Ұлттық статистика бюросының дерегіне сәйкес, 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында Қазақстан экономикасы 4,1%-ға өсті. Бұл көрсеткіш жыл басында мұнай өндірудің күрт төмендеуінен кейін экономиканың біртіндеп қалпына келе бастағанын көрсетеді. Бүгінде шикізаттық емес салалардың басым бөлігі жоғары өсімге шыққан. Алайда тау-кен секторындағы әлсіздік экономиканың толық әлеуетін іске асыруға әлі де кедергі болып отыр.
▪️ ЖІӨ құрылымы мынадай болды:
▫️Тауар өндірісі қаңтар-маусымда 5,1%-ға өсіп, ЖІӨ өсіміне 1,8 пайыздық тармақ, яғни жалпы өсімнің шамамен 44%-ын қамтамасыз етті.
▫️Қызмет көрсету саласы 3,5%-ға ұлғайып, экономикаға тағы 2,0 пайыздық тармақ қосты. Бұл жалпы өсімнің жартысына жуығы.
▫️Өнімдер мен импортқа салынатын таза салықтар қалған 0,2 пайыздық тармақты берді.
▪️ Экономиканың басты драйвері өңдеу өнеркәсібі болды. Сала өндірісі 9,8%-ға өсіп, ЖІӨ өсіміне 1,3 пайыздық тармақ қосты. Құрылыс 15,2%-ға ұлғайып, 0,8 пайыздық тармақ, сауда 0,9 пайыздық тармақ, көлік және қоймалау 0,5 пайыздық тармақ қамтамасыз етті. Нәтижесінде шикізаттық емес секторлар экономиканың жалпы өсіміне шамамен 4,6 пайыздық тармақ қосты.
▪️ Ал тау-кен өнеркәсібі өсімді тежеп отыр. Бірінші жартыжылдық қорытындысында сала өндірісі өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 4,0%-ға төмендеп, ЖІӨ өсімінен шамамен 0,5 пайыздық тармақты алып тастады. Яғни тау-кен секторындағы теріс әсер болмағанда, экономиканың өсімі қазіргі 4,1%-дан әлдеқайда жоғары болар еді.
Алты айдың толық құрылымы әзірге жарияланған жоқ. Алайда қаңтар-мамыр айларындағы мәліметтер құлдыраудың негізгі себебін айқын көрсетеді. Осы кезеңде тау-кен өндірісі 5,2%-ға қысқарды. Теріс әсердің басым бөлігі шикі мұнай мен табиғи газ өндіруден келді. Оның салалық төмендеуге қосқан үлесі 7,4 пайыздық тармақ болса, соның 7,2 пайыздық тармағы мұнай өндірісіне тиесілі болды. Ал көмір, металл кендері және басқа пайдалы қазбаларды өндіру өсім көрсетіп, мұнай секторындағы құлдырауды ішінара өтеді.
Дегенмен жағдай біртіндеп жақсарып келеді. Тау-кен өнеркәсібінің нақты көлем индексі қаңтардағы 80,1-ден бес ай қорытындысында 94,8-ге дейін көтерілді, ал бірінші жартыжылдықта өндірістің төмендеуі 4,0%-ға дейін қысқарды. Бұл мұнай секторы экономиканы алға сүйреп жатыр дегенді білдірмейді. Бірақ ол бұрынғыдай өсімді тежейтін негізгі фактор болудан біртіндеп қалып барады.
▪️ Бұл үрдісті қысқа мерзімді экономикалық индикатор да растайды. Қаңтар-маусым қорытындысында ол 5,1% болды. Яғни экономиканың базалық салалары жалпы ЖІӨ-ге қарағанда жылдамырақ өсіп жатыр. Бұл іскерлік белсенділіктің мұнай секторынан тыс бағыттарда да кеңейіп жатқанын білдіреді.
Егер тау-кен өндірісі өткен жылмен салыстырғандағы артта қалуды әрі қарай қысқарта берсе, оның ЖІӨ-ге тигізетін теріс әсері де біртіндеп жойылады. Мұндай жағдайда өңдеу өнеркәсібі, құрылыс, сауда және қызмет көрсету салаларындағы қазіргі қарқын сақталса, экономиканың жалпы өсімі де жеделдеуі мүмкін. Әзірге бірінші жартыжылдықтағы 4,1% өсім екі үрдісті қатар көрсетіп отыр: шикізаттық емес секторлардың сенімді кеңеюі және жыл басындағы мұнай өндірісіндегі құлдыраудан кейінгі қалпына келу процесі.
Бұл мақала жасанды интеллект көмегімен аударылды.
Tengenomika Telegram-арнасы
