EC[ON]OMY

Қазақстан аналитика саласында көшбасшы бола ала ма?

Бүгінде аналитика тек сандар мен кестелер емес, ол болашақты болжауға, тәуекелдерді азайтуға және негізделген шешімдер қабылдауға мүмкіндік беретін құрал. Қазіргі заманғы сын-қатерлер жаңа стандарттар мен тәсілдерді талап етеді. Қазақстан да осы жолда. 

Ашық деректер: қиындықтар мен мүмкіндіктер

2025 жылға қарай адамдар жасайтын ақпарат көлемі екі есе артады. Қазақстан бұл үдерістен тыс қалмайды, елде үлкен көлемде деректер жиналуда. Бірақ бұл деректердің көп бөлігі жүйесіз.

Негізгі қиындықтар:

• Деректердің бөлшектенуі. Мемлекеттік органдар, бизнес және ғылыми мекемелер деректерді жеке-жеке жинайды.

• Жүйелердің әлсіз байланысы. Деректерді өңдеу бірыңғай әдіске сәйкес жүргізілмейді.

• Аналитикалық мүмкіндіктердің шектеулілігі.Тәуекелдерді бағалау мен болжау жұмыстары баяу жүруде.

АҚШ тәжірибесі: Деректерді орталықтандыру және өңдеу стандарттарын енгізу АҚШ-қа неғұрлым нақты болжамдар жасауға және шешім қабылдау тиімділігін арттыруға мүмкіндік берді. Қазақстан осы үлгіні зерттеп, өз жүйесін жетілдіруі керек.

Неге аналитиктердің кәсібиленуі маңызды?

Аналитиктер — тек ақпарат жинайтын мамандар емес. Олар:

• Деректерді бір жүйеге біріктіре алатын.

• Ақпаратты басқару шешімдеріне айналдыра алатын.

• Заманауи технологияларды: жасанды интеллект (ЖИ), машиналық оқыту және үлкен деректерді қолдана алатын мамандар болуы керек.

Қазақстанда аналитиктердің басым бөлігі мемлекеттік органдар мен қаржы секторында жұмыс істейді. Бірақ олардың көпшілігі бүгінгі талаптарға сай емес.

Не істеу керек?

1. Оқыту. Жасанды интеллект және үлкен деректер бойынша оқу бағдарламаларын құру.

2. Сертификаттау. Аналитиктерге бірыңғай стандарттарды енгізу.

3. Мансаптық траекториялар. Мамандық өкілдері үшін даму және өсу мүмкіндіктерін жасау.

АҚШ-та аналитиктерді дайындау және олардың мансабы

Нақты жүйені ұсынады:

1. Оқу курстары:

◦ Машиналық оқыту алгоритмдерін зерттеу.

◦ Үлкен деректермен жұмыс істеу.

◦ Нақты мысалдармен практикалық жұмыстар.

2. Жұмыс жағдайында оқу:

◦ Студенттер нақты жобаларға қол жеткізеді.

◦ Практикалық дағдылар теориялық білімді бекітеді.

3. Мансаптық өсу жолдары:

◦ Мамандар өз мансаптарын жоспарлап, біліктілігін арттыра алады.

Университеттер, ғылыми институттар және мемлекеттік органдар осындай бағдарламаларды бірлесе әзірлеуі тиіс. Бұл аналитиктердің жаңа буынын қалыптастыруға және олардың елден кетуінің алдын алуға көмектеседі.

Технологиялар: аналитиканың болашағы

Заманауи аналитиканың технологиясыз жүзеге асуы мүмкін емес.

Жасанды интеллект пен машиналық оқыту:

• Рутиналық тапсырмаларды автоматтандырады.

• Күрделі процестерді жеделдетеді.

Қазақстанға ұсыныс:

• ЖИ және үлкен деректерді қолдану бағдарламаларын оқу жүйесіне енгізу.

• Деректерді өңдеу мен талдау бойынша ұлттық платформаларды дамыту.

Бұл Қазақстанға жоғары деңгейде жұмыс істей алатын мамандарды даярлауға мүмкіндік береді.

Халықаралық ынтымақтастық: тәжірибе алмасу

АҚШ басқа елдермен тәжірибе мен технологиялар алмасу үшін белсенді жұмыс істейді. Қазақстан да бұл тәсілді қолдануы керек:

• Халықаралық зерттеу жобаларына қатысу.

• Бірлескен оқу бағдарламаларын жасау.

• Мамандар мен студенттерді алмасу.

Мүмкіндіктер:

• Заманауи әдістерді жылдам енгізу.

• Озық тәжірибеге қол жеткізу.

• Қазақстанның бәсекеге қабілеттілігін арттыру.

Қиындықтар мен шешімдер

Аналитика саласын кәсібилендіру барысында бірқатар қиындықтар туындайды:

1. Қаржыландырудың жеткіліксіздігі.

Сапалы оқу бағдарламаларын құру көп ресурстарды қажет етеді.

Шешім: халықаралық гранттар мен жеке инвестицияларды тарту.

2. Кадр тапшылығы.

Көптеген мамандар үлкен деректермен жұмыс істеуге дайын емес.

Шешім: қайта даярлау және оқыту бағдарламаларын дамыту.

Қазақстан үшін перспективалар

Аналитика саласын кәсібилендіру Қазақстан үшін бірқатар артықшылықтар береді:

1. Шешімдердің сапасын арттыру.

Мемлекеттік органдар неғұрлым негізделген шешімдер қабылдай алады.

2. Ашықтық пен сыбайлас жемқорлықтың төмендеуі.

Бірыңғай стандарттар қателіктер мен тәуекелдерді азайтады.

3. Аймақтағы көшбасшылық.

Қазақстан Орталық Азияда аналитика орталығына айналып, инвесторларды тартып, халықаралық беделін нығайта алады.

Аналитика саласын кәсібилендіру — Қазақстанның табысты дамуының маңызды бөлігі. АҚШ тәжірибесі, соның ішінде процестерді стандарттау, технологияларды енгізу және халықаралық ынтымақтастықты дамыту, елге тұрақты өсудің негізін құруға көмектеседі.

 
 
Аскар Рахимжанов, Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросы, арнайы www.economyKZ.org үшін

Scroll to Top