EC[ON]OMY

Өзбекстан авиациясының дамуы: ең соңғы өзгерістер

Соңғы жылдары Өзбекстанның азаматтық авиация саласы қарқынды дамуда. Бұл өзгерістер 2018 жылғы реформалардан басталып, әуе кеңістігін ырықтандыру, жолаушылар санының өсуі, туризмнің дамуы және техникалық инфрақұрылымды кеңейту секілді бағыттармен жалғасуда.

Сол жылы бұрынғы ұлттық әуекомпания құрылымы қайта қаралып, оның негізінде екі бөлек ұйым құрылды:

  • ⁠ ⁠»Uzbekistan Airways» – жолаушылар тасымалымен айналысатын ұлттық тасымалдаушы;
  • ⁠ ⁠»Uzbekistan Airports» – 11 өңірлік әуежайды басқаратын компания.

Бұл өзгерістер бәсекелестікке жол ашып, қызмет сапасын арттыруға мүмкіндік берді.

«Ашық аспан» және халықаралық серіктестік

2019 жылдың қазанынан бастап Өзбекстан «бесінші еркіндік дәрежесімен» «ашық аспан» режимін енгізді. 2020 жылдың тамызына қарай бұл режим барлық өңірлік әуежайларда іске қосылды.

Сол нәтижесінде шетелдік компаниялар ағыла бастады:

  • ⁠ ⁠2024 жылы 9 жаңа шетелдік әуе тасымалдаушыӨзбекстанға ұшатын бағыттарын іске қосты (оның ішінде World2Fly, WizzAir, LOT, Qatar Airways, т.б.).
  • ⁠ ⁠Жалпы әуежайлар 13,5 млн жолаушыны қабылдады (өткен жылмен салыстырғанда айтарлықтай өсім);
  • ⁠ ⁠Ұшып-қону саны – 113,6 мың рейс (+33%);
  • ⁠ ⁠87,4 мың тонна жүк және пошта тасымалданды (+23%);
  • ⁠ ⁠Авиацияның ЖІӨ-дегі үлесі – 0,9% немесе $795,5 млн(IATA деректері бойынша).
  • ⁠ ⁠Шетелдік туристер Өзбекстан экономикасында жыл сайын $2 млрд қаражат жұмсайды.

Нарық қатысушылары мен мәселелері

Қазіргі уақытта ел ішінде 8 авиакомпания белсенді жұмыс істейді, оның ішінде:

  • ⁠ ⁠»Uzbekistan Airways» – 45 ұшақ, 67 бағыт, бірақ мемлекеттен қаржылай қолдауды қажет етеді;
  • ⁠ ⁠Жаңа ойыншылар: Qanot Sharq, Silk Avia, Centrum Air, Tashkent Air және т.б.

Салыстыру үшін:

Қазақстанның «Air Astana» компаниясында да 45 ұшақ бар, бірақ бағыт саны аз (42), ұшақтар жасы – орта есеппен 4,5 жыл (Өзбекстанда – 10 жыл). Бұл басқару тиімділігінің жоғары екендігін көрсетеді.

Техникалық артықшылық

«Uzbekistan Airways Technics» – Орталық Азиядағы ең дамыған техникалық қызмет көрсету орталықтарының бірі. Олар Boeing және Airbus ұшақтарының бірнеше түрін жөндей алады.

Мысалы:

  • ⁠ ⁠Ангар көлемі – 17 280 м², бір уақытта 3 кеңфюзеляжды ұшаққа қызмет көрсете алады.
  • ⁠ ⁠Boeing 787 ұшағының композиттік бөлшектерін жөндейтін цех жұмыс істейді.
  • ⁠ ⁠2024 жылы алғаш рет халықаралық жөндеу – Қазақстанның SCAT әуе компаниясының Boeing 757-200 ұшағына қызмет көрсетілді.

Географиялық тұрғыдан Өзбекстан – Қытай, Оңтүстік Азия, Таяу Шығыс пен Еуропаны жалғайтын орталық хаб болуға лайық ел.

