Қазіргі таңда тұрақты даму – көптеген елдердің басым бағытына айналды. Білім беру мекемелері экологиялық технологияларды ілгерілетуде маңызды рөл атқарады. Ұлыбритания бұл бағытта айтарлықтай табыстарға қол жеткізді. Қазақстан да осы тәжірибені үлгі етіп, алғашқы қадамдарын жасауда. Бұл мақалада Ұлыбританияның тәжірибесі және оны Қазақстан жағдайына бейімдеудің жолдары қарастырылады.
Ұлыбритания тұрақты даму саласындағы көшбасшы елдердің бірі. 2008 жылы қабылданған Climate Change Act заңы экологиялық өзгерістердің негізін қалады. Бұл заң елді 2050 жылға дейін көмірқышқыл газының шығарылуын 80%-ға азайтуға міндеттеді. Білім беру саласында бұл заң көптеген бастамалардың жүзеге асуына ықпал етті.
Ең табысты жобалардың бірі – экологиялық таза кампустар құру. Шығыс Англия университеті (UEA) осы бағытта көш бастап тұр. Мұнда жел генераторлары, күн панельдері және энергия тиімділігі жоғары ғимараттар пайдаланылады. Мұндай шаралар университеттің көміртегі ізін едәуір азайтуға мүмкіндік берді.
Тағы бір сәтті жоба Аберистуит университетінде жүзеге асырылды. Мұнда 18 ғимарат жаңғыртылды, оның ішінде 2000 студент тұратын жатақханалар бар. Re:fit бағдарламасы аясында жарықдиодты шамдар орнатылды. Бұл шамдар дәстүрлі шамдармен салыстырғанда 75%-ға аз энергия тұтынады.
Сонымен қатар, кампустарға қуаты 118 кВт/сағ күн панельдері орнатылды. Бұл «жасыл» энергия өндірумен қатар, пайдалану шығындарын азайтуға мүмкіндік берді. Сонымен бірге, ғимараттардың жылу оқшаулау жүйесі жақсартылып, энергия шығыны азайтылды.
Ридинг университеті де айтарлықтай нәтижелерге қол жеткізді. Ол энергия тиімділігі жоғары технологияларға белсенді түрде инвестиция салып келеді. Жаңартылатын энергия көздері қолданылып, көміртегі бейтараптығына қол жеткізу стратегиясы жүзеге асырылуда.
Бұл мысалдар білім беру мекемелерінің тұрақты дамуға қосқан үлесін көрсетеді.
Қазақстандағы жасыл технологиялар
Қазақстанда жасыл технологияларды енгізу 2013 жылы «Жасыл экономикаға көшу» тұжырымдамасының қабылдануымен басталды. Алайда білім беру саласындағы тұрақты жобалар Ұлыбританиямен салыстырғанда баяу дамып келеді.
Табысты жобалардың бірі – «Қазақстанның жасыл мектептері» бағдарламасы. Бұл жоба энергия шығындарын азайтуға және оқушылардың экологиялық білімін арттыруға бағытталған. Бағдарлама аясында мектептерге күн панельдері орнатылды. Мысалы, Алматы қаласындағы мектептердің бірінде аула күн энергиясымен жарықтандырылады.
Тағы бір маңызды мысал – Назарбаев Университеті. Жаңа кампус энергия тиімділігі жоғары стандарттарға сай салынды. Мұнда заманауи жылыту және салқындату жүйелері, ағынды суларды қайта өңдеу және энергия үнемдейтін жарықтандыру жүйелері қолданылады.
Бұл жобалар Қазақстанның тұрақты даму саласындағы әлеуетін көрсетеді. Бірақ қаржыландыру және жобаларды енгізу деңгейі шектеулі болып тұр.
Екі елдің тәжірибесін салыстыру
Ұлыбритания тұрақты инфрақұрылымды дамытуда айтарлықтай артықшылықтарға ие. Оның заңнамасы білім беру мекемелеріне міндетті стандарттарды қамтиды. Мектептер мен университеттерді жаңғыртуға көмектесетін Salix Finance сияқты қаржыландыру бағдарламалары жұмыс істейді. Ал BREEAM сияқты стандарттар экологиялық бағалау критерийлерін анықтайды.
Қазақстанда заңнамалық база енді ғана қалыптасуда. Білім беру бастамаларын қаржыландыру көбіне шектеулі. Бұл жасыл технологияларды енгізу процесін баяулатады. Бірақ халықаралық ынтымақтастық пен «Жасыл мектептер» сияқты жобалар жағдайды жақсартуға мүмкіндік береді.
Қазақстан үшін ұсыныстар
Ұлыбритания тәжірибесі негізінде Қазақстан үшін бірнеше қадам ұсынуға болады.
Біріншіден, заңнамалық базаны дамыту қажет. BREEAM сияқты міндетті стандарттарды қабылдау экологиялық технологияларды жылдам енгізуге ықпал етеді.
Екіншіден, ұлттық қаржыландыру бағдарламаларын құру қажет. Бұл мемлекеттік субсидиялар немесе білім беру мекемелері үшін жеңілдетілген несиелер болуы мүмкін.
Үшіншіден, экологиялық технологияларды танымал ету маңызды. Студенттер мен оқытушылар арасында экологиялық сауаттылықты арттыру негізгі факторға айналуы тиіс.
Төртіншіден, Ұлыбритания тәжірибесін білім беру алмасулары мен халықаралық бағдарламалар арқылы енгізу қажет.
Бесіншіден, «Жасыл мектептер» сияқты жобаларды кеңейту керек. Бұл жобаларды ұлттық деңгейде іске асыруға болады.
Жасыл технологиялар білім беру инфрақұрылымын дамытуда маңызды рөл атқарады. Ұлыбритания тәжірибесі көрсеткендей, тұрақты даму нақты заңнамамен, қаржыландырумен және экологиялық стандарттарды интеграциялаумен мүмкін болады.
Қазақстан бұл бағытта алғашқы қадамдарын жасап жатыр. Назарбаев Университеті мен «Жасыл мектептер» сияқты табысты мысалдар елдің әлеуетін көрсетеді.
Ұлыбританияның үздік тәжірибелерін бейімдеу Қазақстанға білім беру мекемелерін жаңғырту үдерісін жеделдетуге мүмкіндік береді. Бұл тұрақты даму мен көміртегі бейтараптығына жетудің маңызды қадамы болады.


