Бизнес әлемі жаңа кезеңге өтті. Компаниялар енді жасанды интеллектті (ЖИ) тек сынап көріп қана қоймай, оны бизнесінің жүрегіне айналдырып жатыр. McKinsey компаниясының The State of AI: How Organizations Are Rewiring to Capture Value (наурыз 2025) атты жаңа зерттеуі дәл осы үрдісті айқындайды.
101 елден 1 500 ұйым қатысқан сауалнама көрсеткендей, компаниялардың 75%-дан астамы ЖИ-ді кем дегенде бір бөлімінде пайдаланады. Ал генеративті ЖИ (gen AI) қолдану қарқыны ерекше жоғары. Бірақ бастысы — көлем емес, көзқарас: бизнес ЖИ арқылы нақты пайда табуды үйреніп жатыр.
McKinsey деректеріне қарағанда, ЖИ-ді басқару енді тек IT бөлімі емес, компания басшылығының тікелей міндетіне айналды.
• 28% компанияда CEO жасанды интеллектті басқаруға жеке жауап береді.
• Тағы 17% бұл функцияны директорлар кеңесіне тапсырған.
• Ең жоғары пайда ЖИ-ді жоғарғы басшылық басқаратын компанияларда байқалады.
Ең маңызды нәтиже технологияда емес — жұмыс үдерістерін қайта құруда. 21% компания кейбір негізгі процестерін түбегейлі қайта жасаған. Ірі ұйымдар бұл өзгерісті жылдам жүргізіп, арнайы топтар мен жобалық кеңселер құрып, ЖИ-ді енгізу бойынша нақты жоспарлар әзірлеуде.
Компаниялар ЖИ енгізу құрылымын қайта қарап жатыр.
• Тәуекелдер мен деректерді басқару – көбіне орталықтандырылған форматта.
• Технологиялық мамандар мен енгізу процестері – аралас модель бойынша, яғни бір бөлігі орталықта, бір бөлігі бөлімдерде.
• Шағын бизнес шығынды азайту үшін барлық үдерістерді жиі толық орталықтандырады.
Бұндай жүйе “дөңгелек және spokes моделі” деп аталады: ортасында — білім мен бақылау, шетінде — нақты бизнес бағыттары.
ЖИ нәтижесін бақылау деңгейі әртүрлі.
• 27% компания генеративті модельдің барлық нәтижесін пайдаланар алдында тексереді.
• Сол шамадағы компания тек 20%-дан аз мазмұндытексеріп отырады.
• Ең жоғары тәртіп кәсіби қызмет пен заң компанияларында.
Көптеген ұйымдар қазір қателік, авторлық құқықты бұзу, киберқауіпсіздік және дербес деректердің қорғалуы сияқты тәуекелдерді азайтуға басымдық беріп отыр. Ірі компаниялар бұл тұрғыда алда келеді, бірақ модельдердің түсіндірілгіштігіне әлі жеткілікті көңіл бөлмейді. McKinsey сарапшыларының пікірінше, үлкен ойлайтын және бизнесін түбегейлі өзгерткен компаниялар ғана ұзақмерзімді артықшылыққа ие болады.
McKinsey зерттеуі табысқа әсер ететін 12 нақты басқару тәжірибесін анықтады.
Ең тиімділері:
1. KPI арқылы нақты нәтижелерді өлшеу;
2. ЖИ енгізудің айқын жол картасы;
3. Қызметкерлерді жүйелі түрде оқыту;
4. Компания ішінде түсіндіру және коммуникация жүргізу;
5. Клиент пен қызметкердің сенімін арттыру.
Бірақ компаниялардың үштен бірі ғана осы тәжірибелердің көбін қолданады. Ал KPI жүйесін жүйелі бақылайтындар — бар болғаны 20%. Дегенмен, ірі ұйымдар айтарлықтай алда: оларда арнайы жобалық кеңселер мен оқыту бағдарламалары бар.
ЖИ еңбек нарығын өзгертуде.
• Компаниялардың жартысы деректер бойынша ғалымдар (data scientist) жетіспейді дейді.
• 13% ұйым ЖИ комплаенс мамандарын, ал 6% этика бойынша сарапшыларды жұмысқа алған.
• Бұрын қиын болған маман іздеу процесі жеңілдеп келеді — адамдар өздігінен дағдыларын арттыруда.