Авиацияны дамытудың ұсыныстары

1.⁠ ⁠Ішкі жолаушыларға көңіл бөлу

Көптеген адамдар ұшуды қалтасы көтермейді. АҚШ-тағы Southwest Airlines секілді, Өзбекстан да ұшуды қолжетімді етуі керек:

  • ⁠ ⁠Қысқа бағыттарда бюджеттік авиакомпания құру(low-cost);
  • ⁠ ⁠Онлайн билеттер, мобильді тіркеу, қосымша төлемсізқызметтер енгізу;
  • ⁠ ⁠Өңірлік бағыттар үшін әуежай алымдарын төмендету.

2.⁠ ⁠Қызметкерлерді ынталандыру

Continental Airlines тәжірибесіндей, компания табысы – ішкі мотивацияға да байланысты:

  • ⁠ ⁠Қызметкерлерге сыйақы жүйесі – уақытылы ұшулар, жолаушылардың оң бағалары үшін;
  • ⁠ ⁠Басшылық пен ұжым арасында ашық байланыс – ангарларда, әуежайда бірге жұмыс істеу;
  • ⁠ ⁠Барлық деңгейдегі қызметкерлермен жиі кездесулер – нақты мәселелерді талқылауға арналған.

3.⁠ ⁠Ұлттық low-cost тасымалдаушыны құру

Southwest Airlines тек ішкі рейстермен жұмыс істеп, табысқа жетті. Өзбекстан да осындай қарапайым, нақты модель құра алады:

  • ⁠ ⁠Жеке бренді бар ұлттық бюджеттік компания;
  • ⁠ ⁠Тек тікелей бағыттар, ешқандай транзитсіз;
  • ⁠ ⁠Минималды қызмет – әр жолаушы өзі үшін төлейді.

4.⁠ ⁠Адам капиталына инвестиция

Ұшақтар көп – бірақ табыс жоқ. Себебі техникада емес, командада болуы мүмкін:

  • ⁠ ⁠HR мәдениетін дамыту – оқыту, мансаптық өсу, түсінікті KPI, марапаттар;
  • ⁠ ⁠Ішкі сапа бағдарламалары – «Айдың үздік экипажы», «Жыл әуежайы» және т.б.;
  • ⁠ ⁠Қызметкерлер мен клиенттердің қанағаттануынбағалау.

5.⁠ ⁠Мемлекеттің рөлін қайта қарау

Мемлекеттік дотация емес, жеке бастамалар мен жауапкершілік болуы тиіс:

  • ⁠ ⁠Ұлттық тасымалдаушының бюджетке тәуелділігін біртіндеп азайту;
  • ⁠ ⁠Жеке инвесторларды тарту, шағын үлестерді сату, бәсекелестік орта құру;
  • ⁠ ⁠Мемлекет басқармауы керек, реттеуі керек: қауіпсіздік, тарифтер, стандарттар бойынша.

6.⁠ ⁠Инфрақұрылым және флот

  • ⁠ ⁠Жаңа ұшақтар сатып алу – мысалы, A320neo, Embraer және отын үнемдейтін үлгілер;
  • ⁠ ⁠»Uzbekistan Airways Technics» арқылы техникалық қызмет экспортын дамыту – Орталық Азия елдеріне бағытталған сервис хаб болу;
  • ⁠ ⁠Өңірлік әуежайларды жаңарту, әсіресе «ашық аспан» режимін толық іске асыру үшін.

Өзбекстанда авиацияны жаңа деңгейге көтеруге барлық алғышарттар бар: география, техникалық база, нарықтық әлеует және халықаралық байланыстар. Енді маңыздысы – адамдарға бағытталған, қарапайым, ашықжәне тиімді модель құру.

 

Дайындаған: Ерлан Каримов, тәуелсіз сарапшы, арнайы  үшін www.economyKZ.org

Scroll to Top