Ашық НҚА-дағы жабық ақпарат

2015 жылы нормативтік-құқықтық актілер (НҚА) жобаларын әзірлеу процесінде ашықтықты қамтамасыз ету және қоғамның қатысуын арттыру мақсатында «Ашық НҚА» порталы іске қосылған болатын. Бұл порталға НҚА жобалары жарияланып, азаматтарға өз пікірлері мен ұсыныстарын қалдыруға мүмкіндік берілді.

Орталық телеарналар мен басқа да БАҚ арқылы бұл ресурс туралы ақпараттандыру деңгейі төмен болғанына қарамастан, азаматтардың бұл процеске қатысуы байқалды. Әрине, аса белсенді емес, бірақ бар. Алайда биыл наурыз айынан бастап техникалық жұмыстардан кейін порталдағы өзгерістер қоғам назарын аударды: енді НҚА жобасының толық мәтіні жарияланбайды, оның орнына қысқаша мазмұны бар арнайы форма ғана беріледі.

Толық мәтінді алу үшін азаматтар енді тікелей НҚА әзірлеген мемлекеттік органға жеке түрде жүгінуі керек.

Мұндай шешім «ақпаратты қарапайым форматта беру» мақсаты ретінде түсіндірілгенімен, бұл бірқатар мәселелер мен тәуекелдерге алып келеді:

• ⁠ ⁠Азаматтар НҚА жобасының толық мазмұнын талдай алмайды;
• ⁠ ⁠Қоғам талқысынан өтпей қалатын даулы немесе қолдау таппайтын нормаларды жасыру мүмкіндігі артады;
• ⁠ ⁠Қазақстанның халықаралық беделіне нұқсан келу қаупі бар (азаматтық қоғам қалыптасу кезеңінде).

Сөйтіп, порталдың басты мақсаты — НҚА жобаларын қоғамдық талқылау — толық мәтін болмаған жағдайда жүзеге аспай қалады. Бұл мәселені порталдың белсенді қолданушылары да атап өтті.

Мәселені шешудің баламалы жолдары (ұсыныстар):

1.⁠ ⁠Қысқаша нұсқаларды дайындау стандарттарын әзірлеу;

2.⁠ ⁠Екі форматты қатар енгізу:

Толық нұсқа (жүктеп алу мүмкіндігімен) —

o Қоғамдық және кәсіби талдау үшін;

o Даулы құқықтық нормаларды болдырмау үшін;

o Жасырын нормаларды анықтау үшін.

Қысқаша нұсқа (қоғам үшін маңызды негізгі өзгерістер мен жаңалықтар іріктеліп берілетін) —

o Жылдам танысу үшін;

o Негізгі (тұжырымдық) өзгерістерді түсіну үшін;

o Маңызды жаңалықтарға назар аударту үшін.

3.⁠ ⁠Екі нұсқаның сәйкестігін қоғам тарапынан тексеру тетігін енгізу;

4.⁠ ⁠Екі нұсқаны да пікір қалдыру мүмкіндігімен жариялау.