EC[ON]OMY

Қазақстанның 2025 жылғы сыртқы сауда көрсеткіштері

2025 жылдың алғашқы жеті айында Қазақстанның тауар айналымы шамамен 78,2 млрд АҚШ долларын құрады. Бұл 2024 жылдың дәл осы кезеңімен салыстырғанда 2,6%-ға аз. Төмендеу негізінен экспорттың қысқаруына байланысты болды: тауар экспорты 43,6 млрд доллар болды (жылдық көрсеткішпен салыстырғанда -6,4%).

Сонымен қатар, импорт 2,6%-ға өсіп, 34,6 млрд долларғажетті. Осылайша, сыртқы сауда сальдосы шамамен 9 млрд долларға дейін азайды (2024 ж. — 12,8 млрд доллар). Бұл валюталық түсімдер бойынша қауіпсіздік «жастығының» жұқарғанын көрсетеді. Дегенмен, сауда балансы әлі де оң, бұл төлем балансының ағымдағы шотын және елге валюта келуін қолдап тұр, тек бұрынғыдан аз көлемде.

Экспорт жыл басында өткен жылдың деңгейінен төмен болды. Қаңтар-сәуірде экспорт көлемі 2024 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда тек 89,5% болды. Мамыр мен маусым айларында экспорт былтырғыға қарағанда шамамен үштен бірге қысқарды. Алайда шілде айында алғаш рет экспорт былтырғы шілдеден 2%-ға артып, бұл белгілі бір тұрақтану белгісін көрсетті.

Импорт керісінше, жыл басындағы төмендеуден кейін тұрақты түрде өсіп отырды. Қаңтарда -6,9% болған импорт, ақпаннан бастап өсім көрсетті және көктемде қарқын алды. Бұл ішкі сұраныстың біртіндеп жанданғанын көрсетеді.

Экспорт негізінен шикізат пен жартылай өңделген өнімдерден тұрады.

2025 жылы:

  • ⁠ ⁠шикізаттық аралық тауарлар — 90%-дан астам, оның ішінде:
  • ⁠ ⁠энергия тасымалдаушылар (мұнай мен газ) — 50%-дан астам экспорт табысын береді;
  • ⁠ ⁠инвестициялық тауарлар — шамамен 3%;
  • ⁠ ⁠тұтынушылық тауарлар — 4%, бірақ олардың үлесі біртіндеп өсуде (әсіресе ауылшаруашылық өнімдері мен тағам майлары).

Импорт құрылымы анағұрлым әртараптандырылған:

  • ⁠ ⁠инвестициялық тауарлар (техника, жабдық, көлік),
  • ⁠ ⁠тұтынушылық дайын тауарлар (өнеркәсіптік және азық-түлік),
  • ⁠ ⁠аралық тауарлар (шикізат, бөлшектер),
  • ⁠ ⁠отын-энергетикалық тауарлардың үлесі аз, бірақ жанар-жағармай өнімдерінің импорты 50%-дан астам өсті.

Бұл ішкі нарықта тұтыну мен инвестициялық белсенділіктің артқанын білдіреді.

Экспортта басты тауар — мұнай (52,3% үлес).

Алайда мұнай экспортының табысы -11,3% төмендеді.

Сондай-ақ төмендегендер:

  • ⁠ ⁠табиғи уран — -16,7%
  • ⁠ ⁠мыс кендері — -13,4%
  • ⁠ ⁠ферроқорытпалар — -6,6%
  • ⁠ ⁠мыс катодтары — -6,1%

Сонымен қатар, кейбір ауылшаруашылық өнімдері өсім көрсетті:

  • ⁠ ⁠бидай — +56%
  • ⁠ ⁠күнбағыс майы — +76%
  • ⁠ ⁠табиғи газ — +9%

Импортта өскен негізгі тауарлар:

  • ⁠ ⁠жеңіл көліктер — +16,5%
  • ⁠ ⁠автокузовтар — +22%
  • ⁠ ⁠автобөлшектер — +14%
  • ⁠ ⁠мұнай өнімдері — +55%
  • ⁠ ⁠электрогенераторлар — 4 есе өсім

Бұл экономикадағы инвестициялық белсенділіктің артқанын көрсетеді.

Экспортта алғашқы алты елге (Италия, Қытай, Ресей, Нидерланд, Түркия, Өзбекстан) барлық экспорттың 67%-ытиесілі.

Олардың ішінде:

  • ⁠ ⁠Италия — 9,4 млрд$ (-1,5 млрд),
  • ⁠ ⁠Қытай — 8,1 млрд$ (-0,5 млрд),
  • ⁠ ⁠Ресей — 4,5 млрд$ (-0,9 млрд),
  • ⁠ ⁠Нидерланд — +16% өсім,
  • ⁠ ⁠Өзбекстан — +24% өсім,
  • ⁠ ⁠Түркия — +10% өсім.

Импортта негізгі екі ел — Қытай мен Ресей (бірге 58% үлес):

  • ⁠ ⁠Қытай — 10,0 млрд$ (+1,8 млрд),
  • ⁠ ⁠Ресей — 10,0 млрд$ (-0,2 млрд),
  • ⁠ ⁠Одан кейін Германия, Оңтүстік Корея, АҚШ, Түркия.

Қытайдан импорттың күрт өсуі және Ресейден азаюы байқалады, бұл сауда арналарының қайта бағытталуын көрсетеді.

Макроэкономикаға ықпал

  • ⁠ ⁠Экспорт табысының қысқаруы және импорттың өсуі сауда сальдосын азайтып, төлем балансына қысым түсіруде.
  • ⁠ ⁠Бұрын мұнай экспорты валюта түсімін молайтса, 2025 жылы бұл ағын бәсеңдеді.
  • ⁠ ⁠Бұл бюджет пен Ұлттық қорға түсетін кірістерді де азайтуы мүмкін.
  • ⁠ ⁠Сонымен бірге импорттың өсуі ішкі сұраныстың қалпына келуін көрсетеді және инвестициялық жобалардың жандануына ықпал етеді.

2025 жылдың қаңтар-шілде айларында Қазақстанның сыртқы саудасы экспорттың қысқаруы мен импорттың өсуіменсипатталды. Сауда сальдосы азайды, бірақ құрылым біртіндеп өзгеріп келеді: шикізатқа тәуелділік азайып, ауылшаруашылық және инвестициялық тауарлар үлесі өсуде.

Бұл келешекте сыртқы сауданың теңгерімді дамуына негіз бола алады. Ол үшін шикізаттан тыс экспортты арттыру және импортты экономика жаңғырту үшін тиімді пайдалану маңызды.

Ернар Серік, Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросы, арнайы www.economyKZ.org үшін

Scroll to Top