Ашық деректер кәсіпкерлікті қалай өзгертеді

Ашық деректер — қазіргі заманғы цифрлық экономиканың жаңа «қара алтыны». Бұл — мемлекеттік органдар жинаған және ашық қолжетімділікке шығарылған ақпарат. Стартаптар, кәсіпкерлер, тіпті ірі компаниялар осы деректерді пайдаланып жаңа өнімдер жасап, қызметтер көрсетіп, бизнес ашып жатыр. Теория бойынша, дерек бар жерде — даму бар. Бірақ өмірде бәрі бұлай оңай емес.

Өз зерттеуінде халықаралық сарапшылар 2013–2016 жылдар аралығындағы 90 елдің жағдайын қарап, ашық деректер кәсіпкерлікке қалай әсер ететінін және бұл үшін қандай алғышарттар қажет екенін зерттеген. Нәтижелері – цифрланумен, инновациямен, экономикалық саясатпен айналысатындар үшін өте маңызды.

Ашық деректер деген не және ол не үшін қажет?

Ашық деректер — бұл еркін әрі тегін қолжетімді, машина оқитын форматта жарияланған, кез келген адам пайдалана алатын ақпарат. Мемлекеттер көлік, денсаулық сақтау, білім, ауа райы, жылжымайтын мүлік сияқты салалар бойынша деректерді ашады. Мұндай деректер мына бағыттарда көмектеседі:

•  стартап ашу шығындарын азайтады;

•  цифрлық өнімдерді тезірек жасауға мүмкіндік береді;

•  нарықты жақсырақ зерттеуге көмектеседі;

•  идеяларды сынап көруді жеңілдетеді;

•  жаңа бизнес үлгілерін дамытуға жағдай жасайды.

Бірақ бір мәселе бар. Бұл деректер ескірмеген, дәл әрі тұрақты түрде қолжетімді болуы тиіс.

Дерек пайдалы болу үшін қандай талаптар қажет?

Зерттеу көрсеткендей, деректердің кәсіпкерлікке пайда әкелуі үшін үш маңызды шарт болуы керек:

1. Жаңартылуы (актуалдылығы) — деректер жаңа әрі тұрақты түрде жаңартылып отыруы қажет. Мысалы, нақты уақытта жұмыс істейтін көлік деректері – ескі кестелерге қарағанда анағұрлым пайдалы.

2. Сенімділік (қайнар көзі) — кәсіпкерлер деректер көзіне сенуі керек. Егер геодеректер қате болса, дұрыс навигатор жасау мүмкін емес.

3. Болашақта да қолжетімді болуы (тұрақтылық) — егер кәсіпкер келесі жылы дерек жоқ болып кетеді деп ойласа, ол бұл дерекке негізделген өнімге инвестиция салмайды.

Ашық дерек кей елдерде неге жұмыс істемейді?

Кейбір елдер ашық дерек жариялап жатыр. Бірақ нақты пайда жоқ. Себебі — әлсіз мемлекеттік институттар.

Институттар дегеніміз — заңдар, құқықтық жүйе, мемлекеттік басқару сапасы, сыбайлас жемқорлық деңгейі. Егер кәсіпкерлер мемлекетке сенбесе, тұрақтылыққа күмәнданса, онда ешқандай дерек көмектеспейді.

Мәселелер мысалы:

•  цифрлық білім деңгейінің төмендігі;

•  мемлекетке сенімсіздік;

•  деректердің жойылып кетуінен немесе жалған болуынан қорқу;

•  қаржы мен қолдауға қолжетімділіктің шектеулілігі.

қорытындылары

1. Ашық дерек пен кәсіпкерлік арасында оң байланыс бар. Бірақ ол барлық елдерде бірдей емес.

2. Институттардың сапасы бұл байланысты күшейтеді.Егер институттар әлсіз болса, дерек әсер етпейді.

3. Сыбайлас жемқорлық деңгейі төмен және басқару сапасы жоғары елдер ең көп пайда көреді.

4. Жай ғана дерек жариялау жеткіліксіз.

5. Цифрлық өсім үшін институционалдық өзгерістер қажет.

Бұл неге маңызды: мемлекеттер мен бизнеске арналған ұсыныстар

Мемлекеттер үшін:

•  Ашық дерек — мақсат емес, құрал. Реформа болмаса, дерек те пайда әкелмейді.

•  Деректің сапасы, жаңартылуы және тұрақтылығы қамтамасыз етілуі тиіс.

•  Қоғаммен, кәсіпкерлермен байланыс орнату, хакатондар өткізу, цифрлық білім беру қажет.

Бизнес үшін:

•  Тек сенімді деректермен жұмыс жасаңыз.

•  Дерек қайдан шыққанын тексеріңіз.

•  Мемлекеттік органдармен байланыс орнатып, нақты қажеттіліктеріңізді жеткізіңіз.

Ашық дерек — цифрлық дамуға жол ашатын құрал. Бірақ ол тек сапалы мемлекеттік басқару бар елдерде ғана жұмыс істейді. Жай ғана Excel файлды сайтқа жүктеу жеткіліксіз. Тек сенімді институттар, заң үстемдігі және мемлекет пен қоғам арасындағы ашық байланыс арқылы ғана бұл құрал өзінің толық мүмкіндігін аша алады.

Цифрлық көшбасшы болғысы келетін елдерге кеңес: дерекпен бірге сенімділік пен тұрақтылықты да дамыту қажет.

Негізгі қорытындылар

•  Ашық мемлекеттік дерек — экономикалық даму мен кәсіпкерлікті ынталандыратын күшті құрал болуы мүмкін.

•  Бірақ ол дерек тек мықты институттары бар елдерде ғана шынайы нәтиже береді.

•  Жай ғана дерек жариялау жеткіліксіз — реформа, сенім және ұзақ мерзімді стратегия қажет.

•  Ашық дерек тек техникалық мәселе емес, ол — басқару мен сенім мәселесі.

Дайындаған: Айдар Қакимжанов, Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросының серіктесі, арнайы www.economyKZ.org үшін