртқы жеткізілімдерге тәуелділікті өздігінен күшейтеді.

Өндірісте не болып жатыр: Бюро ұлттық статистикасы мәліметінше, 2014–2024 жылдары Қазақстанның фармацевтика өндірісі 38 млрд теңгеден 175,8 млрд теңгеге дейін өсті (4,6 есе).

2020–2021 жылдары пандемияға байланысты сұраныс күрт артқандықтан, өндіріс +118% өсті, кейін қайта қалыпқа келді.

Нарық пен өндірістің өлшемі мүлде сәйкес емес: IQVIA деректеріне сәйкес, Қазақстан фармрыногының көлемі MAT’8’24 кезеңінде 1,118 трлн теңгеге жетті. Бұл — 2024 жылы ел ішінде өндірілген көлемнен (175,8 млрд теңге) 6,3 есе көп.

Тіпті дистрибуция, наценка, мемлекеттік сатып алуды есептен шығарып тастасақ та — ішкі өндіріс қажеттіліктің шағын бөлігін ғана жабады.

Қазақстан қандай өнімдерді импорттайды? Тәуелділік құрылымын түсіну үшін ТН ВЭД коды жеткілікті. Фармацевтикалық өнімдердің барлығы «30-топқа» жатады:

  • ⁠ ⁠3001 — биоматериалдар және органотерапия
  • ⁠ ⁠3002 — сарысулар, қан, вакциналар, иммунопрепараттар
  • ⁠ ⁠3003 — дозаланбаған дәрілер (шикізат)
  • ⁠ ⁠3004 — дайын дозаланған препараттар
  • ⁠ ⁠3005 — таңғыш материалдар
  • ⁠ ⁠3006 — арнайы фармөнімдер

Импорт құрылымының негізгі бөлігін құрайтындар:

  • ⁠ ⁠73% — дайын дозаланған дәрілер,
  • ⁠ ⁠23% — вакциналар мен иммунпрепараттар.

Қалған санаттар әлдеқайда аз: бір бөлігі Қазақстанда өндіріледі, бір бөлігіне сұраныс төмен.

Қазақстанда халық дәріні көбірек тұтынып жатыр, мемлекет дәрімен қамтамасыз ету бағдарламаларын кеңейтуде (оның ішінде – МӘМС). Сұраныс тұрақты және өсіп келеді. Бірақ негізгі сұрақ ашық күйінде қалып отыр: дәрінің өзін қайдан аламыз?

Ел әлі де:

  • ⁠ ⁠субстанцияларды,
  • ⁠ ⁠вакциналар мен иммундық препараттарды,
  • ⁠ ⁠дайын дәрілердің басым бөлігін импортқа сүйеніп алады.

Бұл ішкі нарықты мына қауіптерге осал етеді:

  • ⁠ ⁠валюта бағамының өзгеруі,
  • ⁠ ⁠логистикалық бұзылулар,
  • ⁠ ⁠әлемдік шикізат тапшылығы.

Сондықтан өндіріс өссе де, тепе-теңдік өзгермейді: зауыттар ашылып жатыр, бірақ R&D, субстанциялар, биотехнология және тұрақты инвестиция талап ететін сегменттерді тез арада игеру қиын.

Бұл ел үшін нені білдіреді?

  • ⁠ ⁠Дәріге сұраныс әрі қарай да өседі — демография, МӘМС, созылмалы аурулар динамикасы соған бағытталып отыр.
  • ⁠ ⁠Бірақ негізгі дәрілер әлі де шетелден келеді.
  • ⁠ ⁠Бұл елдің фармқауіпсіздігіне нақты тәуекелдер тудырады.

Мәселені шешу үшін бүкіл тізбек бойынша жүйелі жұмыс қажет:

  • ⁠ ⁠НИОКР,
  • ⁠ ⁠субстанция өндірісін локализациялау,
  • ⁠ ⁠реттеу,
  • ⁠ ⁠инвестиция,
  • ⁠ ⁠өндірістік база,
  • ⁠ ⁠мемлекеттік сатып алудың болжамды саясаты.

Бұл тек жаңа зауыт салу емес. Бұл — толыққанды фармацевтикалық экожүйе қалыптастыру. Осындай тәсіл ғана ішкі нарықты біртіндеп нығайтып, саланың сыртқы факторларға сезімталдығын азайтады.

Томирис Темірғалина, «ФармМедИндустрия Казахстана» қауымдастығы, арнайы www.economyKZ.org үшін

Scroll to Top