Соңғы бірнеше жылда Қазақстанның банк секторы негізінен халықты кредиттеу есебінен өсті. Кредит портфелі мен банк пайдасының негізгі қозғаушысы бөлшек нарық болды. Алайда 2026 жылғы 1 маусымдағы статистика бұл модельдің біртіндеп өзгере бастағанын көрсетеді. Мамырда банктер халыққа қарағанда бизнеске кредит беруді әлдеқайда белсенді арттырды. Әзірге нарық толық бетбұрыс жасады деуге ерте. Бірақ кредит нарығының ішкі құрылымы өзгере бастағаны анық.
2026 жылғы 1 маусымда банк секторының активтері 73,0 трлн теңгеге жетті. Мамырда активтер 2,3%-ға, жыл басынан бері 3,1%-ға өсті. Негізгі өсімді өтімді активтер қамтамасыз етті. Олардың көлемі бір айда 4,0%-ға артып, 26,8 трлн теңгеге жетті. Жоғары өтімді активтер 21,0 трлн теңгені немесе банк секторы активтерінің 28,8%-ын құрады.
Мұндай өтімділік деңгейі банктердің міндеттемелерін орындауға жеткілікті қауіпсіздік қоры бар екенін көрсетеді. Бірақ ең маңызды өзгерістер банк балансында емес, кредиттеу құрылымында болып жатыр. Бизнеске кредит беру бөлшек нарықтан жылдамырақ өсуде Экономикаға берілген кредиттер портфелі мамырда 1,5%-ға өсіп, 41,3 трлн теңгеге жетті. Жыл басынан бергі өсім 2,7%-ды құрады. Өсімнің негізгі көзі бизнес кредиттері болды. Корпоративтік кредиттер портфелі бір айда бірден 2,9%-ға ұлғайып, 15,8 трлн теңгеге жетті.
Ал халыққа берілген кредиттер небәрі 0,7%-ға өсіп, 25,5 трлн теңгені құрады. Бұл айырмашылық соңғы жылдардағы үрдіспен салыстырғанда ерекше байқалады. Бұған дейін банк нарығының негізгі драйвері тұтынушылық кредиттеу болатын. Енді корпоративтік сегменттің өсу қарқыны бөлшек кредиттерден төрт есеге жуық жоғары.
Ірі бизнес кредиттеудің басты драйверіне айналды Корпоративтік портфельдің өсуіне ең үлкен үлесті ірі бизнес қосты. Ірі компанияларға берілген кредиттер бір айда 6,6%-ға өсіп, 5,0 трлн теңгеге жетті. Сонымен қатар шетел валютасындағы кредиттер көлемі 12,9%-ға артты. Бұл да корпоративтік портфельдің жалпы өсіміне әсер етті. Дегенмен мамырдағы айтарлықтай өсімге қарамастан, жыл басынан бергі есепте валюталық корпоративтік портфель әлі де жылдың басындағы деңгейден төмен.
Шағын және орта бизнес кредиттері жыл басынан бері 10,4%-ға өсті
Шағын және орта бизнес сегменті де жоғары қарқын сақтап отыр. ШОБ кредиттері мамырда 1,5%-ға өсіп, 7,5 трлн теңгегежетті. Жыл басынан бергі өсім 10,4%-ды құрады. Бұл қарыз алушылардың барлық санаты арасындағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі. Жеке кәсіпкерлерге берілген кредиттер де өсуін жалғастырды. Мамырда олардың көлемі 1,0%-ға артып, 3,3 трлн теңгеге жетті. Жыл басынан бері өсім 5,2%-ды құрады.
Өнеркәсіпке берілген кредиттер бір айда 5%-ға артты
Экономика салалары бойынша кредиттеу құрылымы да өзгеріп жатыр. Негізгі бағыттардың басым бөлігінде өсім байқалды. Ең жоғары өсім өнеркәсіпте тіркелді. Бұл саладағы кредиттер көлемі бір айда 5,0%-ға өсіп, 5,3 трлн теңгеге жетті. Өзге қызметтер секторында кредит портфелі 6,2%-ға ұлғайып, 2,9 трлн теңгені құрады.
Құрылыс саласын қаржыландыру да өсті. Кредит портфелі 1,3%-ға артып, 840 млрд теңгеге жетті. Сауда саласындағы кредиттер 0,8%-ға өсіп, 4,2 трлн теңгені құрады. Жылжымайтын мүлік операцияларына берілген кредиттер 0,5%-ға артып, 880 млрд теңгеге жетті. Ауыл шаруашылығында да оң динамика сақталды. Бұл саладағы кредиттер 0,4%-ға өсіп, 501 млрд теңгені құрады.
Кредит көлемі азайған екі сала ғана бар. Көлік секторында кредиттеу 1,9%-ға, байланыс саласында 0,2%-ға қысқарды.
Жаңа кредиттердің құрылымы да өзгерді
Маңызды көрсеткіштердің бірі — жаңадан берілген кредиттердің көлемі. Мамырда банктер жалпы сомасы 3,1 трлн теңге болатын жаңа кредит берді. Бұл көрсеткіш өткен жылдың мамырымен салыстырғанда іс жүзінде өзгерген жоқ. Алайда осы соманың ішкі құрылымында елеулі өзгеріс бар.
