Әлемде өсіп келе жатқан бөлінулер анық байқалуда. Ipsos Global Trends 2024 қазіргі заманның негізгі мәселесін — экономикалық теңсіздікті және оның әлеуметтік салдарын ерекше атап көрсетеді. Соңғы он жылдықта табыстағы және байлықтағы теңсіздік айтарлықтай өсті. 2024 жылы респонденттердің 77%-ы табыстар арасындағы үлкен айырмашылық қоғамға зиян тигізеді деп келісті.
Бұл тек әлеуметтік қана емес, сонымен қатар саяси бөлінулер. 76% экономиканың өздеріне қарсы бағытталғанына сенімді. Бұл сезім адамдар күнделікті өмірде көретін әділетсіздікпен нығая түсуде. Жуықтап 2/3-і байлардың көбірек салық төлеуі керек деп санайды. Бұл қоғамдағы элита мен басқа тұрғындар арасындағы шиеленісті айқын көрсетеді.
Бөлінулер елдер ішінде және тіпті отбасылар арасында да күшейе түсуде. 50 елден жиналған қатысушылардың 76%-ы әртүрлі құндылықтарға ие адамдар арасындағы қақтығыстардың өскенін айтты. Тіпті респонденттердің 46%-ы мұндай қақтығыстардың өз отбасыларында кездесетінін атап өтті. Бұл әлеуметтік шиеленістің қаншалықты тереңдей түскенін көрсетеді.
Иммиграция осы жіктердің себепкер факторларының бірі болды.
71% жұмыс орындарының тапшылығы кезінде жұмыс берушілердің жергілікті тұрғындарға артықшылық беруі керек деп санайды. Бұл — қоғам әлі де қалыпты деп санайтын дискриминацияның аз ғана түрлерінің бірі. Жас және этникалық мәселелерде қарсыластық күшеюде. Әсіресе, қартаюшы қоғамдарда демографиялық құрамның өзгеруіне реакция назар аудартады.
Алайда теңсіздік ең өткір мәселе болып қала береді. Халықтың жоғарғы 0,01%-ы иеленетін байлық деңгейі 1995 жылдан бастап екі есеге артты. Бүгінгі таңда бұл топ әлемдік байлықтың 12%-ына жуығын иеленеді. Үндістанда жағдай одан да айқын байқалады. Ең бай 1% барлық байлықтың 40,1%-ын иеленсе, кедей халықтың жартысы тек 6,4%-ын ғана иеленеді.
Бұл сандар әртүрлі әлеуметтік топтар арасындағы алшақтықтың қаншалықты үлкен екенін көрсетеді.
Дегенмен, қиындықтарға қарамастан өзгерістерге мүмкіндіктер бар. Бизнес пен үкімет осы қақтығыстарды жұмсартуда маңызды рөл атқарады. Алайда, қоғамды біріктіретін шараларды анықтау қиындық тудырады. «Әділдік» құндылығымыз адамдардың теңдікке ұмтылысын көрсетеді, бірақ бұл ең күрделі мақсаттардың бірі.
Адамдар компаниялардан әлеуметтік мәселелерге белсенді араласуды күтеді. Әлеуметтік жауапкершілікке адалдығын көрсету — бизнестің әлеуметтік шиеленісті жұмсарту мүмкіндігінің бірі. Бірақ респонденттердің 70%-дан астамыкомпаниялардың экологиялық және әлеуметтік мәселелерді шешу үшін жеткілікті әрекет жасамайтынын айтады.
Мысал ретінде ұлтшылдық көзқарастар мен популизмнің күшеюін келтіруге болады, олар қоғамдағы шиеленісті күшейтеді. Жоғары иммиграция деңгейі және демографиялық өзгерістер бар елдерде популистік идеялар қолдауы артып келеді. Иммиграциялық толқындар, жұмыс іздеу және шектеулі ресурстар бәсекелестікті күшейтіп, жаңа деңгейдегі шиеленісті тудырады. Әлемдегі респонденттердің 62%-ы өз елдерінде иммигранттардың тым көп екенін айтады.
Дегенмен, жіктер мен дағдарыстар өзгерістердің катализаторы бола алады. Мысалдар көрсеткендей, келіспеушіліктерге қарамастан, адамдар ортақ мақсаттар үшін бірігуге дайын. Отбасылар мен жақын орталар кең қоғаммен салыстырғанда тұрақтырақ болып келеді. Бұл микро деңгейде диалог құру және байланыстарды нығайту мүмкіндігін көрсетеді.
Компаниялар мен пікір көшбасшылары осы трендтерді ескеруі тиіс. Мәселелерді мойындау және оларды шешу бойынша жұмыс істеу сенімділікті қалпына келтіруге көмектеседі. Бұл әлеуметтік және экономикалық жіктер тұрақсыздық көзіне айналған жағдайда ерекше маңызды. Жергілікті қауымдастықтарды қолдау және әлеуметтік бастамаларға қатысу бизнес стратегиясының бір бөлігі бола алады.
Қиындықтар үлкен, бірақ мүмкіндіктер де солай. Ол үшін экономикалық даму мен әлеуметтік әділдік арасында тепе-теңдікті табу қажет. Көшбасшылар мен компаниялардың әлеуметтік процестерге белсенді қатысуға дайын болуы маңызды, олар тек шешімдер ұсынумен ғана емес, сонымен қатар өзгерістерге шабыттандырумен айналысуы керек.
Ipsos Global Trends 2024 айқын көрсетіп отыр: 77% табыстар арасындағы үлкен айырмашылық қоғамға зиян тигізеді деп санайтын әлемде бірігу жолдарын іздеу маңызды.
Дайындаған: Сұлтан Валиханов, Economy.kz порталының сарапшысы
