EC[ON]OMY

ЖИ және мәдениет: уақыт талабына жауап

Жасанды интеллект енді тек инженерлерге тиесілі сала емес. Ол мәдениеттің және күнделікті өмірдің бір бөлігіне айналды. Time 100 AI Influential People 2025 тізімінде жаңа есімдер пайда болды – әртістер, журналистер және ойшылдар. Бұл адамдар алгоритм жасамайды, бірақ оны қоғамға түсіндіреді. Олар технология тілін мәдениет тіліне аударады. Олардың еңбектері мен ойлары жасанды интеллектіні миллиондардың қалай қабылдайтынын айқындайды.

Басты үрдіс анық: ЖИ мәдениетке еніп, мәдениет көшбасшылары жаңа технологияның елшісіне айналды.

ЖИ өнердің бір бөлігіне айналып барады. Суретшілер нейрожелілерді қолданып жаңа туындылар жасайды. Музыканттар алгоритмдерді әуен жазуға пайдаланады. Кинода жасанды интеллект сюжеттің де, өндірістің де құралы болып отыр.

Time 100 AI тізіміндегі әртістер – осы үрдістің символы. Олар ЖИ-ді тек шығармашылықта қолданбайды, сонымен бірге қоғамда пікір қалыптастырады. Әртіс алгоритммен жұмыс істегенде, ол технологияны жұртшылыққа таныстырады.

Осылайша мәдениет ЖИ-ді «бөтен» етіп көрсетпейді. Ол – жаңа шығармашылық құралы. Бұл үрдіс қорқынышты азайтады. Халық алгоритмдерді бақылау құралы емес, шабыт көзі ретінде де көре бастайды.

Журналистер мен медиа: технологияны түсіндірушілер

Инженерлер код жасайды, ал журналистер оның мәнін түсіндіреді. Time 100 AI тізімінде қоғамға ЖИ-ді таныстырған медиа тұлғалар бар. Олардың рөлі зор. Себебі белгісіз нәрсе үнемі қорқыныш тудырады. Алгоритмдер күрделі. Ішкі процесі жабық. Түсіндірілмесе, олар «қара жәшікке» айналып, адамдарды алаңдатады.

Журналистер көпір рөлін атқарады. Олар ЖИ-ді күнделікті жаңалыққа айналдырады. Алгоритмдердің экономикаға, саясатқа, медицинаға қалай әсер ететінін көрсетеді. Тәуекел мен мүмкіндікті бірге айтады. Осылайша журналистер жаңа технологияның «аудармашысына» айналды. Қоғам ЖИ туралы солардың тілімен сөйлейді.

Ойшылдар мен философтар: цифрлық дәуірдің жаңа этикасы

Тізімде ойшылдар да бар. Олардың рөлі бөлек. Олар технологияны түсіндірмейді, өнерге айналдырмайды. Олар жаңа құндылық қалыптастырады. Бұл ойшылдар адам құқықтарын, жеке деректерді, алгоритм қателігінің жауапкершілігін талқылайды. Сұрақ қояды: дерек кімге тиесілі? Алгоритм қателессе, кім жауап береді? Жеке бостандық қалай сақталады?

Олар қоғамға ЖИ-дің қауіпсіз шеңберін ұсынады. Олардың идеялары заңдар мен ережелердің негізіне айналады. Сондықтан философтар мен зерттеушілердің Time 100 AI тізімінде болуы заңды. Олар технологияның бейтарап еместігін еске салады.

Қоғам мен сенім: елшілердің рөлі

Инженерлер алгоритм жасайды, бірақ қоғам оларды мәдениет пен медиа арқылы қабылдайды. Сондықтан әртістер, журналистер мен ойшылдар инженерлерден де маңызды болуы мүмкін. Адамдар сенетінін тыңдайды. Артист немесе журналист айтса – технология жақындай түседі. Философ этикасын түсіндірсе – қоғамға бағдар береді.

Осы себепті Time 100 AI тізімінде осындай тұлғалар бар. Елшілерсіз технология қабылданбайды.

АҚШ: масс-медиа дауысы

АҚШ-тағы әртістер мен журналистер Time 100 AI тізімінде ЖИ туралы қоғамдық пікір қалыптастыруда. Голливуд, медиа, мәдени жобалар ЖИ-ді күнделікті өмірге енгізіп жатыр. Америкалық модель айқын: технология шоу-бизнестің бөлігіне айналады. Алгоритмдер фильмдерде, әндерде, кітаптарда бар. Журналистер күн сайын олар туралы жазады. Философтар тәуекелді талқылайды.

Бұл тұлғалардың әсері жаһандық. Себебі олардың жұмысы мен идеясы бүкіл әлемге тарайды.

Еуропа: құндылықтарға басымдық

Еуропалық өкілдер басқа бағыт ұстанады. Олар құқық, жеке өмір, этика туралы айтады. Негізгі ой: технология құндылыққа бағынуы керек. Еуропа әртістері ЖИ арқылы сұрақ қоятын өнер жасайды. Журналистері заңдар мен реттеу жайлы жазады. Философтары демократия мен инновацияны қалай үйлестіруге болатынын түсіндіреді.

Еуропалық тәсіл тепе-теңдік береді. Мұнда технология елшілері тек насихатшы емес, сыншы да.

Азия: дәстүр мен технологияны біріктіру

Азиядан шыққан тұлғалар ЖИ-ді қоғамға енгізудің басқа жолын көрсетеді. Мұнда әртістер мен журналистер жаңа технологияны мәдениетке бейімдеп жеткізеді. Артистер ЖИ арқылы жаңа өнер жасайды. Журналистер білім мен экономикадағы қолданылуын түсіндіреді. Ойшылдар алгоритмдерді дәстүрлі құндылықтармен байланыстырады.

Бұл тәсіл инновация мен мәдениеттің арасындағы алшақтықты азайтады.

Жаһандық Оңтүстік: жаңа дауыстар

Тізімде Үндістан, Африка, Латын Америкасы өкілдері бар. Олар үшін технология жиі қауіп сияқты көрінеді. Әртістер ЖИ-ді шығармашылық құралына айналдырады. Журналистер оның жергілікті мәселелерді шешудегі пайдасын жазады: медицина, ауыл шаруашылығы, білім. Ойшылдар әділеттілік пен тең қолжетімділік туралы айтады.

Осылайша, Жаһандық Оңтүстік те ЖИ мәдениетінің бөлігіне айнала бастады.

Қорытынды айқын. ЖИ интернет пен кино сияқты мәдениеттің ажырамас бөлігіне айналады. Алгоритмдер көзге көрінбейді, бірақ әр жерде болады. Оларды қоғамға таныстыратын – әртістер, журналистер және ойшылдар. Олар сенім қалыптастырады немесе қорқыныш туғызады.

ЖИ тек мамандарға арналған технология емес. Ол мәдениет пен қоғамның бөлігіне айналды. Әртістер оны өнерге айналдырады. Журналистер жаңалыққа айналдырады. Ойшылдар философияға айналдырады. Time 100 AI тізімі дәлелдейді: болашақ тек инженерлерге байланысты емес. Ол – технологияны түсіндіріп, көрсете алатын және ой елегінен өткізе алатын адамдардың қолында.

Ален Серік,  порталының сарапшысы  EconomyKZ.org

Scroll to Top