Алматы облысындағы 11 аумақ бюджетінің (облыстық маңызы бар екі қала мен тоғыз аудан) жиынтық нақтыланған жылдық кіріс жоспары 663 948,2 млн теңгені құрайды. 2026 жылғы 1 шілдеде өспелі қорытындымен орындалу 295 807,0 млн теңгеге, яғни жылдық жоспардың 44,6%-ына жетті. Есепті кезеңге белгіленген жиынтық түсімдер жоспары 101,1%-ға орындалды.
Аумақтар кірісінің 97,8%-ын салық түсімдері қамтамасыз етті (289 426,1 млн теңге). Негізгі капиталды сатудан түскен түсімдердің үлесі — 2,3% (6 668,5 млн теңге), ал салықтық емес түсімдер — минус 0,1% (-287,7 млн теңге). Демек, облыс аумақтарының кіріс базасы негізінен салыққа сүйенеді.
Аумақтар бюджетінен бөлек, облыс деңгейінде басқарылатын облыстық бюджет қалыптастырылады. Есепті күнге оның меншікті салық түсімдері 34 667,1 млн теңгені, яғни жылдық жоспардың 45,1%-ын құрады. Оның негізгі бөлігін әлеуметтік салық қамтамасыз етеді. Республикалық бюджеттен берілетін трансферттерді қоса есептегенде, облыстық бюджет кірістерінің жалпы көлемі жылдық жоспардың 48,4%-ына орындалды. Облыстық бюджеттің көрсеткіштері аумақтар рейтингіне енгізілмей, бөлек қарастырылды.
Салық түсімдерінің құрылымы
Аумақтардың салық түсімдері салықтың негізгі 5 түрінен қалыптасқан. Тауарларға, жұмыстар мен қызметтерге салынатын ішкі салықтар орындалған салық түсімдерінің 59,2%-ын қамтамасыз етіп, жергілікті бюджеттердің басты кіріс көзіне айналды. Табыс салығының үлесі — 29,7%, мүлік салығы — 7,9%, әлеуметтік салық — 2,5%, заңдық мәні бар әрекеттер үшін міндетті төлемде

Табыс салығы жеке табыс салығынан (59 425,7 млн теңге, салық түсімдерінің 20,5%-ы) және корпоративтік табыс салығынан (26 605,9 млн теңге, 9,2%) тұрады.
Жалпы түсімдегі үлесі 29,7% болатын табыс салығы жылдық жоспардың 46,5%-ына орындалды. Бұл салық түсімдерінің орташа көрсеткішінен (45,0%) жоғары.
Аумақтардың салық түсімдері бойынша рейтингі (2026 жылғы 1 шілде, млн теңге)

Салық базасының шоғырлануы
Облыстық маңызы бар екі қала — Қапшағай мен Алатау 11 аумақтық бюджеттің екеуін құрағанымен, облыстың орындалған салық түсімдерінің 7,0%-ын ғана қамтамасыз етеді. Қалған тоғыз ауданның үлесі — 93,0%. Ең ірі үш аумаққа (Іле, Қарасай және Талғар аудандары) түсімдердің 82,2%-ы, ал алғашқы бес аумаққа 93,5%-ы тиесілі.
Аумақтар арасындағы салық түсімдерінің бөлінісі бойынша Херфиндаль-Хиршман индексі 3 891 тармақты құрады. Бұл салық базасының жоғары деңгейде шоғырланғанын көрсетеді. Іле ауданының өзі облыс аумақтарындағы салық түсімдерінің 59,1%-ын қалыптастырады. Сондықтан жалпы облыстық көрсеткіштің динамикасы көбіне осы аудан бюджетінің орындалуына тәуелді. Түсімі ең аз бес аумақтың салық базасындағы жиынтық үлесі небәрі 3,6%.
Жоспарды орындаудағы көшбасшылар мен аутсайдерлер
Нақтыланған жылдық жоспардың орындалу қарқыны бойынша (жартыжылдық сызықтық межесі — 50%) Кеген ауданы (54,3%), Райымбек ауданы (53,7%) және Ұйғыр ауданы (52,9%) көш бастап тұр. Ең төмен көрсеткіштер Қапшағай қ.ә. (37,3%), Қарасай ауданында (44,1%) және Іле ауданында (44,7%) тіркелді.
Есепті кезеңнің жиынтық жоспарын орындау бойынша Райымбек ауданы (127,1%), Балқаш ауданы (110,9%) және Ұйғыр ауданы (109,3%) алда. Облыстың барлық аумағы есепті кезеңге арналған жиынтық түсімдер жоспарын орындады немесе асыра орындады.
Алматы облысы аумақтарының кіріс базасының 97,8%-ы салық түсімдерінен қалыптасады. Оның ішінде тауарларға, жұмыстар мен қызметтерге салынатын ішкі салықтардың үлесі 59,2%. Сондықтан аумақтар жоспарының орындалуы осы салық базасының динамикасына тікелей тәуелді.
Қапшағай мен Алатау қалаларының салық базасындағы жиынтық үлесі небәрі 7,0%. Соған қарамастан Херфиндаль-Хиршман индексі 3 891 тармақты құрайды. Бұл жоғары шоғырлануды білдіреді: жалпы облыстық көрсеткіштердің динамикасын өзге аумақтардағы орташа жағдайдан гөрі Іле ауданы бюджетінің орындалуы көбірек айқындайды.
1 шілдеде салық түсімдерінің жылдық жоспарға қатысты орташа облыстық орындалуы 45,0%-ды құрады. Бұл жартыжылдық сызықтық межеден (50%) төмен. Ал кезеңнің жиынтық жоспары 101,5%-ға орындалды. Яғни аумақтар есепті кезеңге өздері белгілеген жедел межелерден асып түсті.
Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросы арнайы EconomyKZ.org үшін


