EC[ON]OMY

Сарапшының болжамы: 2025 жылы Қазақстандағы тәуекелдер мен мүмкіндіктер

2025 жылға арналған Қазақстандағы негізгі 5 экономикалық тәуекел

1. Түсті металлдар мен энергетикалық ресурстар қорының азаюы

Қазақстанда негізгі экспорттық тауарларды өндіру көлемі едәуір төмендеуі мүмкін. 2025 жылы кейбір кен орындарын консервациялау процесі басталуы ықтимал, бұл аймақтарда әлеуметтік шиеленіске әкелуі мүмкін. Мысалы, 2024 жылы мұнай өндіру көлемі 95,4 млн тоннадан 90,3 млн тоннаға дейін қысқарды, себебі Теңіз кен орнын кеңейту жобасының іске қосылуы 2025 жылға ауыстырылды. ОПЕК+ тарапынан қысым жасалып жатқандықтан, бұл жоба 2025 жылы іске аса ма, белгісіз. Үкімет Теңіз жобасын қолдау үшін басқа кен орындарындағы мұнай өндіру көлемін қысқартуы мүмкін.

2. Инфрақұрылымның тозуы

Қазақстанда электр желілерінің 65%-дан астамы, жылу электр станцияларының орташа жасы 60 жылдан жоғары, ал тұрғын үйлердің үштен бірі 50 жылдан асып кеткен. Сонымен қатар, 2030 жылға қарай энергия тапшылығы артуы мүмкін. Мысалы, өндірілетін электр энергиясы 140,5 млрд кВт/сағатқа жетсе, тұтыну 146 млрд кВт/сағатты құрап, 6 млрд кВт/сағат тапшылық туындайды. Бұл 2025 жылы өнеркәсіп пен экономиканың басқа секторларын дамытуға кедергі келтіруі мүмкін.

3. Бюджет тапшылығы

Мемлекеттік бюджет тапшылығы 2024 жылы 7,2 млрд долларды құрады. Бұл салық түсімдерінің 6 млрд долларға төмендеуімен байланысты. Бюджет кірістері 2024 жылы Ұлттық қордан алынған трансферттерді қосқанда 40,4 млрд долларды ғана құрады. Бюджет тапшылығы 2025 жылы да сақталуы мүмкін, бұл Ұлттық қор қаражатын шамадан тыс пайдалануға әкеледі. Нәтижесінде, қордың көлемін 100 млрд долларға жеткізу жоспары жүзеге аспауы мүмкін.

4. Климаттық өзгерістер және су ресурстарының тапшылығы

БҰҰ мәліметінше, климаттың өзгеруі Қазақстан үшін маңызды проблемаға айналып отыр. 2025 жылы елдегі температураның орташа өсу қарқыны әлемдік орташа деңгейден жоғары болады. Су тапшылығы ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық салаларына қатты әсер етеді. Сарапшылардың болжамы бойынша, 2028 жылдан бастап Қазақстанда су тапшылығы тұрақты мәселеге айналады.

5. Инфляция

2025 жылы инфляция деңгейі 7%-ға дейін жетуі мүмкін, бұл Ұлттық банктің мақсатты көрсеткішінен (5%) жоғары. 2024 жылдың қарашасынан бастап коммуналдық қызметтер тарифі, жанармай бағасы, ұялы байланыс шығындары өсе бастады. Бұл негізгі тұтыну тауарлары мен қызметтерінің бағасының өсуіне әкеледі.

2025 жылға арналған Қазақстан экономикасын дамытудағы негізгі 5 мүмкіндік

1. Өңдеу өнеркәсібі

Техногендік-минералдық қалдықтарды (ТМК) өңдеу – Қазақстанда әлі толық игерілмеген сала. ТМК жол құрылысы үшін пайдаланылуы мүмкін. Мысалы, Ұлытау мен Ақтөбе облыстарында үлкен қалдық қоймалары бар. Бұрын осындай материалдардан жол салу әрекеті болғанымен, дұрыс зерттелмеген қасиеттері нәтижесінде жолдар тез бұзылды.

2. Ауыл шаруашылығы және циркулярлық экономика

Климаттың өзгеруі азық-түлік қауіпсіздігіне әсер етеді. Қазақстанда консерві өнімдерін өндіру және гидропоника әдісімен мал азығын өсіру арқылы тұрақты ауыл шаруашылығын дамытуға мүмкіндік бар. Сонымен қатар, елде құнарлы қара топырақ қоры мол.

3. Көлік және логистика

Қытай мен Еуропа арасындағы жүк тасымалын жылдамдату үшін тар табанды теміржол салу жобасы перспективалы болып көрінеді. Мысалы, Қытайдан Курык портына дейінгі тікелей теміржол желісі Қазақстан экономикасына инвестиция тартуға және жұмыс орындарын құруға мүмкіндік береді.

4. Шағын АЭС және қоқыс өңдеу зауыттары

АЭС салу туралы референдум қабылданды, бірақ шағын модульдік АЭС салу тиімдірек болуы мүмкін. Олар жылдам салынып, қуатын арттыруға оңай бейімделеді. Қоқыс өңдеу зауыттары да энергия өндірумен қатар экологияны жақсартуға және құрылыс материалдарын шығаруға мүмкіндік береді.

5. Құрылыс секторы

Қазақстанда халық санының өсуімен бірге құрылыс саласы да дами алады. Урбанизация деңгейінің жоғары болуы ірі қалаларда құрылыс көлемін арттыруға ықпал етеді. Ал аймақтар негізгі құрылыс материалдарын өндіруді жолға қоя алады. Мысалы, Арқалық қаласының маңында құрылысқа жарамды саз балшықтың қоры мол.

 

Ерлан Каримов, тәуелсіз сарапшы
Scroll to Top