EC[ON]OMY

Қазақстанның ауыл шаруашылығындағы соңғы өзгерістер

Ауыл шаруашылығы – Қазақстан экономикасының маңызды бөлігі. Соңғы бес жылда бұл саланың даму қарқынында айтарлықтай өзгерістер байқалды. «Қазақстан Республикасының ауыл, орман және балық шаруашылығы» статистикалық жинағының 2019–2023 жылдарға арналған деректері бұл сала бірқатар қиындықтармен бетпе-бет келгенін көрсетеді. Негізгі көрсеткіштер өндіріс көлемінің өскенін дәлелдесе де, кейбір бағыттарда өсу қарқыны бәсеңдеген. Енді негізгі тенденцияларды егжей-тегжейлі қарастырайық.

Ауыл шаруашылығы өнімдерінің жалпы көлемі

Ауыл, орман және балық шаруашылығы өнімдерінің жалпы көлемі 2019–2022 жылдары тұрақты өсім көрсетті. 2019 жылы өнім көлемі 5,18 трлн теңгені құрады. 2022 жылға қарай бұл көрсеткіш 8,41 трлн теңгеге дейін артты. Алайда 2023 жылы өнім көлемі 7,63 трлн теңгеге дейін төмендеді. Бұл негізінен өсімдік шаруашылығы өнімдерінің күрт азаюымен байланысты. Бұған ауа райының қолайсыз жағдайлары себеп болды.

Өсімдік шаруашылығының динамикасы

Өсімдік шаруашылығы ауыл шаруашылығының негізгі бағыты болып қала береді. Оның жалпы өнімдегі үлесі 50%-дан асады. 2022 жылы өсімдік шаруашылығы өнімдерінің көлемі рекордтық 5,81 трлн теңгеге жетті. Бұл 2019 жылғы көрсеткішпен салыстырғанда (2,82 трлн теңге) шамамен екі есе көп. Бірақ 2023 жылы өнім көлемі 4,55 трлн теңгеге дейін қысқарды. Астық дақылдарының өнімділігі 2022 жылы гектарынан 13,8 центнерден болса, 2023 жылы 10,3 центнерге дейін төмендеді. Майлы дақылдардың өнімділігі де 12,0-ден 11,0 центнерге дейін азайды.

Өсімдік шаруашылығындағы қиындықтар климаттың өзгеруімен, құрғақшылық маусымдарымен және суару жүйелерінің жеткіліксіз жаңғыртылуымен байланысты. Астық дақылдарының егістік алқаптары 2022 жылы 16,1 млн гектардан 2023 жылы 17,5 млн гектарға дейін ұлғайды. Бірақ бұл жалпы өндіріс көлемінің азаюын өтей алмады.

Мал шаруашылығы: тұрақтылық кезеңі

Мал шаруашылығы тұрақты өсім көрсетті. 2023 жылы мал шаруашылығының жалпы өнім көлемі 3,01 трлн теңгені құрады. Бұл 2022 жылмен салыстырғанда 18%-ға көп. Сүт өндірісі өсу қарқынын сақтап келеді. 2023 жылы сүт көлемі 3,47 млн тоннаға жетті, сиыр басының азайғанына қарамастан. Бір сиырдан сауылатын орташа сүт көлемі 2 542 кг-ға дейін өсті. Бұл алдыңғы жылдардан жоғары көрсеткіш.

Ет өндірісі де оң динамика көрсетуде. Мал мен құстың тірідей салмақта сойылған көлемі 1,92 млн тоннаға дейін артты. Алайда мал санының азаюы ұзақ мерзімді тұрақтылыққа қатысты сұрақтар туғызады. Мысалы, ірі қара мал басы 2021 жылы 8,19 млн болса, 2023 жылы 6,62 млн басқа дейін азайды.

Балық шаруашылығы: өсу нүктесі

Балық шаруашылығы мен аквамәдениет ең жоғары өсім көрсеткен бағыттардың бірі болды. 2023 жылы өнім көлемі 23,56 млрд теңгені құрады. Бұл 2022 жылмен салыстырғанда 23%-ға көп. Саладағы нақты көлем индексі бір жылда 17,5%-ға өсті. Бұл балық өнімдерін өндіру мен экспорттаудың үлкен әлеуетін көрсетеді.

Алайда бұл сектор инфрақұрылымдық қиындықтарға тап болуда. Заманауи балық өсіру шаруашылықтарының және қажетті жабдықтардың жетіспеушілігі өсу қарқынын тежейді. Дегенмен, ел ішінде және шетелде балық өнімдеріне деген тұрақты сұраныс инвестицияларға қолайлы жағдай жасайды.

Жалпы үрдістер мен қиындықтар

Статистикалық жинақтың деректері Қазақстан ауыл шаруашылығы үлкен өзгерістер қарсаңында тұрғанын көрсетеді. Өнім көлемінің өсуін инфрақұрылымның жетіспеушілігі, шектеулі инвестициялар және климаттық өзгерістер тежейді. Сонымен қатар, мал шаруашылығы мен балық шаруашылығының тұрақты дамуы белгілі бір сегменттердің орнықтылығын көрсетеді.

Инновациялар, жаңғырту және цифрлық технологияларды енгізу болашақ өсудің негізгі қозғаушы күші бола алады. Мемлекеттік қолдауды арттыру, суару жүйелерін дамыту және экспортты ынталандыру алдағы жылдардағы басты міндеттерге айналуы тиіс.

Соңғы бес жылдағы ауыл шаруашылығы өнімдерінің жалпы динамикасын талдау бұл саланың қайшылықты кезеңді бастан өткеріп жатқанын көрсетеді. Кейбір сегменттердегі төмендеуге қарамастан, салада өсу әлеуеті сақталуда. Тұрақты даму үшін кешенді реформалар мен ауқымды инвестициялар қажет. Қазақстан ауыл шаруашылығы экономикалық өсудің қозғаушы күшіне айнала алады, бірақ бұл үшін нарықтың барлық қатысушыларының жүйелі жұмысы қажет.

Дереккөз: «Қазақстан Республикасының ауыл, орман және балық шаруашылығы» статистикалық жинағы, 2019–2023 жылдар.

 

Дайындаған: Сұлтан Валиханов, Economy KZ порталының сарапшысы

Scroll to Top