Үлкен корпорациялар машиналық оқыту мен деректер архитектурасы бойынша мамандарды көбірек тартады.
ЖИ адамдарды алмастырмайды — олардың жұмысын өзгертеді.
• Соңғы жылы қызметкерлердің шамамен 10%-ы жаңа бағыттарға үйретілді.
• Алдағы үш жылда бұл көрсеткіш өседі.
• Автоматтандырудан үнемделген уақыт көбіне жаңа тапсырмаларға жұмсалады.
• Ірі компаниялар кейде үнемді кадр санын азайту үшін пайдаланады.
Жалпы алғанда, 38% компания келесі үш жылда қызметкерлер саны айтарлықтай өзгермейді деп санайды. Қаржы секторы қысқартуды күтсе, IT мен өнім жасау саласында керісінше, жаңа кадрлар керек.
2024 жылы ЖИ қолдану қарқынды өсті.
• 78% компания кемінде бір бөлімінде ЖИ пайдаланады.
• 71% генеративті модельдерді тұрақты қолданады.
• Негізгі бағыттар: маркетинг, сату, өнім әзірлеу, клиенттерге қызмет көрсету және IT.
Ірі компаниялар ЖИ-ді үш бөлімге дейін енгізсе, шағындары — бір-екі бағытта ғана.
ЖИ қолдану салалар бойынша ерекшеленеді:
• Медиа және телеком – клиенттермен жұмыс пен қызмет сапасын автоматтандыру;
• Технология – бағдарламалау және кодты тестілеу;
• Кәсіби қызметтер – білім базасын басқару;
• Өнеркәсіп пен энергетика – әлі баяу, бірақ өсу байқалады.
ЖИ енді тек компания емес, жеке адамдардың да құралына айналды.
• Топ-менеджерлердің 53%-ы жұмысында тұрақты қолданады.
• Орта буын менеджерлер арасында — 44%.
• Қолдану қарқыны барлық аймақтар мен жаста артып келеді.
McKinsey мәліметінше, қызметкерлердің көпшілігі ЖИ-мен жұмыс істеуге басшылықтан да дайын.
ЖИ негізінен мәтіндік контент үшін қолданылады (63%). Келесі орында — сурет (36%) және код (27%). Технологиялық салалар дыбыс пен бейне жасау бағытында да белсенді сынақтар жүргізіп жатыр.
Gen AI нақты қаржылық әсер бере бастады.
• Көптеген компаниялар табыстың өскенін байқап отыр, әсіресе маркетинг пен өнім әзірлеу саласында.
• Көпшілігі шығынның азайғанын да атап өтеді.
• Бірақ әзірге жалпы компания деңгейінде әсер шектеулі: 80% ұйым жалпы EBIT өсімін байқамаған.
ЖИ дәуірі енді басталды. Бизнес енді жай құрал емес, жаңа жұмыс үлгісін қалыптастырып жатыр.
• Ірі ұйымдар алда келеді: олар көбірек инвестиция салады, мамандарды тезірек тартады, ЖИ-ді бизнеске тереңірек енгізеді.
• Келесі кезең — “агенттік ЖИ” (agentic AI), яғни адамның орнына шешім қабылдай алатын модельдер.
McKinsey 2025 жылды жаңа дәуірдің бастауы деп сипаттайды: технология енді құрал емес, бизнес логикасының өзегіне айналады.
Бұл есеп – Қазақстан үшін нақты бағдар. Еліміз цифрландыру бағытында алға жылжып келеді, бірақ ЖИ әлеуеті толық ашылған жоқ. McKinsey ұсынған тұжырымдар:
• Технология емес, процесс пен адам өзгерісі табыс әкеледі.
• Қазақстан компаниялары деректер мен ЖИ бойынша орталықтар құрып, IT мен стратегияны біріктіруі керек.
• Менеджерлерді оқыту – табыстың басты шарты.
• Мемлекет тарапынан этика, қауіпсіздік және кадр даярлау саласында қолдау қажет.
Энергетика, өнеркәсіп, көлік және мемлекеттік басқаруда ЖИ үлкен мүмкіндіктер ашады. Бірақ бастысы – ойлау тәсілі мен басқару мәдениетін өзгерту. Дәл осы факторлар ЖИ-ді жай сән емес, экономикалық өсімнің қозғаушысына айналдырады.
Ален Серік, порталының сарапшысы EconomyKZ.org


