EC[ON]OMY

Қазақстанның Өндірістік Секторы: 2019-2023 Жылдардағы Даму

Қазақстанның өндірістік секторы елдің экономикалық дамуына негізгі үлес қосып келеді, жұмыс орындарын қамтамасыз етіп, өңірлердің дамуына және мемлекеттік бюджеттің толығуына ықпал етеді. 2019 жылдан 2023 жылға дейінгі кезеңде өндіріс маңызды сынақтардан өтіп, даму стратегияларын қалыптастыруға қажетті өзгерістерге ұшырады.

Статистикалық деректерге сәйкес, 2019 жылы өндірілген өнеркәсіп өнімінің жалпы көлемі 29 380 342 млн теңгені құрады. 2020 жылы COVID-19 пандемиясы мен жаһандық экономикалық дағдарыс әсерінен бұл көрсеткіш 27 028 506 млн теңгеге дейін төмендеді. Бұл төмендеу өндірістердің тоқтауы, жеткізілім тізбектерінің үзілуі және әлемдік сауданың бәсеңдеуімен байланысты болды. Өнеркәсіп өндірісінің индексі алдыңғы жылмен салыстырғанда 0,5%-ға төмендеді, бұл барлық экономикалық секторлар үшін дабыл белгісі болды.

Дегенмен, 2021 жылы қалпына келу басталды. Өнеркәсіп сенімді өсім көрсетті, өндіріс көлемі 37 606 243 млн теңгеге жетті, бұл 2020 жылғы көрсеткіштен 39%-ға жоғары. Өнеркәсіп өндірісінің физикалық көлем индексі 3,6%-ға көтерілді. 2022 жылы өсім жалғасты, бірақ баяу қарқынмен: өндіріс көлемі 48 777 089 млн теңгені құрады, ал индекс 1,2%-ға өсті.

2023 жылы Қазақстан өнеркәсібі өз позициясын тағы нығайтты. Өндіріс көлемі 46 991 787 млн теңгеге жетті, ал өнеркәсіп өндірісінің индексі 4,4%-ға өсті. Бұл өсім пандемиялық дағдарыстан кейін экономиканың біртіндеп тұрақтанғанын көрсетеді.

Тау-кен өнеркәсібі Қазақстандағы өндірістік өнімнің елеулі бөлігін қамтамасыз ететін ірі сектор болып қала береді. 2019 жылы осы сектордағы өндіріс көлемі 10 032 109,5 млн теңгені құрады. 2020 жылы бұл көрсеткіш 8 596 835,5 млн теңгеге дейін төмендеді, бұл жаһандық экономикалық қиындықтар мен мұнай мен шикізат бағасының құлдырауын көрсетті. Алайда, 2023 жылға қарай сектор өзінің позициясын қалпына келтіріп, 15 365 189,2 млн теңгеге жетті. Тау-кен өнеркәсібінің физикалық көлем индексі 4,8%-ға өсті, бұл өндіріс қызметінің біртіндеп қалпына келгенін және күшейгенін көрсетеді.

Соңғы жылдары өңдеуші өнеркәсіп тұрақты өсуді көрсетті. 2019 жылы өндіріс көлемі 7 972 864,1 млн теңгені құрады. 2023 жылы бұл көрсеткіш 14 677 340,2 млн теңгеге дейін өсті, бұл сектор үшін маңызды жетістік болды. 2023 жылы өңдеуші өнеркәсіптің өндіріс көлемінің индексі 4,0%-ға өсті. Өндіріс көлемінің ұлғаюы технологиялық жаңартулар мен экспорттық әлеуеттің кеңеюіне салынған инвестициялар арқылы қамтамасыз етілді.

Дегенмен, өңдеуші өнеркәсіп те қиындықтарға тап болды. Негізгі мәселелерге әлемдік нарықтағы жоғары бәсекелестік, білікті жұмыс күшіне деген қажеттілік және жабдықты жаңғырту қажеттілігі жатады.

Электр энергиясымен, газбен және бумен жабдықтау секторлары өндірістік дамуға елеулі үлес қосты. 2019 жылы бұл сектордың көлемі 980 795,2 млн теңгені құрады. 2023 жылға қарай ол 1 690 003 млн теңгеге дейін ұлғайды. Сектордың физикалық көлем индексі 5,4%-ға өсті, бұл энергетикалық инфрақұрылымның белсенді дамуын көрсетеді. Энергиямен қамтамасыз етудің сенімділігі мен тұрақтылығы өнеркәсіптің одан әрі өсуі үшін басымдық болып қала береді.

Су жеткізу және қалдықтарды өңдеу секторы орташа өсім қарқынын көрсетті. 2019 жылы бұл сектордың көлемі 168 723,7 млн теңге болды, ал 2023 жылға қарай 279 912,8 млн теңгеге дейін өсті. Алайда, физикалық көлем индексінің ауытқуы сектордың қосымша инвестициялар мен жаңғырту бағдарламаларын қажет ететінін көрсетеді.

Деректерді талдау өндірістің өңірлер бойынша әркелкі дамуын көрсетеді. Мысалы, Ақмола облысында өндіріс көлемі 2019 жылғы 508 948 млн теңгеден 2023 жылы 1 326 892,7 млн теңгеге дейін өсті. 2023 жылы облыстың физикалық көлем индексі 111,9%-ды құрады, бұл өңірдегі өндірістік сектордың оң өзгерістерін көрсетеді.

Дәстүрлі түрде мұнай өндіру орталығы болып табылатын Атырау облысында 2019 жылы өндіріс көлемі 4 449 415,8 млн теңгені құрады, ал 2023 жылға қарай 7 324 014,8 млн теңгеге жетті. Физикалық көлем индексі 2023 жылы 11,2%-ға өсті, бұл пандемиядан кейінгі сектордың қалпына келуі мен позицияның нығаюын көрсетеді.

2019-2023 жылдардағы өндірістік өндіріс бойынша жалпы талдау пандемия мен экономикалық қиындықтарға қарамастан, Қазақстанның өнеркәсіптік сектордың тұрақтылығын көрсеткенін және оның өсуін қалпына келтіре алғанын көрсетеді. Алдағы жылдары даму үшін маңызды бағыттар — энергия тиімділігін арттыру, инновациялық технологияларды енгізу және ішкі өндірісті кеңейту.

Өсу перспективаларына қоршаған ортаны қорғау шараларын күшейту және тұрақты практикаларға көшу де кіреді. Өнеркәсіпке инвестицияларды қолдау және халықаралық серіктестермен ынтымақтастықты кеңейту осы мақсаттарға жетуде маңызды рөл атқара алады.

Дайындаған: Ален Серік, Economy kz порталының сарапшысы

Scroll to Top