EC[ON]OMY

Төрт қала: урбанистикалық даму мен экологиялық мәселелер

Кіріспе:

Автор 2025 жылы аталған төрт қаланы жеке аралап шыққан. Төмендегі талдау – жеке әсерлер мен ашық деректердің үйлесімі. Мақала автордың субъективті көзқарасын білдіреді.

1.⁠ ⁠Ташкент

Артықшылықтары:

  • ⁠ ⁠Электромобиль инфрақұрылымы мен қуаттау станцияларының тез дамуы.
  • ⁠ ⁠Метро және LRT жобаларының болуы.
  • ⁠ ⁠Аймақтың басқа қалаларымен салыстырғанда азық-түлік бағасының төмендігі.
  • ⁠ ⁠Әуе жөндеу және қызмет көрсету қуаттарының дамуы (авиациялық сервис хабы).
  • ⁠ ⁠Тарихи-мәдени мұрасы бай, туристік ағын өсіп келеді.

Кемшіліктері:

  • ⁠ ⁠Мүгедектігі бар адамдарға қолжетімді орта әлі жеткілікті деңгейде емес – тротуарлар мен қоғамдық орындар толық бейімделмеген.
  • ⁠ ⁠Көшелерде бейберекет автотұрақтар мен жаяу жүргінші инфрақұрылымының нашар жағдайы.
  • ⁠ ⁠Ауа сапасының төмендігі және шаңды дауылдар. PM2.5 көрсеткіштері ДДСҰ нормасынан жиі асып түседі.

2.⁠ ⁠Алматы

Артықшылықтары:

  • ⁠ ⁠Жол қозғалысын бақылауда камералардың кеңінен қолданылуы – сыбайлас жемқорлықты азайтады.
  • ⁠ ⁠Халықаралық деңгейдегі әуежай және жақсы әуе байланыстар.
  • ⁠ ⁠Тауларға (Іле Алатауы) жақын орналасуы – туризм үшін үлкен артықшылық.
  • ⁠ ⁠Пешеходтық және цифрлық инфрақұрылымның салыстырмалы дамуы (Smart City бастамалары).

Кемшіліктері:

  • ⁠ ⁠Ұзақ кептелістер, экономикалық шығын мен уақыт жоғалту.
  • ⁠ ⁠Қалалық эстетикаға сай келмейтін жарнамалық билбордтар мен визуалды шу.
  • ⁠ ⁠Кейбір аудандарда ретсіз құрылыс және бірыңғай қала стилінің болмауы.
  • ⁠ ⁠Климаттық осалдық – Іле Алатау мұздықтарының еруі су ресурстарына және көктемгі тасқындарға қауіп төндіреді.

3.⁠ ⁠Душанбе

Артықшылықтары:

  • ⁠ ⁠Электр таксилердің кең қолжетімділігі – арзан әрі экологиялық көлік.
  • ⁠ ⁠Электр энергиясы мен судың арзандығы – гидроэнергетикалық әлеует есебінен.
  • ⁠ ⁠Қаланың орталығында бірыңғай архитектуралық стиль және белсенді көгалдандыру бағдарламалары.

Кемшіліктері:

  • ⁠ ⁠Шаңды дауылдар мен ауа сапасының нашарлауы.
  • ⁠ ⁠Кей аудандарда жаяу жүргіншілерге арналған инфрақұрылымның әлсіздігі.
  • ⁠ ⁠«Гигантизм» құбылысы – үлкен жобалар халықтың нақты қажеттілігіне сай емес.
  • ⁠ ⁠Қала орталығы мен шет аудандар арасындағы әлеуметтік-экономикалық алшақтық – урбанистикалық даму теңсіздігі.

4.⁠ ⁠Бішкек

Артықшылықтары:

  • ⁠ ⁠Қалдықтарды өңдеу және утилизациялау бойынша белсенді жұмыс; жаңа қоқыс жағу зауыты жобасы іске асуда.
  • ⁠ ⁠Электр мен судың арзандығы – коммуналдық шығындардың төмендігі.
  • ⁠ ⁠Жергілікті және экологиялық таза өнімдердің кең қолжетімділігі.
  • ⁠ ⁠Жастар, стартап және шығармашылық қауымдастықтардың жоғары белсенділігі.

Кемшіліктері:

  • ⁠ ⁠Инфрақұрылым мен тұрғын үй құрылысына инвестиция жеткіліксіз.
  • ⁠ ⁠Қоғамдық көлік жүйесі әлсіз дамыған; ішкі маршруттар мен «Манас» әуежайының жағдайы жаңартуды қажет етеді.

Ұсыныстар

1.⁠ ⁠Инклюзия және қолжетімді орта:

Ташкентке мүгедектігі бар адамдар үшін ыңғайлы қала ортасын дамыту (тротуарлар, пандустар, қоғамдық көлік) қажет.

2.⁠ ⁠Көлік және кептеліс:

Алматы мен Бішкекке тиімді қоғамдық көлік жүйесін дамыту және жеке автокөлік санын азайту шараларын қабылдау керек.

3.⁠ ⁠Ауа сапасы мен климат:

Барлық қалаларда ауа сапасын бақылау жүйесін енгізу, шығарындыларды азайту және мұздықтардың еруі мен шаңды дауылдарға бейімделу бағдарламаларын іске асыру маңызды.

4.⁠ ⁠Қалдықтарды басқару:

Бішкек тәжірибесі негізінде өңірлік қалаларда заманауи қалдық өңдеу зауыттарын салу қажет, олар сонымен қатар электр энергиясын өндіре алады.

5.⁠ ⁠Инфрақұрылымдық теңгерім:

Душанбе үшін үлкен символдық жобалармен қатар шет аудандардың базалық инфрақұрылымына (жол, су, әлеуметтік нысандар, тұрғын үй) инвестиция салу қажет.

6.⁠ ⁠Альтернатива ретінде:

Ташкенттің әкімшілік және экономикалық ауыртпалығын азайту мақсатында астананы көшіру мүмкіндігін қарастыру ұсынылады.

Төрт қала да аймақтық деңгейде даму әлеуеті жоғары, бірақ басты міндет – урбанистикалық сапаны арттыру, яғни өмір сүруге ыңғайлы, экологиялық және әлеуметтік тең қалалық орта қалыптастыру.

Ерлан Каримов, тәуелсіз сарапшы, арнайы  үшін www.economyKZ.org

Scroll to Top