Еуропада ESG (экология, әлеуметтік аспектілер және басқару) жылжымайтын мүлік саласының басты тақырыбына айналды. Қазақстан үшін бұл жай ғана тренд емес, бұл секторды жаңғырту және жаһандық сын-қатерлерге бейімделу мүмкіндігі. Еуропалық тәжірибені пайдалану арқылы ағымдағы мәселелерді шешіп қана қоймай, халықаралық аренада бәсекеге қабілеттілікті арттыруға болады.
Еуропа тәжірибесі көрсеткендей, ESG-сіз ұзақ мерзімді қаржыландыру мүмкін емес. Сауалнамаға қатысқандардың 90%-ы көміртексіз болашаққа көшуге кететін шығындар алдағы бес жылда жобаларды қаржыландыруды анықтайтынын атап өтті. ESG экологиямен ғана шектелмейді, ол бизнестің әлеуметтік жауапкершілігін де қамтиды. Қазақстанда климаттық өзгерістер мен қолжетімді тұрғын үй тапшылығы сияқты сын-қатерлер ESG тәсілін ұлттық даму стратегиясының негізі етуге итермелейді.
Жылжымайтын мүлік саласындағы қауіптер:
1. Климаттық тәуекелдер
Еуропада экстремалды ауа райы жағдайлары жиілеп барады. Сауалнамаға қатысқандардың жартысынан көбі көміртексіз болашаққа жоспар жасалмаған нысандар үшін сақтандыруға қолжетімділік қиын болатынын атап өтті. Қазақстанда бұл тәуекелдер су тасқыны, құрғақшылық және қатты температура секілді табиғи апаттар арқылы көрінеді. Ескі ғимараттарды бейімдеу мәселесі жағдайды одан әрі ушықтырады.
2. Қаржылық кедергілер
Еуропалық банктер «лас» активтерді қаржыландырудан бас тартуда. Бұл ескі ғимараттардың өтімділігін төмендетеді. Қазақстандағы құрылыс секторы жоғары энергия тұтынуымен ерекшеленеді, бұл инвесторлар үшін қосымша кедергі болып табылады.
3. Реттеушілік талаптар
Еуроодақта жаңа экологиялық заңдар энергия тиімділігінің ең төменгі стандарттарын және көмірқышқыл газын шығару салығын енгізуде. Бұл құрылыс компанияларының шығындарын арттырады. Қазақстанда мұндай талаптар әзірше жоқ, бірақ олардың болашақта енгізілуі сөзсіз. Бұл бизнес үшін елеулі өзгерістерге әкеледі.
4. Активтерді бағалаудағы қиындықтар
Еуропалық инвесторлар қазіргі жылжымайтын мүлікті бағалау жүйесінде климаттық және әлеуметтік тәуекелдер ескерілмейтінін атап өтті. Қазақстанда бұл мәселе активтерді бағалаудың ашық тетіктерінің болмауымен одан әрі қиындай түседі.
Қазақстан үшін мүмкіндіктер:
1. «Жасыл» қаржыландыруды тарту
Еуропада тұрақты жылжымайтын мүлікке деген сұраныс өсуде. Жасыл облигациялар танымал құралға айналды. Қазақстан ESG стандарттарына сай келетін жобаларды ұсыну арқылы шетелдік инвестицияларды тарта алады.
2. Құрылыс секторын жаңғырту
Еуропалық құрылыс компаниялары экологиялық материалдар мен энергия тиімді технологияларды белсенді қолдануда. Қазақстан бұл шешімдерді ұзақ мерзімді шығындарды азайту және бәсекеге қабілеттілікті арттыру үшін пайдалана алады.
3. Әлеуметтік инфрақұрылымды жақсарту
Еуропалық қалалар қолжетімді тұрғын үй мен қалалық ортаны жақсартуға инвестиция салуда. Қазақстан бұл тәжірибені тұрғын үй тапшылығын шешу үшін қолдана алады, әсіресе урбанизациясы жылдам жүріп жатқан қалаларда.
4. Бәсекеге қабілеттілікті арттыру
ESG стандарттарына сәйкес активтерін бейімдеген компаниялар арзан несиелер мен ұзақ мерзімді келісімшарттарға қол жеткізеді. Бұл халықаралық ірі компанияларды тарту үшін маңызды.
ESG бизнеске қалай әсер етеді?
Мысал: Нысандарды сақтандыру
Еуропалық сауалнамаға қатысушылардың 65%-ы климаттық тәуекелдерге байланысты сақтандыру шығындарының өсуін күтуде. Қазақстан жаңа нысандарды жобалауда және ескі ғимараттарды бейімдеуде бұл факторды ескеруі керек.
Мысал: «Жасыл» жобаларды қаржыландыру
Еуропада респонденттердің 70%-ы ESG капиталды тартуда маңызды екенін айтады. Қазақстан жасыл қаржы құралдарын, мысалы, облигациялар немесе тұрақты жобаларға субсидияларды дамыта алады.
Мысал: Әлеуметтік бейімделу
Еуропада сауалнамаға қатысушылардың 60%-ы тұрғындардың әл-ауқаты девелоперлер үшін маңызды фактор болатынын атап өтті. Қазақстан әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту бағдарламаларын енгізу арқылы өмір сүру сапасын арттыра алады.
Қазақстан үшін ұсыныстар
1. Ұлттық ESG стратегиясын әзірлеу
Энергия тиімділігі талаптарын күшейту және тұрақты жобаларды қолдау механизмдерін енгізу қажет.
2. Салықтық жеңілдіктер мен субсидиялар енгізу
Бұл қолжетімді тұрғын үй құрылысы мен жасыл технологияларды енгізуді ынталандырады.
3. Халықаралық капиталды тарту
ESG жобалары арқылы шетелдік инвесторларға қолайлы жағдай жасау.
4. Активтерді бағалауды жаңғырту
Климаттық және әлеуметтік факторларды ескеретін ашық стандарттарды енгізу қажет.
Еуропадағы ESG тәжірибесі көрсеткендей, тұрақты даму — бұл жай ғана тренд емес, бұл қажеттілік. Қазақстан үшін ESG салада жаңашылдық енгізудің, өмір сүру сапасын жақсартудың және инвестициялар тартудың құралы бола алады. Бұл уақыт талабына сай келетін тұрақты болашақ құру мүмкіндігі.
Дереккөз: Emerging Trends in Real Estate Europe 2025.
Дайындаған: Сұлтан Валиханов, Economy KZ порталының сарапшысы
