EC[ON]OMY

1+1=3: Мемлекеттік бағдарламаларға арналған жаңа KPI – синергия

Соңғы онжылдықта Қазақстанда экономиканың әртүрлі секторларын дамыту мен халықтың өмір сапасын жақсартуға бағытталған бірқатар мемлекеттік бағдарламалар әзірленді.

Кестеден көріп отырғанымыздай, көптеген мемлекеттік бағдарламалар өз мақсатына жетпестен тоқтатылды. Ал олардың жүзеге асырылуына 20 трлн. теңгеден астам қаражат бөлінген еді.

Мемлекеттік бағдарламалардың сәтсіздікке ұшырауының негізгі себептері:

•  Негізгі нәтижелер көрсеткіштерінің (KPI) әлсіздігі;

•  Бағдарламаларды басқарудың тиімсіздігі;

•  Көптеген жобалар экономика үшін маңызды салаларға бағытталмаған;

•  Бағдарламаларға енгізілген өзгерістердің жиі болуы және мемлекеттік қолдау шараларының жүйесіздігі;

•  Бағдарламалар тиімділігін бағалау үшін нақты индикаторлардың болмауы;

•  Жобалардың орындалуын қадағалайтын мониторинг пен талдау жүйесінің әлсіздігі.

Шешім: Мемлекеттік бағдарламаларды синергия қағидасы бойынша қайта қарастыру

Қазақстанда бюджет тапшылығы күшейіп келе жатқанда, мемлекеттік бағдарламалардың тиімділігін арттыру қажет. Қазіргі кезде жеке-жеке жобаларды қаржыландыруға қомақты қаражат бөлінгенімен, олардың пайдасы аз болып отыр. Сондықтан «1+1=3» синергия қағидасын қолдану ұсынылады. Яғни, бір шешім бірнеше мәселені қатар шешіп, экономикалық қосымша тиімділік жасауы керек.

Мысалдар:

1. Қоқыс өңдеу зауыттары – көпфункциялы инфрақұрылым:

◦ Қазақстанда жыл сайын 5 млн тоннадан астам тұрмыстық қалдық жиналады, оның тек 20%-ы ғана қайта өңделеді.

◦ Қоқыс өңдеу зауыттарын салу арқылы бірден электр және жылу энергиясын өндіруге болады.

◦ Қалдықтардан құрылыс материалдарын (жол салуға арналған брикеттер) жасауға мүмкіндік бар.

◦ Өндірілген жылу тұрғын үйлерді жылытуға және қарды ерітуге пайдаланылуы мүмкін.

2. Тонировка мен VIP-нөмірлерді заңдастыру арқылы бюджетке табыс әкелу:

◦ Көліктердің алдыңғы терезелерін қараңғылауға тыйым салудың орнына, оны белгілі бір ақылы рұқсатпензаңдастыру.

◦ VIP-нөмірлерді аукцион арқылы сату арқылы бюджетке қосымша кіріс түсіру.

3. Агроөнеркәсіп пен энергетиканың синергиясы:

◦ Қазақстанда ауыл шаруашылығы үшін жарамды кең жерлер бар, бірақ су мен электр қуаты жетіспейді.

◦ Германия тәжірибесін қолдана отырып, жаңартылатын энергия көздерін (Күн және жел станциялары) фермаларда орнату ұсынылады.

4. Жуыну орындарынан шыққан суды қайта пайдалану:

◦ Қоғамдық моншалар мен бассейндерден шыққан суды сүзгіден өткізіп, автожуу бекеттерінде қайта қолдану.

5. Универсалды көлік хабтарын дамыту:

◦ Қазір Қазақстандағы әуежайлар, теміржол және автобекеттер бір-бірінен алыс орналасқан, бұл жолаушыларға қолайсыз және шығындарды арттырады.

◦ Шешім – бірнеше көлік нысанын біріктіретін мультимодальды хабтар салу.

◦ Мұндай жүйе Франкфурт, Пекин, Дубай сияқты қалаларда табысты қолданылып келеді.

Қорытынды:

Қазақстан экономикасына инновациялық шешімдер қажет. Мемлекеттік бағдарламалар бюджетті үнемдеуге ғана емес, бірден бірнеше саланы дамытуға мүмкіндік беретін жүйелі шешімдерге негізделуі тиіс.

Жаңа тәсілдердің негізгі қағидаттары:

✅ Көпфункционалдылық: Әр жоба бірнеше мәселені шешуі керек.

✅ Тыйым салу емес, монетизация: Қажетті қызметтерді заңдастырып, оларды кіріс көзіне айналдыру.

✅ Жаңартылатын ресурстар мен қалдықтарды қайта өңдеу: Экологиялық әрі экономикалық тұрғыдан тиімді шешімдер қабылдау.

✅ Мемлекет пен бизнестің серіктестігі: Ірі жобаларға жеке секторды тарту.

Қазақстанның жаңа экономикалық даму бағыты мемлекеттік бағдарламалардың тиімділігін арттырып, бюджеттік шығындарды оңтайландыруға және халықтың өмір сапасын жақсартуға көмектеседі.

 

Дайындаған: Ерлан Каримов, тәуелсіз сарапшы, арнайы www.economyKZ.org үшін

Scroll to Top