2026-2030 жылдарға арналған жаңа Ұлттық парниктік газдарды азайту Жоспарын әзірлеу аясында кейбір ойлар туындап отыр. Атап айтқанда, 1990 жылғы деңгейден парниктік газдардың көлемін 15%-ға азайту мақсатына жету мәселесі туралы.
«Жасыл даму» сайтында Қазақстандағы парниктік газдар шығарындыларын квоталау жүйесі туралы ақпарат бар.

Электр энергетикасы, тау-кен өндірісі, металлургия, өңдеу, мұнай-газ және химия салалары бойынша квоталанған нысандардың деректері көрсетілген.
Бірақ Экологиялық кодексте 10-20 мың тонна шығарындылар көлемі бар «әкімшілік нысандар» да бар екені айтылған.
Алайда бұл нысандар бойынша есептер жиналмайды, сондықтан олардың шығарындылары ескерілмейді.
Сонымен қатар, Экокодексте қарастырылмаған басқа да парниктік газдар көздері бар, мысалы, қоқыс полигондары, ағынды сулар, ірі қара мал шаруашылықтары.
Бұл көздер қазір де бақылауға алынбаған, ал болашақта оларды реттеу мәселесі үлкен сұрақ тудырады.
Осыған байланысты, «Жасыл даму» сайтындағы ақпаратқа сәйкес, «2021 жыл қорытындысы бойынша жүйеде профицит бар» делінген. Бірақ бұл қай тұрғыда айтылып отыр? Егер квоталар бөлінген салалар тұрғысынан қарасақ, бұл рас болуы мүмкін. Алайда мәселені жаһандық деңгейде қарап, бүкіл ел бойынша парниктік газдар шығарындыларын азайту міндетін ескерсек, бұл талдау өте тар ауқымда жасалған деп ойлаймын. Бұлайша, Ұлттық жоспардың мақсатына жету мүмкін емес.
Не істеу керек?
1. Парниктік газ шығаратын барлық нысандарды әкімшілік есепке алу керек.
2. Экокодекске сәйкес 20 мың тоннадан төмен шығарындылары бар нысандар бойынша есеп беру процесін бастау қажет.
3. Ауыл шаруашылығы мен қалдықтарды басқарудан шығатын парниктік газдар бойынша деректер жинауды қолға алу керек.
4. СО2 шығарындылары туралы мәліметтерді 3-5 жыл бойы жинап, осы деректердің негізінде кейінгі квоталау жүйесін әзірлеу керек.
Бұл ұсыныстар Қазақстанның көміртегі ізін толық түсіну және климат өзгерісіне қарсы күресті нақты экологиялық саясатқа айналдыру үшін қажет. Осы арқылы болашақта еліміздің және аймақтың экожүйесін сақтап қалу маңызды.
Әлия Шалабекова, «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ төменкөміртекті даму департаментінің директоры, экономика ғылымдарының кандидаты, MPA


