Заң шығару жұмысы ұзақ мерзімді процесс екені белгілі. Заң жобасын дайындаған кезде оны орталық және жергілікті атқарушы органдарда келісу рәсімінен өткізу қажет.
Содан кейін құжат Үкімет пен Президент Әкімшілігінің орталық аппаратында қаралып, екі палаталы Парламентке ұсынылады. Бұл процесс толық бір жылдан үш жылға дейін уақыт алуы мүмкін.
Процестің ұзаққа созылуы кейбір нормаларды қайта қарау және басқа мемлекеттік органдармен қайта келісу қажеттілігімен байланысты болуы мүмкін. Әсіресе, бұл жағдай жеке кәсіпкерлік субъектілерінің қызметін реттеуге қатысты нормаларда жиі кездеседі.
Әлемдік тәжірибеге сүйенсек, реттеудің артық қатаңдауына жол бермеу үшін 2015 жылы арнайы құрал – Реттеушілік ықпалды талдау (РЫТ) енгізілді.
Ескертпе: РЫТ Қазақстан Республикасының мемлекеттік жоспарлау жүйесінің құжаттары, нормативтік құқықтық актілер жобалары, Еуразиялық экономикалық одақтың техникалық регламенттері, кәсіпкерлік субъектілеріне қатысты реттеу шараларын енгізу немесе күшейтуді көздейтін жобаларға қолданылады. Алайда, заңнамада ерекше жағдайлар бар, онда РЫТ жүргізілмейді. Олар: халықтың өмірі мен денсаулығына, қоршаған ортаға және ұлттық қауіпсіздікке қауіп төндіретін жағдайлар.
Мысалы:
• Апаттардың, табиғи және төтенше жағдайлардың салдарын жою;
• Қару-жарақ, әскери техника, есірткі және психотроптық заттардың айналымын реттеу;
• Қаржы ұйымдарының қызметін реттеу;
• Экономикалық қауіпсіздікке немесе елдің қаржы жүйесінің тұрақтылығына қауіп төнгенде шара қолдану;
• Мемлекеттік құпияларды қамтитын актілер және т.б.
Алайда, тәжірибеде кейде осы ерекшеліктер ескерілмей жатады. Мысалы, 2022 жылы жылу электр орталықтарын (ЖЭО) отынның резервін қамтамасыз етуге міндеттейтін норма РЫТ-тан өтпей қалған. Себебі, толықтай мұздап қалған қала мысалы жоқ деп көрсетілген. Бірақ, көп ұзамай, Экибастұз қаласында ЖЭО-да апат болып, қала жылусыз қалды. Бұл жағдай қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз етуде мұндай нормаларды нақты реттеу қажет екенін көрсетті.
Ұсыныстар:
1. Заңнамалық деңгейде РЫТ қажет емес жағдайларды нақтырақ регламенттеу;
2. «Жаппай кәсіпкерлік» ұғымын енгізу;
3. Егер норма жаппай кәсіпкерлікке қатысты болса, РЫТ жүргізуді міндеттеу.
Бұл өзгерістер уақыт өте келе қоғам мен бизнес мүдделерінің тепе-теңдігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
