EC[ON]OMY

ЖИ мен жаһандық бәсеке: АҚШ, Қытай және Еуропа

Жасанды интеллект енді тек инженерлердің саласы емес. Ол биліктің, дипломатияның және жаһандық бәсекенің құралына айналды. Time 100 AI Influential People 2025 тізімінен көруге болады: күш орталықтары ауысуда. АҚШ Кремний жазығындағы көшбасшыларын ықпал рычагына айналдырды. Қытай қатаң мемлекеттік бақылауға негізделген өз жүйесін құруда. Еуропа ережелер мен құндылықтарға сүйеніп отыр. Үндістан, Африка және Латын Америкасы білім, медицина және қаржы арқылы ЖИ картасына шықты.

Әлем өзгеруде. Алгоритмдер мен оларды жасаған тұлғалар жаңа элитаға айналды. Енді билік тек мемлекеттер мен корпорацияларда емес, жаһандық күн тәртібін қалыптастыра алатын адамдарда.

XX ғасырда билік мұнайы мен армиясы барларға тиесілі еді. XXI ғасырда – технологиясы мен қаржысы барларға өтті. Ал қазір жаңа кезең басталды – жасанды интеллект үшін күрес. ЖИ енді жай ғана технология емес. Ол – инфрақұрылым. Оның қолданылуы бәрін қамтиды: медицинаны, қаржыны, білімді, өндірісті, тіпті әскери және саяси саланы. Time 100 AI тізіміне енген көшбасшылар – жаңа дәуірдің сәулетшілері. Олар қандай технология үстем болатынын, қандай құндылықтар қалыптасатынын және қай елдер болашақты басқаратынын анықтайды.

Әрбір есім – жай адам емес, геосаяси таңдау нышаны.

АҚШ: Кремний жазығы – жаһандық штаб

Америка көш бастап тұр. Тізімдегі есімдердің көбі – АҚШ-тан шыққан ғалымдар, инженерлер, кәсіпкерлер, компания басшылары. Олар жасап жатқан өнімдер әлемдік стандартқа айналуда.

Американдық ЖИ – бұл тек бизнес емес. Бұл – дипломатиялық құрал. АҚШ-та жасалған алгоритмдер миллиардтаған адам пайдаланатын сервистердің негізінде жатыр. Аудармашылардан бастап бизнес платформаларға дейін – барлығы АҚШ ықпалының бір бөлігі.

Кремний жазығының көшбасшылары – жаңа деңгейдегі тұлғалар. Олардың сөзі саясаткерлердің мәлімдемесінен де әсерлі. Олар Конгресс тыңдауларына қатысады, Ақ үйге кеңес береді, басқа елдердің президенттерімен кездеседі.

Яғни кәсіпкер – дипломатқа, ал компания – АҚШ сыртқы саясатының құралына айналды.

ЖИ қорғаныс саласында да шешуші рөл атқарады. Тізімдегі америкалық көшбасшылар әскери стратегияны өзгертетін жобаларға қатысуда. Автономды жүйелер, деректерге негізделген барлау, киберқауіпсіздік – мұның бәрі АҚШ қуатын арттырады.

Қытай: мемлекет бақылауындағы алгоритмдер

Тізімдегі қытайлық көшбасшылар басқа модельді көрсетеді. Олардың жұмысы толықтай мемлекеттік жүйеге бағынады.

Қытайдағы әрбір жетістік – ұлттық стратегияның бір бөлігі. Мемлекет мақсат қояды, ресурс бөледі, басымдықты анықтайды. Көшбасшылар осы бағдарламаны жүзеге асыратын құралға айналады.

ЖИ Қытайда қос міндет атқарады. Ел ішінде ол бақылауды күшейтеді: бет-әлпетті танудан бастап білім мен денсаулықтағы үлкен деректерді талдауға дейін. Елден тыс жерде – экспансия құралына айналады. Қытайлық технология Африкаға, Латын Америкасына, Оңтүстік-Шығыс Азияға таралуда.

