EC[ON]OMY

Қазақстандағы климаттық инвестициялар: Болашаққа қадам

Әлем климаттың өзгеру салдарымен күресуде. Тұрақты инфрақұрылымға инвестиция салу басымдыққа айналуда. Онсыз келер ұрпаққа болашақты қамтамасыз ету мүмкін емес.

Климаттық инвестициялардың қажеттілігі

Климаттың өзгеруі айтарлықтай зиян келтіруде. 2024 жылы табиғи апаттардан экономикалық шығын 150 миллиард доллардан асты. Бұл өзгерістер азық-түлік қауіпсіздігіне, экожүйелерге және экономикалық тұрақтылыққа қауіп төндіруде. Олар дамыған және дамушы елдерге бірдей әсер етеді.

Қауіп-қатерлерді азайту үшін ірі инвестициялар қажет. Тек жаңартылатын энергия секторына жыл сайын 600 миллиард доллардан астам қаржы керек. 2024 жылы климаттық жобаларға салынған жалпы инвестиция 1,3 триллион долларды құрады. Бірақ бұл Париж келісімінің мақсаттарына жету үшін жеткіліксіз.

Инвестициялардың негізгі бағыттары

Негізгі басымдық – жаңартылатын энергия көздерін дамыту. Күн панельдері, жел турбиналары мен аккумулятор жүйелері айтарлықтай қаражатты талап етеді. Инфрақұрылым да маңызды рөл атқарады. Тұрақты көлік жүйелері, жасыл қалалар мен энергия үнемдейтін ғимараттар көмірқышқыл газы шығарындыларын азайтуға көмектеседі.

Ауыл шаруашылығы да климатқа бейімделуі керек. Бұл суғару жүйелерін жақсартуды, төзімді дақылдарды қолдануды және деградацияға ұшыраған жерлерді қалпына келтіруді қамтиды.

Жеке сектордың рөлі

Жеке сектор климаттық жобаларды қаржыландыруда маңызды рөл атқарады. Бірақ компаниялар ұзақ мерзімді инвестициялардан көбіне бас тартады. 2024 жылы климаттық инвестициялардың тек 37%-ы жеке сектордан түсті. Бұл жоғары тәуекелдер мен ынталандырудың болмауына байланысты.

Мемлекеттер жеке компанияларды салықтық жеңілдіктер мен кепілдіктер арқылы тарта алады. Мысалы, мемлекеттік-жекеменшік әріптестік механизмдері кейбір елдерде тиімділігін дәлелдеді.

Халықаралық ұйымдардың рөлі

Халықаралық ұйымдар климаттық бастамаларды қаржыландыруды қолдайды. Дүниежүзілік банк пен Халықаралық валюта қоры несиелер мен гранттар береді. 2024 жылы осы бағдарламалар арқылы 84 миллиард доллардан астам қаражат бөлінді. Бұл қаржы осал елдерді қолдауға және қарыз жүктемесін азайтуға бағытталды.

Жасыл климат қоры дамушы елдер үшін қаржыландырудың негізгі көзіне айналды. 2024 жылы бұл қор арқылы 10 миллиард доллардан астам қаражат бөлінді.

Қазақстанға әсері

Қазақстан да климаттың өзгеру салдарымен күресуде. Құрғақшылық пен төтенше ауа райы құбылыстары өнімділікті төмендетіп, су ресурстарына қауіп төндіруде. Бұл қиындықтарды шешу үшін ірі инвестициялар қажет. Мысалы, күн және жел энергиясын дамыту көмірге тәуелділікті азайтады.

2024 жылы Қазақстанда жаңартылатын энергия үлесі 3,5%-ды құрады. Тұрақты дамуға жету үшін бұл көрсеткіш 2030 жылға дейін 15%-ға жетуі тиіс. Сонымен қатар, суғару жүйелерін жақсарту және тұрақты ауыл шаруашылығы тәжірибелерін енгізу қажет.

Мәселелер мен кедергілер

Климаттық инвестициялардағы негізгі кедергі – қаржының жетіспеушілігі. Әсіресе, дамушы елдер ерекше қиындықтарға тап болуда. Көптеген елдер сыртқы көмекке тәуелді. Бірақ гранттар мен несиелер көлемі барлық қажеттіліктерді жабуға жеткіліксіз.

Сонымен қатар, климаттық жобалар үлкен бастапқы инвестицияларды талап етеді. Бұл жеке сектордың қатысуын шектейді.

Шешу жолдары

Кедергілерді еңсеру үшін кешенді тәсіл қажет. Халықаралық ынтымақтастық басты рөл атқарады.

Мемлекеттер климаттық жобаларға ішкі инвестицияларды арттыруы тиіс. Бұл салықтық жүйені реформалау және көмірсутекке берілетін субсидияларды қысқарту арқылы мүмкін болады.

Жеке секторды жасыл облигациялар мен бірлескен қаржыландыру механизмдерін енгізу арқылы тартуға болады.

Болашаққа көзқарас

Тұрақты инфрақұрылымға инвестиция салу басымдықта қалады. Онсыз тұрақты даму мүмкін емес. Қазақстан халықаралық бастамаларға белсенді қатысуы және өз климаттық жобаларын дамытуы қажет.

Планетаның болашағы бүгінгі шешімдерге байланысты. Тек ынтымақтастық пен инновациялар арқылы ғана прогреске қол жеткізуге болады.

Дайындаған: Лина Егель қызы арнайы www.economyKZ.org үшін

Scroll to Top