Бизнеске 1,7 трлн теңге жаңа кредит берілді. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңінен 10,3%-ға көп. Шағын және орта кәсіпкерлік субъектілеріне берілген жаңа кредиттер көлемі бір жылда 33,5%-ға өсті. Бұл банк кредиттеуінің бизнес пайдасына қарай өзгере бастағанын көрсететін ең маңызды белгілердің бірі.
Бөлшек кредиттеу баяулады, бірақ өсім тоқтаған жоқ
Халыққа берілген кредиттер портфелі 25,5 трлн теңгеге жетті. Оның негізгі бөлігін әлі де тұтынушылық қарыздар құрайды. Мамырда олардың көлемі 0,5%-ға өсіп, 17,1 трлн теңгеге жетті. Өсімді негізінен кепілсіз тұтынушылық кредиттер қамтамасыз етті.
Ипотекалық кредиттеу де кеңеюін жалғастырды. Мамырда тұрғын үй кредиттерінің көлемі 1,5%-ға өсіп, 7,3 трлн теңгеге жетті. Жыл басынан бері ипотекалық портфель 5,3%-ға ұлғайды. Бұл халыққа берілген кредиттердің жалпы өсімінен жоғары.
Банк кредиттері әлі де қымбат
Кредиттеу көлемі өсіп жатқанымен, банк ақшасының құны жоғары деңгейде қалып отыр. Бизнеске теңгемен берілген жаңа кредиттердің орташа мөлшерлемесі 22,3%-ға дейін өсті. Өсімнің негізгі себебі — ірі бизнеске берілетін кредиттер бойынша мөлшерлеменің 19,5%-дан 20,0%-ға көтерілуі.
Халыққа берілетін кредиттердің орташа мөлшерлемесі бір ай бұрынғы 21,2%-дан 21,4%-ға дейін өсті. Тұтынушылық кредиттер бойынша орташа мөлшерлеме 23,2%-ға жетті.
Проблемалық кредиттер деңгейі тұрақты
Кредит портфелінің сапасы айтарлықтай өзгерген жоқ. Төлем мерзімі 90 күннен асқан қарыздардың үлесі жалпы кредит портфелінің 4,2%-ын немесе 1,9 трлн теңгеніқұрады. Корпоративтік сегменттегі проблемалық кредиттердің үлесі 3,3%, бөлшек сегментте 4,9% болды. Проблемалық қарыздардың провизиялармен жабылу деңгейі жоғары күйінде қалып, 61,0%-ды құрады.
Банктердің өсуін депозиттер қаржыландырып отыр
Банктер міндеттемелері мамырда 2,6%-ға өсіп, 62,0 трлн теңгеге жетті. Олардың шамамен төрттен үштен астамы клиент қаражатына тиесілі. Резиденттер депозиттерінің жалпы көлемі 47,9 трлн теңгені құрады.
Халық салымдары ерекше белсенді өсті. Бір айда жеке тұлғалардың депозиттері 2,2%-ға артты. Заңды тұлғалардың депозиттері 0,8%-ға өсті. Сонымен қатар депозиттердің долларлану деңгейі төмендеуін жалғастырды. Валюталық депозиттер көлемі 0,4%-ға қысқарып, олардың жалпы депозиттердегі үлесі 20,4%-дан 20,0%-ға дейін төмендеді.
Бұған негізінен заңды тұлғалардың валюталық депозиттерінің азаюы әсер етті. Компаниялар қаражаттың бір бөлігін операциялық және инвестициялық қызметке бағыттаған.
Банктердің капиталы өсіп жатыр, бірақ пайдасы азайды
Мамырда банк секторының меншікті капиталы 0,7%-ға өсіп, 11,1 трлн теңгеге жетті. Капитал жеткіліктілігінің көрсеткіштері белгіленген нормативтерден әлдеқайда жоғары. Негізгі капитал жеткіліктілігінің коэффициенті 19,8%, ал меншікті капитал жеткіліктілігінің коэффициенті 20,5% болды.
Дегенмен банктердің қаржылық нәтижесі біржақты емес. Жыл басынан бері банк секторы 1 036 млрд теңге таза пайда тапты. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңінен 9,4%-ға аз. Рентабельдік көрсеткіштері де төмендеді. Активтердің рентабельдігі ROA бір ай бұрынғы 3,9%-дан 3,8%-ға дейін азайды. Капитал рентабельдігі ROE 26,1%-дан 25,2%-ға төмендеді.
Банктер кредиттеудің жаңа бағытын іздей бастады
Мамырдағы статистика банк нарығының құрылымы біртіндеп өзгеріп жатқанын көрсетеді. Активтер, өтімділік, капитал және депозиттік база өсіп келеді. Бірақ айдың басты оқиғасы — корпоративтік кредиттеудің жеделдеуі.
Банктер халыққа қарағанда бизнеске қаржы беруді әлдеқайда белсенді арттырды. Ірі компаниялар, шағын және орта бизнес, өнеркәсіп пен қызмет көрсету секторы ең жоғары өсімді көрсетті. Әзірге банк нарығының моделі толық өзгерді деуге ерте. Дегенмен мамыр 2026 жылы кредит белсенділігінің нақты экономика пайдасына қарай қайта бөлінуі ең анық байқалған айлардың бірі болды.
Ален Серік, порталының сарапшысы EconomyKZ.org