Тізімдегі қытайлықтар – жеке жетістік пен ұлттық жобаның бөлінбейтінін көрсетеді. Олар Пекиннің жаһандық бәсекедегі орнын күшейтіп тұр.

Еуропа: ереже – қару

Еуропалық көшбасшылар үшінші жолды көрсетеді. Олар технология жылдамдығында АҚШ пен Қытайға жол беруі мүмкін, бірақ ережелерде көш бастап тұр. Еуропадағы ЖИ көшбасшылары ашықтықты, деректерді қорғауды, адам құқықтарын алға тартады. Олар этикалық нормаларсыз технология қауіпті болады деп санайды.

Еуропалық тұлғалар қоғамның үнін жеткізеді. Олар әлемге прогрестің еркіндікті жоюға болмайтынын ескертеді. Осы арқылы Еуропа АҚШ прагматизмі мен Қытайдың бақылауы арасында тепе-теңдік орнатушы күшке айналды.

Геосаясат үшін Еуропаның бұл рөлі маңызды. Жаһандық ережелерді қалыптастыру арқылы Еуропа технологиялық жарыста артта қалған күннің өзінде ықпалын сақтайды.

Жаһандық Оңтүстік: жаңа есімдер

Тізімде Үндістан, Африка, Латын Америкасының өкілдері де бар.

Үнді көшбасшылары ЖИ-ді мемлекеттік қызмет, білім, медицина салаларында қолдануда. Бұл ел үшін технология әлеуметтік даму құралына айналып отыр.

Африкалықтар климат пен денсаулық мәселелеріне басымдық береді. ЖИ ауыл шаруашылығын дамытуға, медицинаны жақсартуға, климат өзгерістерін бақылауға көмектеседі.

Бұл аймақта ЖИ негізінен финтех пен әлеуметтік қызметтерде қолданылады. Мақсат – қаржыға қолжетімділікті арттыру, теңсіздікті азайту, шағын бизнесті дамыту.

Бұл өңірлердің тізімге енуі ЖИ енді тек Солтүстік елдерінің монополиясы емес екенін көрсетеді. Әлем жаңа көпполярлық кезеңге аяқ басты.

ЖИ бір мезгілде қақтығыс пен одақтар туғызуда.

Бәсеке

•  АҚШ пен Қытай технология мен нарық үшін күресуде.

•  Еуропа ережелерді бекіткісі келеді.

•  Жаһандық Оңтүстік тең қолжетімділікті талап етуде.

Сонымен бірге серіктестік бар. Америкалықтар мен еуропалықтар этика бойынша бірлесіп жұмыс істейді. Қытай Африкада жобаларды дамытады. Үндістан екі жақтың тәсілдерін біріктіріп отыр.

Тізімде тек инженерлер мен кәсіпкерлер ғана емес, журналистер, суретшілер, ойшылдар да бар.

Олар технологияларды халыққа жақындатады. Мақалалары, кітаптары, фильмдері арқылы ЖИ-дің тәуекелдері мен мүмкіндіктерін қарапайым тілмен жеткізеді.

Бұл тұлғалар қоғам мен технология арасындағы дәнекер. Олар ЖИ-ді сиқыр емес, дұрыс басқару қажет құрал ретінде көрсетеді.

Жасанды интеллект жаңа билік валютасына айналды. Time 100 AI тізіміндегі көшбасшылар – осы дәуірдің символдары.

•  АҚШ инновацияны жаһандық ықпал қаруына айналдырды.

•  Қытай бақылау мен экспансия жүйесін құрды.

•  Еуропа ережелерді қалыптастыруда.

•  Үндістан, Африка және Латын Америкасы ойыншылар қатарына қосылуда.

•  Мәдени көшбасшылар қоғамдық пікірді қалыптастыруда.

Әлем көпполярлы болды. Бірақ жаңа күш орталықтары енді армия мен мұнайға емес, алгоритмдерге және оларды жасаған тұлғаларға сүйенеді.

Лина Егель қызы, EconomyKZ.org порталының сарапшысы

Scroll to Top