Қазақстандағы инновациялар бойынша статистика ел экономикасы үшін аса жайсыз бір шындықты көрсетті. Кәсіпорындардың инновациямен айналыспауының басты себебі технологияның, маманның немесе қаржының жетіспеуі емес. 12 504 кәсіпорын инновацияларға сұраныс жоқ болғандықтан оған қажеттілік көрмейтінін ашық көрсеткен.
Салыстыру үшін айтсақ, өз қаржысының жетіспеуін негізгі кедергі ретінде 6 479 компания атаған.
Яғни сұраныс мәселесі қаржыландыру мәселесінен шамамен екі есе ауқымды. Ал бұл ел экономикасы туралы әңгімені мүлде басқа деңгейге шығарады.
Соңғы жылдары Қазақстандағы инновациялар төңірегіндегі пікірталас көбіне бір ойдың айналасында өрбіді: бизнес дамуға дайын, бірақ оған қолжетімді қаржының аздығы, мемлекеттік қолдаудың жеткіліксіздігі және арзан ресурстардың тапшылығы кедергі келтіреді.
Алайда статистика әлдеқайда терең мәселені көрсетіп отыр. Кәсіпорындардың елеулі бөлігі инновацияны экономикалық тұрғыдан қажет деп санамайды. Бұл өте маңызды белгі. Өйткені инновация ешқашан өздігінен пайда болмайды.
Бизнес технологияға, автоматтандыруға және жаңа өнімдерге тек нарық мәжбүрлеген кезде ғана инвестиция салады. Яғни жаңармаса, клиенттен, табыстан және нарықтағы орнынан айырылатын жағдай туғанда ғана өзгеріске барады.
Ал егер нарық ескі өнімді тұтынуды жалғастырып, бәсеке шектеулі болып, технологиялық тоқырауға қарамастан табыстылық сақталса, өзгеріске деген ынта тез жоғалады.
Мұндай жағдайда инновация өмір сүрудің шарты емес, қосымша шығын ретінде қабылданады.
Сондықтан да “сұраныстың болмауына байланысты қажеттілік жоқ” деген себеппен қатар қаржыландыру тапшылығы да негізгі мәселелердің бірі болып тұр. Расында инвестиция салуға шамасы жетпейтін кәсіпорындар бар. Бірақ тағы бір бөлігі қазіргі бизнес-модельдің өзі табыс әкеліп тұрған кезде инновацияның не үшін қажет екенін түсінбейді.
Бұл мәселенің әлсіз өңірлерге ғана тән құбылыс еместігі де назар аудартады.
Алматыда инновацияға сұраныс жоқ екенін 3 103 кәсіпорын көрсеткен. Астанада мұндай кәсіпорындар саны 1 391 болса, Қарағанды облысында 694-ке жеткен.
Яғни мәселе елдің ең ірі экономикалық орталықтарында да байқалады. Ал дәл осы өңірлерде жоғары бәсеке мен іскерлік белсенділік тиімділік пен технологиялық дамуға тұрақты қысым жасауы тиіс еді.
Басқа көрсеткіштер де қызық көрінеді.
▫️Тек 567 кәсіпорын ғана білікті кадрлардың жетіспеуін негізгі проблема деп атаған.
▫️Технология туралы ақпараттың жетіспеуін 358 компания көрсетсе, нарық туралы ақпараттың жоқтығын небәрі 176 кәсіпорын ғана айтқан.
Бұл Қазақстанның мәселесі техникалық білімнің жетіспеуінде емес екенін аңғартады. Керісінше, мәселе экономиканың құрылымына көбірек тіреліп отыр.
Бизнес инновация дегеннің не екенін білмей отырған жоқ. Мәселе — нарықтың едәуір бөлігі әзірге инновациясыз-ақ табыс таба алып отыр.
Осы тұста ең үлкен жүйелік тәуекел пайда болады. Егер инновация бәсекенің міндетті шартына айналмаса, экономика уақыт өте келе өзінің технологиялық инерциясын өзі қайта өндіре бастайды.
Компаниялар тұрақты сұранысқа бейімделеді. Мемлекет инновациялық күн тәртібін жоғарыдан ынталандыруды жалғастырады. Ал нарық төменнен жеткілікті қысым қалыптастырмайды.
Нәтижесінде инновациялық саясат бизнестің нақты экономикалық ынтасынан бөлек өмір сүре бастайды.
Нарық технологиялық күрделенусіз-ақ табысты сақтауға мүмкіндік беріп тұрған жағдайда, инновациялар экономикалық өмір сүрудің міндетті шарты емес, стратегиялар мен есептердің бір тармағы болып қала береді.
Бұл мақала жасанды интеллект көмегімен аудады.
Tengenomika Telegram-арнасы
