2026 жылдың наурыз-сәуір шегінде инфляция екі түрлі бағытта қозғалып жатыр. Бір жағынан, жылдық көрсеткіш баяулап келеді. Екінші жағынан, айлық динамика әлі де толық тынышталған жоқ. Наурыз қорытындысы бойынша жылдық инфляция 11,0% болды. Бұған дейін тәуелсіз «Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросы» 11,7% болады деп күткен. Яғни айырмашылық 0,7 пайыздық пункт.
Бұл жерде маңыздысы — бұл қате инфляция бағыты өзгерді дегенді білдірмейді. Негізінен бұл айырмашылық айырбас бағамының әсері күткеннен күшті болғанын көрсетеді.
Қателік көбіне мына компоненттер бойынша қалыптасты:
- азық-түлік: 12,5% болжам, нақты 11,7%
- азық-түлік емес тауарлар: 11,6% болжам, нақты 11,3%
- қызметтер: 10,7% болжам, нақты 10,0%
Яғни модель теңгенің нығаюының әсерін толық бағаламаған. Теңге күшейген кезде импорт қымбаттамайды, бизнес те бағаны тез көтеруге асықпайды. Нәтижесінде импортқа тәуелді тауарларда баға тезірек баяулайды. Сонымен қатар қызметтердегі жанама қысым да әлсірейді.
Сәуірдегі жағдай екі фактордың арасында қалыптасып отыр:
- бір жағынан, теңгенің нығаюы инфляцияны төмендетіп жатыр
- екінші жағынан, айлық өсім әлі де бар, яғни инерция толық жойылған жоқ
Сәуір 2026 болжамы және жыл соңына дейінгі траектория
Жаңартылған бағалау бойынша сәуірде инфляция баяулауды жалғастырады, бірақ толық тоқтамайды.
Күтілетін көрсеткіштер:
- жалпы инфляция: 10,5% ж/ж (0,6% а/а)
- азық-түлік: 11,3% ж/ж (0,9% а/а)
- азық-түлік емес тауарлар: 11,3% ж/ж (0,6% а/а)
- қызметтер: 9,0% ж/ж (0,9% а/а)
Бұл нені білдіреді:
Біріншіден, жылдық инфляцияның 10,5%-ға түсуі — теңге арқылы келетін қысымның азайғанын көрсетеді.
Екіншіден, қызметтер сегменті ең қатты баяулап жатыр. Бұл ретте реттелетін тарифтер мен шығындардың жанама әсерінің азаюы маңызды рөл атқарады.
Үшіншіден, азық-түлік пен азық-түлік емес тауарлар бір деңгейге жақындап келеді. Бұл инфляция тек бір секторда емес, кеңірек баяулап жатқанын көрсетеді.
Сонымен бірге айлық инфляция әлі де 0,4% шартты «қалыпты» деңгейден жоғары. Бұл инфляцияның толық басылмағанын білдіреді.
Қарапайым тілмен айтқанда: жылдық көрсеткіш төмендеп жатыр, бірақ ай сайынғы баға өсімі әлі де сақталып тұр.
Жыл соңына болжам
Егер айлық өсім қалыпты деңгейге жақындаса, онда 2026 жылдың соңында инфляция шамамен 9,8% болады деп күтіледі.
Құрылымы:
- азық-түлік: 10,9%
- азық-түлік емес тауарлар: 9,9%
- қызметтер: 10,3%
Бұл жерде негізгі мәселе өзгермейді — азық-түлік инфляциясы ең жоғары деңгейде қалады. Яғни жалпы инфляция төмендесе де, негізгі қысым дәл осы сегментте сақталады.
Бұл сценарийдің орындалуы екі факторға байланысты:
- теңгенің тұрақты болуы
- халық пен бизнестің сақтық мінез-құлқы, яғни сұраныстың шамадан тыс өспеуі
Егер осы факторлар сақталса, инфляция біртіндеп төмендейді. Ал егер азық-түлік бағасы қайта үдей бастаса, бұл бүкіл көрсеткішті жоғары тартып жібереді.
Сәуірге арналған болжам инфляцияның баяулап жатқанын көрсетеді. Бірақ бұл толық жеңіс емес.
Негізгі ерекшелік:
- қызметтерде айқын баяулау бар
- азық-түлік пен басқа тауарлар арасындағы айырмашылық азайып келеді
Наурыздағы қателік бағыттан емес, құрылымнан кеткен. Яғни жалпы тренд дұрыс болған, бірақ нақты компоненттер дұрыс бағаланбаған. Қазір инфляцияға ең қатты әсер ететін фактор — айырбас бағамы. Ол импорттық бағаға да, адамдардың күтуіне де, бизнестің баға қоюына да әсер етеді. Сондықтан алдағы айларда басты сұрақ мынау болады: инерция қаншалықты тез әлсірейді және азық-түлік бағасы тұрақтала ма.
Болжам әдістемесі
Бұл болжам бір модельге емес, бірнеше тәсілге сүйенеді.
Негізгі принциптер:
- деректер 2011 жылдан бастап алынған
- уақыттық қатарлар тұрақты күйге келтірілген
- бірнеше модельдің ортақ нәтижесі қолданылған
Неге бұл маңызды:
- бір модель қателессе, басқалары оны теңестіреді
- ерекше кезеңдерде нәтиже тұрақтырақ болады
- жалпы инфляция ғана емес, оның құрылымы да дұрыс көрінеді
Яғни бұл жай сан емес, инфляция қай жерде сақталып тұрғанын түсінуге арналған құрал.
Қателік деңгейі
2026 жылы модельдің орташа қатесі:
- жылдық инфляция бойынша 0,2 пайыздық пункт
- айлық бойынша 0,1 пайыздық пункт
Наурызда:
- жылдық қате 0,7 п.п.
- айлық қате 0,5 п.п.
Бұл модель жалпы дұрыс жұмыс істейтінін көрсетеді. Бірақ кез келген модель сияқты ол да күтпеген факторларды алдын ала көре алмайды.
Мысалы:
- логистика өзгерсе
- тарифтер күрт өссе
- сыртқы нарықта баға секірсе
онда қысқа мерзімде ауытқу болуы мүмкін.
Бұл материал талдамалық сипатта. Ол жеке инвестициялық немесе қаржылық кеңес емес. Нақты инфляция болжамнан ауытқуы мүмкін, себебі экономика әрдайым күтпеген факторларға тәуелді.
Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросы арнайы EconomyKZ.org үшін
