EcONomyKZ онлайн басылымының сарапшысы әлемдік үрдістер мен Қазақстанның жағдайын талдай келе, бизнес үшін кадрларға инвестиция құю ма, әлде жасанды интеллектке көшкен дұрыс па?
Неге бұл тақырып маңызды?
Бүгінде бизнес екі жолдың бірін таңдауы қажет:
• Адамдарға инвестиция жасау – біліктілікті арттыру, жаңа дағдылар үйрету.
• Жасанды интеллектке сену – процестерді автоматтандырып, адам факторын азайту.
2025 жылғы UBS Global Entrepreneur Report зерттеуіне сәйкес, 54% кәсіпкерлер кадрларды дамытуға қаражат бөлетінін, ал 45% жасанды интеллектке инвестиция салатынын айтты. Қазақстандық бизнес те осы таңдаудың алдында тұр. Дұрыс тепе-теңдік сақтамаса, біз бәсекеге қабілеттілігімізден айырылып қалуымыз мүмкін.
Әлемдік тренд: компаниялар адамдар мен ИИ-ге қатар инвестиция салады
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, ең табысты компаниялар адамдар мен технологияларды біріктіріп жұмыс істейді.
• Amazon логистикасын автоматтандыру үшін миллиардтаған доллар құяды, бірақ жаңа жұмыс орындарын да ашып жатыр.
• Google мәліметтерді өңдеуге ИИ қолданады, бірақ IT мамандарын, сарапшылар мен маркетологтарды жалдауды жалғастырып келеді.
• Tesla автокөліктерін роботтандырса да, көбірек инженерлер мен бағдарламашыларды қажет етеді.
Қорытынды: жасанды интеллект адамдарды алмастырмайды, керісінше, олардың жұмысын тиімді етеді. Бірақ бұл тек технологиямен жұмыс істей алатын мамандарға қатысты.
Қазақстанның жағдайы: Біз қай деңгейдеміз?
Қазақстанда цифрландырудың дамуы бірнеше қиындықтарға тап болып отыр:
1. Цифрлық сауаттылық төмен
◦ Қазақстандық компаниялардың тек 20%-ы ғана заманауи технологияларды қолданады.
◦ Көптеген шағын және орта бизнес әлі де қағазбастылықтан құтыла алмай отыр.
2. Жасанды интеллектке инвестиция аз
◦ Ірі компаниялар цифрландыруды бастағанымен, бұл тек жекелеген жобалар деңгейінде ғана жүріп жатыр.
◦ Мемлекеттік бағдарламалар бар, бірақ олар үлкен ауқымда жүзеге асырылмаған.
Негізгі қауіп
Егер Қазақстанның бизнесі цифрлық технологияларды қолдануға көшпесе, біз әлемдік нарықтан шеттеп қалуымыз мүмкін. Бірақ толықтай автоматтандыру да шешім емес. Адам капиталына инвестиция жасау – басты басымдық болуы тиіс.
Жасанды интеллект адамды алмастыра ала ма?
ИИ – адамды ауыстыратын емес, оны қолдайтын құрал. Міне, үш негізгі себеп:
1. ИИ стандартты шешімдер ұсынады, бірақ шығармашылық ойлай алмайды
◦ Ол сандарды талдай алады, бірақ креативті ойлау мен жаңа идеяларды адам ғана жасай алады.
◦ Бизнес үшін тапқырлық пен стратегия маңызды, ал бұл адамның күші.
2. ИИ адамсыз жұмыс істей алмайды
◦ Жасанды интеллекттің 90%-ы үздіксіз оқытуды қажет етеді.
◦ Компьютерлер қателеседі, оларды түзетуге білікті мамандар керек.
3. Клиенттермен қарым-қатынасты адам жасайды
◦ ИИ қызмет көрсету сапасын жақсарта алады, бірақ адамға тән эмоция мен түсіністік жоқ.
◦ Клиенттер қиын мәселелерде нақты адамдарға сенеді.
Қазақстандық бизнес не істеуі керек?
1. Кадрларды дамытуға инвестиция салу
• Қызметкерлерге IT дағдыларын үйрету – мәліметтерді талдау, CRM жүйелерін қолдану, цифрлық маркетинг.
• Жұмсақ дағдыларды (soft skills) дамыту – аналитикалық ойлау, келіссөз жүргізу, шешім қабылдау қабілеті.
• Кәсіпорын ішінде білім беру бағдарламаларын енгізу – Amazon, Google компанияларының тәжірибесімен ұқсас.
2. Жасанды интеллектті тиімді қолдану
• Құжаттарды өңдеу, бухгалтерия, кадр бөлімі жұмыстарын автоматтандыру.
• Чат-боттар мен CRM жүйелерін енгізу арқылы тұтынушыларға қызмет көрсетуді жақсарту.
• Мәліметтерді талдау арқылы нарықтағы сұранысты алдын ала болжау.
3. Гибридті модель құру
Компаниялар адамдар мен ИИ-ді біріктіріп қолдануы керек.
• Банктер – қарапайым сұраныстарға жасанды интеллект жауап береді, бірақ күрделі сұрақтарды мамандар шешеді.
• Өнеркәсіп – роботтар өндірісте жұмыс істейді, ал адамдар оларды басқарады және қызмет көрсетеді.
Болжам: Қазақстанда 5 жылдан кейін не болады?
Оптимистік сценарий
Егер Қазақстан цифрландыруға және кадрлық саясатқа басымдық берсе, онда:
• 2030 жылға дейін еңбек өнімділігі 30-50%-ға өседі.
• Қазақстан IT экспортын ұлғайтады.
• Көптеген халықаралық инвесторлар елге келеді.
Пессимистік сценарий
Егер технологиялық даму тоқтап қалса, онда:
• Қазақстан әлемдік нарықтан қалып қояды.
• Өнімділік төмендеп, инвесторлар кетеді.
• Жас мамандар шетелге қоныс аударады.
Уақыт аз қалды. Әрекет ету керек!
ИИ – қауіп емес, мүмкіндік. Қазақстанға адамдарды цифрлық дәуірге дайындау, жаңа технологияларға бейімдеу, білім мен инновацияға инвестиция салу қажет.
Не істеу керек?
• Бизнестің міндеті – жасанды интеллектті тиімді қолдану және кадрларды дамыту.
• Мемлекеттің міндеті – цифрлық білім беруді кеңейтіп, стартаптарды қолдау.
• Жеке адамдардың міндеті – жаңа дағдыларды меңгеру, цифрлық сауатты болу.
Біз әлі де таңдау жасай аламыз. Бірақ уақыт шектеулі!
Дайындаған: Сұлтан Валиханов арнайы www.economyKZ.org үшін
